४. चतुक्कवारो
३२४. अत्थापत्ति सकवाचाय आपज्जति, परवाचाय वुट्ठाति; अत्थापत्ति परवाचाय आपज्जति, सकवाचाय वुट्ठाति; अत्थापत्ति सकवाचाय आपज्जति, सकवाचाय वुट्ठाति; अत्थापत्ति परवाचाय आपज्जति, परवाचाय वुट्ठाति. अत्थापत्ति कायेन आपज्जति, वाचाय वुट्ठाति; अत्थापत्ति वाचाय आपज्जति, कायेन वुट्ठाति; अत्थापत्ति कायेन आपज्जति, कायेन वुट्ठाति; अत्थापत्ति वाचाय आपज्जति, वाचाय वुट्ठाति. अत्थापत्ति पसुत्तो आपज्जति, पटिबुद्धो वुट्ठाति; अत्थापत्ति पटिबुद्धो आपज्जति, पसुत्तो वुट्ठाति; अत्थापत्ति पसुत्तो आपज्जति, पसुत्तो वुट्ठाति; अत्थापत्ति पटिबुद्धो आपज्जति, पटिबुद्धो वुट्ठाति. अत्थापत्ति अचित्तको आपज्जति, सचित्तको वुट्ठाति; अत्थापत्ति सचित्तको आपज्जति, अचित्तको वुट्ठाति; अत्थापत्ति अचित्तको आपज्जति, अचित्तको वुट्ठाति; अत्थापत्ति सचित्तको आपज्जति, सचित्तको वुट्ठाति. अत्थापत्ति आपज्जन्तो देसेति; देसेन्तो आपज्जति; अत्थापत्ति आपज्जन्तो वुट्ठाति; वुट्ठहन्तो आपज्जति. अत्थापत्ति कम्मेन आपज्जति, अकम्मेन वुट्ठाति; अत्थापत्ति अकम्मेन आपज्जति, कम्मेन वुट्ठाति; अत्थापत्ति कम्मेन आपज्जति, कम्मेन वुट्ठाति; अत्थापत्ति अकम्मेन आपज्जति, अकम्मेन वुट्ठाति.
[अ. नि. ४.२५०; दी. नि. ३.३१३; विभ. ९३९] चत्तारो अनरियवोहारा – अदिट्ठे दिट्ठवादिता, अस्सुते सुतवादिता, अमुते मुतवादिता, अविञ्ञाते विञ्ञातवादिता. चत्तारो अरियवोहारा – अदिट्ठे अदिट्ठवादिता, अस्सुते अस्सुतवादिता, अमुते अमुतवादिता, अविञ्ञाते अविञ्ञातवादिता. अपरेपि चत्तारो अनरियवोहारा – दिट्ठे अदिट्ठवादिता, सुते अस्सुतवादिता, मुते अमुतवादिता, विञ्ञाते अविञ्ञातवादिता. चत्तारो अरियवोहारा – दिट्ठे दिट्ठवादिता, सुते सुतवादिता, मुते मुतवादिता, विञ्ञाते विञ्ञातवादिता.
चत्तारो पाराजिका भिक्खूनं भिक्खुनीहि साधारणा; चत्तारो पाराजिका भिक्खुनीनं भिक्खूहि असाधारणा. चत्तारो परिक्खारा – अत्थि परिक्खारो रक्खितब्बो गोपेतब्बो ममायितब्बो परिभुञ्जितब्बो; अत्थि परिक्खारो रक्खितब्बो गोपेतब्बो ममायितब्बो, न परिभुञ्जितब्बो; अत्थि परिक्खारो रक्खितब्बो गोपेतब्बो, न ममायितब्बो न परिभुञ्जितब्बो; अत्थि परिक्खारो न रक्खितब्बो न गोपेतब्बो, न ममायितब्बो न परिभुञ्जितब्बो. अत्थापत्ति सम्मुखा आपज्जति, परम्मुखा वुट्ठाति; अत्थापत्ति परम्मुखा आपज्जति, सम्मुखा वुट्ठाति; अत्थापत्ति सम्मुखा आपज्जति, सम्मुखा वुट्ठाति; अत्थापत्ति परम्मुखा आपज्जति, परम्मुखा वुट्ठाति. अत्थापत्ति अजानन्तो आपज्जति, जानन्तो वुट्ठाति; अत्थापत्ति जानन्तो आपज्जति, अजानन्तो वुट्ठाति; अत्थापत्ति अजानन्तो आपज्जति, अजानन्तो वुट्ठाति; अत्थापत्ति जानन्तो आपज्जति, जानन्तो वुट्ठाति.
