(૨૬) ૬. અભિઞ્ઞાવગ્ગો

૧. અભિઞ્ઞાસુત્તં

૨૫૪. ‘‘ચત્તારોમે, ભિક્ખવે, ધમ્મા. કતમે ચત્તારો? અત્થિ, ભિક્ખવે, ધમ્મા અભિઞ્ઞા પરિઞ્ઞેય્યા; અત્થિ, ભિક્ખવે, ધમ્મા અભિઞ્ઞા પહાતબ્બા; અત્થિ, ભિક્ખવે, ધમ્મા અભિઞ્ઞા ભાવેતબ્બા; અત્થિ, ભિક્ખવે, ધમ્મા અભિઞ્ઞા સચ્છિકાતબ્બા.

‘‘કતમે ચ, ભિક્ખવે, ધમ્મા અભિઞ્ઞા પરિઞ્ઞેય્યા? પઞ્ચુપાદાનક્ખન્ધા [પઞ્ચુપાદાનક્ખન્ધાતિસ્સ વચનીયં (ક.)] – ઇમે વુચ્ચન્તિ, ભિક્ખવે, ધમ્મા અભિઞ્ઞા પરિઞ્ઞેય્યા.

‘‘કતમે ચ, ભિક્ખવે, ધમ્મા અભિઞ્ઞા પહાતબ્બા? અવિજ્જા ચ ભવતણ્હા ચ – ઇમે વુચ્ચન્તિ, ભિક્ખવે, ધમ્મા અભિઞ્ઞા પહાતબ્બા.

‘‘કતમે ચ, ભિક્ખવે, ધમ્મા અભિઞ્ઞા ભાવેતબ્બા? સમથો ચ વિપસ્સના ચ – ઇમે વુચ્ચન્તિ, ભિક્ખવે, ધમ્મા અભિઞ્ઞા ભાવેતબ્બા.

‘‘કતમે ચ, ભિક્ખવે, ધમ્મા અભિઞ્ઞા સચ્છિકાતબ્બા? વિજ્જા ચ વિમુત્તિ ચ – ઇમે વુચ્ચન્તિ, ભિક્ખવે, ધમ્મા અભિઞ્ઞા સચ્છિકાતબ્બા. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારો ધમ્મા’’તિ. પઠમં.

૨. પરિયેસનાસુત્તં

૨૫૫. ‘‘ચતસ્સો ઇમા, ભિક્ખવે, અનરિયપરિયેસના. કતમા ચતસ્સો? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો અત્તના જરાધમ્મો સમાનો જરાધમ્મંયેવ પરિયેસતિ; અત્તના બ્યાધિધમ્મો સમાનો બ્યાધિધમ્મંયેવ પરિયેસતિ; અત્તના મરણધમ્મો સમાનો મરણધમ્મંયેવ પરિયેસતિ; અત્તના સંકિલેસધમ્મો સમાનો સંકિલેસધમ્મંયેવ પરિયેસતિ. ઇમા ખો, ભિક્ખવે, ચતસ્સો અનરિયપરિયેસના.

‘‘ચતસ્સો ઇમા, ભિક્ખવે, અરિયપરિયેસના. કતમા ચતસ્સો? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો અત્તના જરાધમ્મો સમાનો જરાધમ્મે આદીનવં વિદિત્વા અજરં અનુત્તરં યોગક્ખેમં નિબ્બાનં પરિયેસતિ; અત્તના બ્યાધિધમ્મો સમાનો બ્યાધિધમ્મે આદીનવં વિદિત્વા અબ્યાધિં અનુત્તરં યોગક્ખેમં નિબ્બાનં પરિયેસતિ; અત્તના મરણધમ્મો સમાનો મરણધમ્મે આદીનવં વિદિત્વા અમતં અનુત્તરં યોગક્ખેમં નિબ્બાનં પરિયેસતિ; અત્તના સંકિલેસધમ્મો સમાનો સંકિલેસધમ્મે આદીનવં વિદિત્વા અસંકિલિટ્ઠં અનુત્તરં યોગક્ખેમં નિબ્બાનં પરિયેસતિ. ઇમા ખો, ભિક્ખવે, ચતસ્સો અરિયપરિયેસના’’તિ. દુતિયં.

