૪. સુભૂતિસુત્તં

૧૪. અથ ખો આયસ્મા સુભૂતિ સદ્ધેન ભિક્ખુના સદ્ધિં યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નં ખો આયસ્મન્તં સુભૂતિં ભગવા એતદવોચ – ‘‘કો નામાયં [કો નામો અયં (સી. ક.), કો નામ અયં (સ્યા. કં.)], સુભૂતિ, ભિક્ખૂ’’તિ? ‘‘સદ્ધો નામાયં, ભન્તે, ભિક્ખુ, સુદત્તસ્સ [સદ્ધસ્સ (સી. સ્યા. કં. પી.)] ઉપાસકસ્સ પુત્તો, સદ્ધા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિતો’’તિ.

‘‘કચ્ચિ પનાયં, સુભૂતિ, સદ્ધો ભિક્ખુ સુદત્તસ્સ ઉપાસકસ્સ પુત્તો સદ્ધા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિતો સન્દિસ્સતિ સદ્ધાપદાનેસૂ’’તિ? ‘‘એતસ્સ, ભગવા, કાલો; એતસ્સ, સુગત, કાલો, યં ભગવા સદ્ધસ્સ સદ્ધાપદાનાનિ ભાસેય્ય. ઇદાનાહં જાનિસ્સામિ યદિ વા અયં ભિક્ખુ સન્દિસ્સતિ સદ્ધાપદાનેસુ યદિ વા નો’’તિ.

‘‘તેન હિ, સુભૂતિ, સુણાહિ, સાધુકં મનસિ કરોહિ; ભાસિસ્સામી’’તિ. ‘‘એવં, ભન્તે’’તિ ખો આયસ્મા સુભૂતિ ભગવતો પચ્ચસ્સોસિ. ભગવા એતદવોચ –

‘‘ઇધ, સુભૂતિ, ભિક્ખુ સીલવા હોતિ, પાતિમોક્ખસંવરસંવુતો વિહરતિ આચારગોચરસમ્પન્નો અણુમત્તેસુ વજ્જેસુ ભયદસ્સાવી, સમાદાય સિક્ખતિ સિક્ખાપદેસુ. યમ્પિ, સુભૂતિ, ભિક્ખુ સીલવા હોતિ…પે… સમાદાય સિક્ખતિ સિક્ખાપદેસુ, ઇદમ્પિ, સુભૂતિ, સદ્ધસ્સ સદ્ધાપદાનં હોતિ.

‘‘પુન ચપરં, સુભૂતિ, ભિક્ખુ બહુસ્સુતો હોતિ સુતધરો સુતસન્નિચયો; યે તે ધમ્મા આદિકલ્યાણા મજ્ઝેકલ્યાણા પરિયોસાનકલ્યાણા સાત્થં સબ્યઞ્જનં કેવલપરિપુણ્ણં પરિસુદ્ધં બ્રહ્મચરિયં અભિવદન્તિ, તથારૂપાસ્સ ધમ્મા બહુસ્સુતા હોન્તિ ધાતા વચસા પરિચિતા મનસાનુપેક્ખિતા દિટ્ઠિયા સુપ્પટિવિદ્ધા. યમ્પિ, સુભૂતિ, ભિક્ખુ બહુસ્સુતો હોતિ…પે… દિટ્ઠિયા સુપ્પટિવિદ્ધા, ઇદમ્પિ, સુભૂતિ, સદ્ધસ્સ સદ્ધાપદાનં હોતિ.

‘‘પુન ચપરં, સુભૂતિ, ભિક્ખુ કલ્યાણમિત્તો હોતિ કલ્યાણસહાયો કલ્યાણસમ્પવઙ્કો. યમ્પિ, સુભૂતિ, ભિક્ખુ કલ્યાણમિત્તો હોતિ કલ્યાણસહાયો કલ્યાણસમ્પવઙ્કો, ઇદમ્પિ, સુભૂતિ, સદ્ધસ્સ સદ્ધાપદાનં હોતિ.

