નમો તસ્સ ભગવતો અરહતો સમ્માસમ્બુદ્ધસ્સ

ચાણક્યનીતિપાળિ

૧. નાનાસત્થો દ્ધતં વક્ખે,

રાજ નીતિ સમુચ્ચયં;

સબ્બ બીજ મિદં સત્થં,

ચાણક્યં સારસઙ્ગહં.

૨. મૂલસુત્તં પવક્ખામિ,

ચાણક્યેન યથોદિતં;

યસ્સ વિઞ્ઞાન મત્તેન,

મૂળ્હો ભવતિ પણ્ડિતો.

૩. વિદુત્તં નરપચ્ચઞ્ચ,

નેવતુલ્યં કુદાચનં;

સદેસે પુજ્જતે રાજા,

વિદૂ સબ્બત્થ પુજ્જતે.

૪. પણ્ડિતે ચ ગુણા સબ્બે,

મૂળ્હે દોસા હિ કેવલં;

તસ્મા મૂળ્હસહસ્સેસુ,

પઞ્ઞો એકો વિસિસ્યતે.

૫. માતરિવ પરદારેસુ,

પરદબ્બેસુ લેટ્ટુવ;

અત્તનિવ સબ્બભૂતેસુ,

યો પસ્સતિ સપણ્ડિતો.

૬. કિંકુલેન વિસાલેન,

ગુણહીનો તુ યોનરો;

અકુલિનોપિ સત્થઞ્ઞો,

દેવતાહિપિ પુજ્જતે.

૭. રૂપયોબ્બનસમ્પન્ના,

વિસાલકુલસમ્ભવા;

વિજ્જાહીના નસોભન્તે,

નિગ્ગન્ધા ઇવ કિંસુકા.

૮. તારાનં ભૂસણં ચન્દો,

નારીનં ભૂસણં પતિ;

પુથબ્યા ભૂસણં રાજા,

વિજ્જા સબ્બસ્સ ભૂસણં.

૯. માતા સત્તુ પિતા વેરી,

યેન બાલો નપાટ્ઠિતો;

ન સોભતે સભામજ્ઝે,

હંસમજ્ઝે બકોયથા.

૧૦. વરમેકો ગુણી પુત્તો,

ન ચ મૂળ્હસતેહિપિ;

એકો ચન્દો તમો હન્તિ,

ન ચ તારગણેહિપિ.

૧૧. લાલયે પઞ્ચવસ્સાનિ,

દસવસ્સાનિ તાલયે;

પત્તે તુ સોળસે વસ્સે,

પુત્તં મિત્તંવ આચરે.

૧૨. લાલને બહવો દોસા,

તાલને બહવો ગુણા;

તસ્મા પુત્તઞ્ચ સિસ્સઞ્ચ,

તાલયે ન તુ લાલયે.

૧૩. એકેનાપિ સુવક્ખેન,

પુપ્ફિતેન સુગન્ધિના;

વાસિતસ્સ વનં સબ્બં,

સુપુત્તેન કુલંયથા.

૧૪. એકસ્સાપિ કુવક્ખસ્સ,

કોટરટ્ઠેન અગ્ગિના;

દય્હતે હિ વનં સબ્બં,

કુપુત્તેન કુલં યથા.

૧૫. દૂરતો સોભતે મૂળ્હો,

લમ્બમાન પટાવુતો;

તાવઞ્ચ સોભતે મૂળ્હો,

યાવ કિઞ્ચિ નભાસતે.

૧૬. વિસતો અમતં ગાય્હં,

અમેજ્ઝાઅપિ કઞ્ચનં;

નીચતો ઉત્તમા વિજ્જા,

થીરત્નં દુક્કુલાઅપિ.

૧૭. ઉસ્સવે બ્યસનેચેવ,

દુબ્ભિક્ખે સત્તુવિગ્ગહે;

રાજદ્વારે સુસાનેચ,

યો તિટ્ઠતિ સબન્ધવો.

૧૮. પરોક્ખે કિચ્ચહન્તારં,

પચ્ચક્ખે પિયવાદિનં;

વજ્જયે તાદિસં મિત્તં,

વિસકુમ્ભં પયોમુખં.