૩. સઙ્ગહવત્થુસુત્તં

૨૫૬. ‘‘ચત્તારિમાનિ, ભિક્ખવે, સઙ્ગહવત્થૂનિ. કતમાનિ ચત્તારિ? દાનં, પેય્યવજ્જં [પિયવાચા (ક.) અ. નિ. ૪.૩૨ પસ્સિતબ્બં], અત્થચરિયા, સમાનત્તતા – ઇમાનિ ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારિ સઙ્ગહવત્થૂની’’તિ.

૪. માલુક્યપુત્તસુત્તં

૨૫૭. અથ ખો આયસ્મા માલુક્યપુત્તો [માલુઙ્ક્યપુત્તો (સી. સ્યા. કં. પી.)] યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો આયસ્મા માલુક્યપુત્તો ભગવન્તં એતદવોચ –

‘‘સાધુ મે, ભન્તે, ભગવા સંખિત્તેન ધમ્મં દેસેતુ, યમહં ભગવતો ધમ્મં સુત્વા એકો વૂપકટ્ઠો અપ્પમત્તો આતાપી પહિતત્તો વિહરેય્ય’’ન્તિ. ‘‘એત્થ ઇદાનિ, માલુક્યપુત્ત, કિં દહરે ભિક્ખૂ વક્ખામ; યત્ર હિ નામ ત્વં જિણ્ણો વુદ્ધો મહલ્લકો તથાગતસ્સ સંખિત્તેન ઓવાદં યાચસી’’તિ! ‘‘દેસેતુ મે, ભન્તે, ભગવા સંખિત્તેન ધમ્મં; દેસેતુ સુગતો સંખિત્તેન ધમ્મં. અપ્પેવ નામાહં ભગવતો ભાસિતસ્સ અત્થં આજાનેય્યં; અપ્પેવ નામાહં ભગવતો ભાસિતસ્સ દાયાદો [ભગવતો સાવકો (ક.)] અસ્સ’’ન્તિ.

‘‘ચત્તારોમે, માલુક્યપુત્ત, તણ્હુપ્પાદા યત્થ ભિક્ખુનો તણ્હા ઉપ્પજ્જમાના ઉપ્પજ્જતિ. કતમે ચત્તારો? ચીવરહેતુ વા, માલુક્યપુત્ત, ભિક્ખુનો તણ્હા ઉપ્પજ્જમાના ઉપ્પજ્જતિ. પિણ્ડપાતહેતુ વા, માલુક્યપુત્ત, ભિક્ખુનો તણ્હા ઉપ્પજ્જમાના ઉપ્પજ્જતિ. સેનાસનહેતુ વા, માલુક્યપુત્ત, ભિક્ખુનો તણ્હા ઉપ્પજ્જમાના ઉપ્પજ્જતિ. ઇતિભવાભવહેતુ વા, માલુક્યપુત્ત, ભિક્ખુનો તણ્હા ઉપ્પજ્જમાના ઉપ્પજ્જતિ. ઇમે ખો, માલુક્યપુત્ત, ચત્તારો તણ્હુપ્પાદા યત્થ ભિક્ખુનો તણ્હા ઉપ્પજ્જમાના ઉપ્પજ્જતિ. યતો ખો, માલુક્યપુત્ત, ભિક્ખુનો તણ્હા પહીના હોતિ ઉચ્છિન્નમૂલા તાલાવત્થુકતા અનભાવંકતા આયતિં અનુપ્પાદધમ્મા, અયં વુચ્ચતિ, માલુક્યપુત્ત, ‘ભિક્ખુ અચ્છેચ્છિ તણ્હં, વિવત્તયિ સંયોજનં, સમ્મા માનાભિસમયા અન્તમકાસિ દુક્ખસ્સા’’’તિ.