‘‘પુન ચપરં, સુભૂતિ, ભિક્ખુ સુવચો હોતિ સોવચસ્સકરણેહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ખમો પદક્ખિણગ્ગાહી અનુસાસનિં. યમ્પિ, સુભૂતિ, ભિક્ખુ સુવચો હોતિ સોવચસ્સકરણેહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ખમો પદક્ખિણગ્ગાહી અનુસાસનિં, ઇદમ્પિ, સુભૂતિ, સદ્ધસ્સ સદ્ધાપદાનં હોતિ.

‘‘પુન ચપરં, સુભૂતિ, ભિક્ખુ યાનિ તાનિ સબ્રહ્મચારીનં ઉચ્ચાવચાનિ કિંકરણીયાનિ તત્ર દક્ખો હોતિ અનલસો તત્રુપાયાય વીમંસાય સમન્નાગતો અલં કાતું અલં સંવિધાતું. યમ્પિ, સુભૂતિ, ભિક્ખુ યાનિ તાનિ સબ્રહ્મચારીનં ઉચ્ચાવચાનિ કિંકરણીયાનિ તત્ર દક્ખો હોતિ અનલસો તત્રુપાયાય વીમંસાય સમન્નાગતો અલં કાતું અલં સંવિધાતું, ઇદમ્પિ, સુભૂતિ, સદ્ધસ્સ સદ્ધાપદાનં હોતિ.

‘‘પુન ચપરં, સુભૂતિ, ભિક્ખુ ધમ્મકામો હોતિ પિયસમુદાહારો અભિધમ્મે અભિવિનયે ઉળારપામોજ્જો. યમ્પિ, સુભૂતિ, ભિક્ખુ ધમ્મકામો હોતિ પિયસમુદાહારો અભિધમ્મે અભિવિનયે ઉળારપામોજ્જો, ઇદમ્પિ, સુભૂતિ, સદ્ધસ્સ સદ્ધાપદાનં હોતિ.

‘‘પુન ચપરં, સુભૂતિ, ભિક્ખુ આરદ્ધવીરિયો વિહરતિ અકુસલાનં ધમ્માનં પહાનાય, કુસલાનં ધમ્માનં ઉપસમ્પદાય, થામવા દળ્હપરક્કમો અનિક્ખિત્તધુરો કુસલેસુ ધમ્મેસુ. યમ્પિ, સુભૂતિ, ભિક્ખુ આરદ્ધવીરિયો વિહરતિ અકુસલાનં ધમ્માનં પહાનાય કુસલાનં ધમ્માનં ઉપસમ્પદાય થામવા દળ્હપરક્કમો અનિક્ખિત્તધુરો કુસલેસુ ધમ્મેસુ, ઇદમ્પિ, સુભૂતિ, સદ્ધસ્સ સદ્ધાપદાનં હોતિ.

‘‘પુન ચપરં, સુભૂતિ, ભિક્ખુ ચતુન્નં ઝાનાનં આભિચેતસિકાનં દિટ્ઠધમ્મસુખવિહારાનં નિકામલાભી હોતિ અકિચ્છલાભી અકસિરલાભી. યમ્પિ, સુભૂતિ, ભિક્ખુ ચતુન્નં ઝાનાનં આભિચેતસિકાનં દિટ્ઠધમ્મસુખવિહારાનં નિકામલાભી હોતિ અકિચ્છલાભી અકસિરલાભી, ઇદમ્પિ, સુભૂતિ, સદ્ધસ્સ સદ્ધાપદાનં હોતિ.