૧૯. સકિં દુટ્ઠઞ્ચ મિત્તં યો,

પુન સન્ધાતુ મિચ્છતિ;

સમચ્ચુ મુપગણ્હાતિ,

ગબ્ભ મસ્સતરી યથા.

૨૦. ન વિસ્સસે અવિસ્સત્થં,

મિત્તઞ્ચાપિ ન વિસ્સસે;

કદાચિ કુપિતં મિત્તં,

સબ્બદોસં પકાસયે.

૨૧. જાનિયા પેસને ભચ્ચે,

બન્ધવે બ્યસનાગમે;

મિત્તઞ્ચા પદિકાલેચ,

ભરિયઞ્ચ વિભવક્ખયે.

૨૨. ઉપકારગ્ગહિતેન,

સત્તુનાસત્તુમુદ્ધરે;

પાદલગ્ગં કરટ્ઠેન,

કણ્ટકેનેવ કણ્ટકં.

૨૩. ન મિત્તં કોચિ કસ્સચિ,

ન કોચિ રિપુ કસ્સચિ;

કારણેન હિ ઞાયતિ,

મિત્તાનિ ચ રિપૂ તથા.

૨૪. દુજ્જનો પિયવાદી ચ,

નેતં વિસ્સાસકારણં;

મધુ તિટ્ઠતિ જિવ્હગ્ગે,

હદયે તુ હલાહલં.

૨૫. દુજ્જનો પરિહન્તબ્બો,

વિજ્જાયા લઙ્કતોપિ સં;

મણિના ભૂસિતો સપ્પો,

કિમે સો નભયં કરો.

૨૬. સપ્પો કૂરો ખલો કૂરો,

સપ્પા કૂરતરો ખલો;

મન્તો સધિવસો સપ્પો,

ખલો કેન નિવાય્યતે.

૨૭. નખીનઞ્ચ નદીનઞ્ચ,

સિઙ્ગીનં સત્થપાણિનં;

વિસ્સાસો નેવકાતબ્બો,

થીસુ રાજકુલેસુ ચ.

૨૮. હત્થી હત્થસહસ્સેન,

સતહત્થેન વાજિનો;

સિઙ્ગિનો દસહત્થેન,

ઠાનચાગેન દુજ્જનો.

૨૯. આપદત્થં ધનં રક્ખે,

દારં રક્ખે ધનેહિપિ;

અત્તાનં સતતં રક્ખે,

દારેહિપિ ધનેહિપિ.

૩૦. પરદારં પરદબ્બં,

પરિવાદં પરસ્સ ચ;

પરિહાસં ગુરુટ્ઠાને,

ચાપલ્યઞ્ચ વિવજ્જયે.

૩૧. ચજે એકં કુલસ્સત્થે,

ગામસ્સત્થે કુલં ચજે;

ગામ જનપદસ્સત્થે,

અત્તત્થે પથવિં ચજે.

૩૨. ચલત્યેકેન પાદેન,

તિટ્ઠ ત્યેકેન બુદ્ધિમા;

નાસમિક્ખ્ય પરં ઠાનં,

પુબ્બમાયતનં ચજે.

૩૩. લુદ્ધ મત્થેન ગણ્હેય્ય,

થદ્ધ મઞ્જલી કમ્મુના;

મૂળ્હં છન્દો નુવત્તેન,

તથા તથેન પણ્ડિતં.

૩૪. અત્થનાસં મનોતાપં,

ગેહે દુચ્ચરિતાનિ ચ;

વઞ્ચનઞ્ચ પમાણઞ્ચ,

મતિમા ન પકાસયે.

૩૫. ધનધઞ્ઞપ્પયોગેસુ,

તથા વિજ્જાગમેસુ ચ;

આહારે બ્યવહારે ચ,

ચત્તલજ્જો સદા ભવે.

૩૬. ધનિનો સોત્થિયો રાજા,

નદી વેજ્જો તુ પઞ્ચમો;

પઞ્ચ યત્ર નવિજ્જન્તે,

તત્ર વાસં નકારયે.

૩૭. યસ્મિંદેસે ન સમ્માનં,

ન પીતિ નચ બન્ધવા;

ન ચ વિજ્જાગમો કોચિ,

તંદેસં પરિવજ્જયે.