અથ ખો આયસ્મા માલુક્યપુત્તો ભગવતા ઇમિના ઓવાદેન ઓવદિતો ઉટ્ઠાયાસના ભગવન્તં અભિવાદેત્વા પદક્ખિણં કત્વા પક્કામિ. અથ ખો આયસ્મા માલુક્યપુત્તો એકો વૂપકટ્ઠો અપ્પમત્તો આતાપી પહિતત્તો વિહરન્તો નચિરસ્સેવ – યસ્સત્થાય કુલપુત્તા સમ્મદેવ અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજન્તિ, તદનુત્તરં – બ્રહ્મચરિયપરિયોસાનં દિટ્ઠેવ ધમ્મે સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહાસિ. ‘‘ખીણા જાતિ, વુસિતં બ્રહ્મચરિયં, કતં કરણીયં, નાપરં ઇત્થત્તાયા’’તિ અબ્ભઞ્ઞાસિ. અઞ્ઞતરો ચ પનાયસ્મા માલુક્યપુત્તો અરહતં અહોસીતિ. ચતુત્થં.

૫. કુલસુત્તં

૨૫૮. ‘‘યાનિ કાનિચિ, ભિક્ખવે, કુલાનિ ભોગેસુ મહત્તં પત્તાનિ ન ચિરટ્ઠિતિકાનિ ભવન્તિ, સબ્બાનિ તાનિ ચતૂહિ ઠાનેહિ, એતેસં વા અઞ્ઞતરેન. કતમેહિ ચતૂહિ? નટ્ઠં ન ગવેસન્તિ, જિણ્ણં ન પટિસઙ્ખરોન્તિ, અપરિમિતપાનભોજના હોન્તિ, દુસ્સીલં ઇત્થિં વા પુરિસં વા આધિપચ્ચે ઠપેન્તિ. યાનિ કાનિચિ, ભિક્ખવે, કુલાનિ ભોગેસુ મહત્તં પત્તાનિ ન ચિરટ્ઠિતિકાનિ ભવન્તિ, સબ્બાનિ તાનિ ઇમેહિ ચતૂહિ ઠાનેહિ, એતેસં વા અઞ્ઞતરેન.

‘‘યાનિ કાનિચિ, ભિક્ખવે, કુલાનિ ભોગેસુ મહત્તં પત્તાનિ ચિરટ્ઠિતિકાનિ ભવન્તિ, સબ્બાનિ તાનિ ચતૂહિ ઠાનેહિ, એતેસં વા અઞ્ઞતરેન. કતમેહિ ચતૂહિ? નટ્ઠં ગવેસન્તિ, જિણ્ણં પટિસઙ્ખરોન્તિ, પરિમિતપાનભોજના હોન્તિ, સીલવન્તં ઇત્થિં વા પુરિસં વા આધિપચ્ચે ઠપેન્તિ. યાનિ કાનિચિ, ભિક્ખવે, કુલાનિ ભોગેસુ મહત્તં પત્તાનિ ચિરટ્ઠિતિકાનિ ભવન્તિ, સબ્બાનિ તાનિ ઇમેહિ ચતૂહિ ઠાનેહિ, એતેસં વા અઞ્ઞતરેના’’તિ. પઞ્ચમં.