‘‘પુન ચપરં, સુભૂતિ, ભિક્ખુ અનેકવિહિતં પુબ્બેનિવાસં અનુસ્સરતિ, સેય્યથિદં – એકમ્પિ જાતિં દ્વેપિ જાતિયો તિસ્સોપિ જાતિયો ચતસ્સોપિ જાતિયો પઞ્ચપિ જાતિયો દસપિ જાતિયો વીસમ્પિ જાતિયો તિંસમ્પિ જાતિયો ચત્તારીસમ્પિ જાતિયો પઞ્ઞાસમ્પિ જાતિયો જાતિસતમ્પિ જાતિસહસ્સમ્પિ જાતિસતસહસ્સમ્પિ અનેકેપિ સંવટ્ટકપ્પે અનેકેપિ વિવટ્ટકપ્પે અનેકેપિ સંવટ્ટવિવટ્ટકપ્પે – ‘અમુત્રાસિં એવંનામો એવંગોત્તો એવંવણ્ણો એવમાહારો એવંસુખદુક્ખપ્પટિસંવેદી એવમાયુપરિયન્તો, સો તતો ચુતો અમુત્ર ઉદપાદિં; તત્રાપાસિં એવંનામો એવંગોત્તો એવંવણ્ણો એવમાહારો એવંસુખદુક્ખપ્પટિસંવેદી એવમાયુપરિયન્તો, સો તતો ચુતો ઇધૂપપન્નો’તિ. ઇતિ સાકારં સઉદ્દેસં અનેકવિહિતં પુબ્બેનિવાસં અનુસ્સરતિ. યમ્પિ, સુભૂતિ, ભિક્ખુ અનેકવિહિતં પુબ્બેનિવાસં અનુસ્સરતિ, સેય્યથિદં, એકમ્પિ જાતિં દ્વેપિ જાતિયો…પે… ઇતિ સાકારં સઉદ્દેસં અનેકવિહિતં પુબ્બેનિવાસં અનુસ્સરતિ. ઇદમ્પિ, સુભૂતિ, સદ્ધસ્સ સદ્ધાપદાનં હોતિ.

‘‘પુન ચપરં, સુભૂતિ, ભિક્ખુ દિબ્બેન ચક્ખુના વિસુદ્ધેન અતિક્કન્તમાનુસકેન સત્તે પસ્સતિ ચવમાને ઉપપજ્જમાને હીને પણીતે સુવણ્ણે દુબ્બણ્ણે, સુગતે દુગ્ગતે યથાકમ્મૂપગે સત્તે પજાનાતિ – ‘ઇમે વત ભોન્તો સત્તા કાયદુચ્ચરિતેન સમન્નાગતા વચીદુચ્ચરિતેન સમન્નાગતા મનોદુચ્ચરિતેન સમન્નાગતા અરિયાનં ઉપવાદકા મિચ્છાદિટ્ઠિકા મિચ્છાદિટ્ઠિકમ્મસમાદાના, તે કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા અપાયં દુગ્ગતિં વિનિપાતં નિરયં ઉપપન્ના. ઇમે વા પન ભોન્તો સત્તા કાયસુચરિતેન સમન્નાગતા વચીસુચરિતેન સમન્નાગતા મનોસુચરિતેન સમન્નાગતા અરિયાનં અનુપવાદકા સમ્માદિટ્ઠિકા સમ્માદિટ્ઠિકમ્મસમાદાના, તે કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા સુગતિં સગ્ગં લોકં ઉપપન્ના’તિ. ઇતિ દિબ્બેન ચક્ખુના વિસુદ્ધેન અતિક્કન્તમાનુસકેન સત્તે પસ્સતિ ચવમાને ઉપપજ્જમાને હીને પણીતે સુવણ્ણે દુબ્બણ્ણે, સુગતે દુગ્ગતે યથાકમ્મૂપગે સત્તે પજાનાતિ. યમ્પિ, સુભૂતિ, ભિક્ખુ દિબ્બેન ચક્ખુના વિસુદ્ધેન…પે… યથાકમ્મૂપગે સત્તે પજાનાતિ, ઇદમ્પિ, સુભૂતિ, સદ્ધસ્સ સદ્ધાપદાનં હોતિ.

‘‘પુન ચપરં, સુભૂતિ, ભિક્ખુ આસવાનં ખયા અનાસવં ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં દિટ્ઠેવ ધમ્મે સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ. યમ્પિ, સુભૂતિ, ભિક્ખુ આસવાનં ખયા…પે… સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ, ઇદમ્પિ, સુભૂતિ, સદ્ધસ્સ સદ્ધાપદાનં હોતી’’તિ.

એવં વુત્તે આયસ્મા સુભૂતિ ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘યાનિમાનિ, ભન્તે, ભગવતા સદ્ધસ્સ સદ્ધાપદાનાનિ ભાસિતાનિ, સંવિજ્જન્તિ તાનિ ઇમસ્સ ભિક્ખુનો, અયઞ્ચ ભિક્ખુ એતેસુ સન્દિસ્સતિ.