૬. પઠમઆજાનીયસુત્તં

૨૫૯. ‘‘ચતૂહિ, ભિક્ખવે, અઙ્ગેહિ સમન્નાગતો રઞ્ઞો ભદ્રો અસ્સાજાનીયો રાજારહો હોતિ રાજભોગ્ગો, રઞ્ઞો અઙ્ગન્તેવ સઙ્ખં ગચ્છતિ. કતમેહિ ચતૂહિ? ઇધ, ભિક્ખવે, રઞ્ઞો ભદ્રો અસ્સાજાનીયો વણ્ણસમ્પન્નો ચ હોતિ બલસમ્પન્નો ચ જવસમ્પન્નો ચ આરોહપરિણાહસમ્પન્નો ચ. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, ચતૂહિ અઙ્ગેહિ સમન્નાગતો રઞ્ઞો ભદ્રો અસ્સાજાનીયો રાજારહો હોતિ રાજભોગ્ગો, રઞ્ઞો અઙ્ગન્તેવ સઙ્ખં ગચ્છતિ.

‘‘એવમેવં ખો, ભિક્ખવે, ચતૂહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ આહુનેય્યો હોતિ…પે… અનુત્તરં પુઞ્ઞક્ખેત્તં લોકસ્સ. કતમેહિ ચતૂહિ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ વણ્ણસમ્પન્નો ચ હોતિ બલસમ્પન્નો ચ જવસમ્પન્નો ચ આરોહપરિણાહસમ્પન્નો ચ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ વણ્ણસમ્પન્નો હોતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સીલવા હોતિ…પે… સમાદાય સિક્ખતિ સિક્ખાપદેસુ. એવં ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ વણ્ણસમ્પન્નો હોતિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ બલસમ્પન્નો હોતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ આરદ્ધવીરિયો વિહરતિ અકુસલાનં ધમ્માનં પહાનાય, કુસલાનં ધમ્માનં ઉપસમ્પદાય, થામવા દળ્હપરક્કમો અનિક્ખિત્તધુરો કુસલેસુ ધમ્મેસુ. એવં ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ બલસમ્પન્નો હોતિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ જવસમ્પન્નો હોતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ‘ઇદં દુક્ખ’ન્તિ યથાભૂતં પજાનાતિ…પે… ‘અયં દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા’તિ યથાભૂતં પજાનાતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ જવસમ્પન્નો હોતિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ આરોહપરિણાહસમ્પન્નો હોતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ લાભી હોતિ ચીવરપિણ્ડપાતસેનાસનગિલાનપચ્ચયભેસજ્જપરિક્ખારાનં. એવં ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ આરોહપરિણાહસમ્પન્નો હોતિ.

‘‘ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, ચતૂહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ આહુનેય્યો હોતિ…પે… અનુત્તરં પુઞ્ઞક્ખેત્તં લોકસ્સા’’તિ. છટ્ઠં.

૭. દુતિયઆજાનીયસુત્તં

૨૬૦. ‘‘ચતૂહિ, ભિક્ખવે, અઙ્ગેહિ સમન્નાગતો રઞ્ઞો ભદ્રો અસ્સાજાનીયો રાજારહો હોતિ રાજભોગ્ગો, રઞ્ઞો અઙ્ગન્તેવ સઙ્ખં ગચ્છતિ. કતમેહિ ચતૂહિ? ઇધ, ભિક્ખવે, રઞ્ઞો ભદ્રો અસ્સાજાનીયો વણ્ણસમ્પન્નો ચ હોતિ, બલસમ્પન્નો ચ, જવસમ્પન્નો ચ, આરોહપરિણાહસમ્પન્નો ચ. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, ચતૂહિ અઙ્ગેહિ સમન્નાગતો રઞ્ઞો ભદ્રો અસ્સાજાનીયો રાજારહો હોતિ રાજભોગ્ગો, રઞ્ઞો અઙ્ગન્તેવ સઙ્ખં ગચ્છતિ.

‘‘એવમેવં ખો, ભિક્ખવે, ચતૂહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ આહુનેય્યો હોતિ…પે… અનુત્તરં પુઞ્ઞક્ખેત્તં લોકસ્સ. કતમેહિ ચતૂહિ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ વણ્ણસમ્પન્નો ચ હોતિ, બલસમ્પન્નો ચ, જવસમ્પન્નો ચ, આરોહપરિણાહસમ્પન્નો ચ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ જવસમ્પન્નો હોતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ આસવાનં ખયા…પે… સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ જવસમ્પન્નો હોતિ.