‘‘અયં, ભન્તે, ભિક્ખુ સીલવા હોતિ, પાતિમોક્ખસંવરસંવુતો વિહરતિ આચારગોચરસમ્પન્નો અણુમત્તેસુ વજ્જેસુ ભયદસ્સાવી, સમાદાય સિક્ખતિ સિક્ખાપદેસુ.

‘‘અયં, ભન્તે, ભિક્ખુ બહુસ્સુતો હોતિ સુતધરો સુતસન્નિચયો; યે તે ધમ્મા આદિકલ્યાણા મજ્ઝેકલ્યાણા પરિયોસાનકલ્યાણા સાત્થં સબ્યઞ્જનં કેવલપરિપુણ્ણં પરિસુદ્ધં બ્રહ્મચરિયં અભિવદન્તિ, તથારૂપાસ્સ ધમ્મા બહુસ્સુતા હોન્તિ ધાતા વચસા પરિચિતા મનસાનુપેક્ખિતા દિટ્ઠિયા સુપ્પટિવિદ્ધા.

‘‘અયં, ભન્તે, ભિક્ખુ કલ્યાણમિત્તો હોતિ કલ્યાણસહાયો કલ્યાણસમ્પવઙ્કો.

‘‘અયં, ભન્તે, ભિક્ખુ સુવચો હોતિ…પે… અનુસાસનિં.

‘‘અયં, ભન્તે, ભિક્ખુ યાનિ તાનિ સબ્રહ્મચારીનં ઉચ્ચાવચાનિ કિંકરણીયાનિ તત્થ દક્ખો હોતિ અનલસો તત્રુપાયાય વીમંસાય સમન્નાગતો અલં કાતું અલં સંવિધાતું.

‘‘અયં, ભન્તે, ભિક્ખુ ધમ્મકામો હોતિ પિયસમુદાહારો અભિધમ્મે અભિવિનયે ઉળારપામોજ્જો.

‘‘અયં, ભન્તે, ભિક્ખુ આરદ્ધવીરિયો વિહરતિ…પે… થામવા દળ્હપરક્કમો અનિક્ખિત્તધુરો કુસલેસુ ધમ્મેસુ.

‘‘અયં, ભન્તે, ભિક્ખુ ચતુન્નં ઝાનાનં આભિચેતસિકાનં દિટ્ઠધમ્મસુખવિહારાનં નિકામલાભી હોતિ અકિચ્છલાભી અકસિરલાભી.

‘‘અયં, ભન્તે, ભિક્ખુ અનેકવિહિતં પુબ્બેનિવાસં અનુસ્સરતિ, સેય્યથિદં – એકમ્પિ જાતિં દ્વેપિ જાતિયો…પે… ઇતિ સાકારં સઉદ્દેસં અનેકવિહિતં પુબ્બેનિવાસં અનુસ્સરતિ.

‘‘અયં, ભન્તે, ભિક્ખુ દિબ્બેન ચક્ખુના વિસુદ્ધેન અતિક્કન્તમાનુસકેન…પે… યથાકમ્મૂપગે સત્તે પજાનાતિ.

‘‘અયં, ભન્તે, ભિક્ખુ આસવાનં ખયા…પે… સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ. યાનિમાનિ, ભન્તે, ભગવતા સદ્ધસ્સ સદ્ધાપદાનાનિ ભાસિતાનિ, સંવિજ્જન્તિ તાનિ ઇમસ્સ ભિક્ખુનો, અયઞ્ચ ભિક્ખુ એતેસુ સન્દિસ્સતી’’તિ.

‘‘સાધુ સાધુ, સુભૂતિ! તેન હિ ત્વં, સુભૂતિ, ઇમિના ચ સદ્ધેન ભિક્ખુના સદ્ધિં વિહરેય્યાસિ. યદા ચ ત્વં, સુભૂતિ, આકઙ્ખેય્યાસિ તથાગતં દસ્સનાય, ઇમિના સદ્ધેન ભિક્ખુના સદ્ધિં ઉપસઙ્કમેય્યાસિ તથાગતં દસ્સનાયા’’તિ. ચતુત્થં.