‘‘ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, ચતૂહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ આહુનેય્યો હોતિ…પે… અનુત્તરં પુઞ્ઞક્ખેત્તં લોકસ્સા’’તિ. સત્તમં.

૮. બલસુત્તં

૨૬૧. ‘‘ચત્તારિમાનિ, ભિક્ખવે, બલાનિ. કતમાનિ ચત્તારિ? વીરિયબલં, સતિબલં, સમાધિબલં, પઞ્ઞાબલં – ઇમાનિ ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારિ બલાની’’તિ. અટ્ઠમં.

૯. અરઞ્ઞસુત્તં

૨૬૨. ‘‘ચતૂહિ, ભિક્ખવે, ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ નાલં અરઞ્ઞવનપ્પત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવિતું. કતમેહિ ચતૂહિ? કામવિતક્કેન, બ્યાપાદવિતક્કેન, વિહિંસાવિતક્કેન, દુપ્પઞ્ઞો હોતિ જળો એલમૂગો – ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, ચતૂહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ નાલં અરઞ્ઞવનપ્પત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવિતું.

‘‘ચતૂહિ, ભિક્ખવે, ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ અલં અરઞ્ઞવનપ્પત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવિતું. કતમેહિ ચતૂહિ? નેક્ખમ્મવિતક્કેન, અબ્યાપાદવિતક્કેન, અવિહિંસાવિતક્કેન, પઞ્ઞવા હોતિ અજળો અનેલમૂગો – ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, ચતૂહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ અલં અરઞ્ઞવનપ્પત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવિતુ’’ન્તિ. નવમં.

૧૦. કમ્મસુત્તં

૨૬૩. ‘‘ચતૂહિ, ભિક્ખવે, ધમ્મેહિ સમન્નાગતો બાલો અબ્યત્તો અસપ્પુરિસો ખતં ઉપહતં અત્તાનં પરિહરતિ, સાવજ્જો ચ હોતિ સાનુવજ્જો વિઞ્ઞૂનં, બહુઞ્ચ અપુઞ્ઞં પસવતિ. કતમેહિ ચતૂહિ? સાવજ્જેન કાયકમ્મેન, સાવજ્જેન વચીકમ્મેન, સાવજ્જેન મનોકમ્મેન, સાવજ્જાય દિટ્ઠિયા – ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, ચતૂહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો બાલો અબ્યત્તો અસપ્પુરિસો ખતં ઉપહતં અત્તાનં પરિહરતિ, સાવજ્જો ચ હોતિ સાનુવજ્જો વિઞ્ઞૂનં, બહુઞ્ચ અપુઞ્ઞં પસવતિ.

‘‘ચતૂહિ, ભિક્ખવે, ધમ્મેહિ સમન્નાગતો પણ્ડિતો વિયત્તો સપ્પુરિસો અક્ખતં અનુપહતં અત્તાનં પરિહરતિ, અનવજ્જો ચ હોતિ અનનુવજ્જો વિઞ્ઞૂનં, બહુઞ્ચ પુઞ્ઞં પસવતિ. કતમેહિ ચતૂહિ? અનવજ્જેન કાયકમ્મેન, અનવજ્જેન વચીકમ્મેન, અનવજ્જેન મનોકમ્મેન, અનવજ્જાય દિટ્ઠિયા – ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, ચતૂહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો પણ્ડિતો વિયત્તો સપ્પુરિસો અક્ખતં અનુપહતં અત્તાનં પરિહરતિ, અનવજ્જો ચ હોતિ અનનુવજ્જો વિઞ્ઞૂનં, બહુઞ્ચ પુઞ્ઞં પસવતી’’તિ. દસમં.

અભિઞ્ઞાવગ્ગો છટ્ઠો.