चतूहाकारेहि आपत्तिं आपज्जति – कायेन आपज्जति, वाचाय आपज्जति, कायेन वाचाय आपज्जति, कम्मवाचाय आपज्जति. अपरेहिपि चतूहाकारेहि आपत्तिं आपज्जति – सङ्घमज्झे, गणमज्झे, पुग्गलस्स सन्तिके, लिङ्गपातुभावेन. चतूहाकारेहि आपत्तिया वुट्ठाति – कायेन वुट्ठाति, वाचाय वुट्ठाति, कायेन वाचाय वुट्ठाति, कम्मवाचाय वुट्ठाति. अपरेहिपि चतूहाकारेहि आपत्तिया वुट्ठाति – सङ्घमज्झे, गणमज्झे, पुग्गलस्स सन्तिके, लिङ्गपातुभावेन. सह पटिलाभेन पुरिमं जहति, पच्छिमे पतिट्ठाति, विञ्ञत्तियो पटिप्पस्सम्भन्ति, पण्णत्तियो निरुज्झन्ति. सह पटिलाभेन पच्छिमं जहति, पुरिमे पतिट्ठाति, विञ्ञत्तियो पटिप्पस्सम्भन्ति, पण्णत्तियो निरुज्झन्ति. चतस्सो चोदना – सीलविपत्तिया चोदेति, आचारविपत्तिया चोदेति, दिट्ठिविपत्तिया चोदेति, आजीवविपत्तिया चोदेति. चत्तारो परिवासा – पटिच्छन्नपरिवासो, अप्पटिच्छन्नपरिवासो, सुद्धन्तपरिवासो, समोधानपरिवासो. चत्तारो मानत्ता – पटिच्छन्नमानत्तं, अप्पटिच्छन्नमानत्तं, पक्खमानत्तं, समोधानमानत्तं. चत्तारो मानत्तचारिकस्स भिक्खुनो रत्तिच्छेदा – सहवासो, विप्पवासो, अनारोचना, ऊने गणे चरति. चत्तारो सामुक्कंसा. चत्तारो पटिग्गहितपरिभोगा – यावकालिकं, यामकालिकं, सत्ताहकालिकं, यावजीविकं. चत्तारि महाविकटानि – गूथो, मुत्तं, छारिका, मत्तिका. चत्तारि कम्मानि – अपलोकनकम्मं, ञत्तिकम्मं, ञत्तिदुतियकम्मं, ञत्तिचतुत्थकम्मं. अपरानिपि चत्तारि कम्मानि – अधम्मेन वग्गकम्मं, अधम्मेन समग्गकम्मं, धम्मेन वग्गकम्मं, धम्मेन समग्गकम्मं. चतस्सो विपत्तियो – सीलविपत्ति, आचारविपत्ति, दिट्ठिविपत्ति, आजीवविपत्ति. चत्तारि अधिकरणानि – विवादाधिकरणं, अनुवादाधिकरणं, आपत्ताधिकरणं, किच्चाधिकरणं. [अ. नि. ४.२११] चत्तारो परिसदूसना – भिक्खु दुस्सीलो पापधम्मो परिसदूसनो, भिक्खुनी दुस्सीला पापधम्मा परिसदूसना, उपासको दुस्सीलो पापधम्मो परिसदूसनो, उपासिका दुस्सीला पापधम्मा परिसदूसना. चत्तारो परिससोभना [परिससोभणा (स्या. क.)] – भिक्खु सीलवा कल्याणधम्मो परिससोभनो, भिक्खुनी सीलवती कल्याणधम्मा परिससोभना, उपासको सीलवा कल्याणधम्मो परिससोभनो, उपासिका सीलवती कल्याणधम्मा परिससोभना.
अत्थापत्ति आगन्तुको आपज्जति, नो आवासिको; अत्थापत्ति आवासिको आपज्जति, नो आगन्तुको; अत्थापत्ति आगन्तुको चेव आपज्जति आवासिको च अत्थापत्ति नेव आगन्तुको आपज्जति, नो आवासिको. अत्थापत्ति गमिको आपज्जति, नो आवासिको; अत्थापत्ति आवासिको आपज्जति, नो गमिको; अत्थापत्ति गमिको चेव आपज्जति आवासिको च; अत्थापत्ति नेव गमिको आपज्जति नो आवासिको. अत्थि वत्थुनानत्तता नो आपत्तिनानत्तता, अत्थि आपत्तिनानत्तता नो वत्थुनानत्तता, अत्थि वत्थुनानत्तता चेव आपत्तिनानत्तता च, अत्थि नेव वत्थुनानत्तता नो आपत्तिनानत्तता. अत्थि वत्थुसभागता नो आपत्तिसभागता, अत्थि आपत्तिसभागता नो वत्थुसभागता, अत्थि वत्थुसभागता चेव आपत्तिसभागता च अत्थि नेव वत्थुसभागता नो आपत्तिसभागता. अत्थापत्ति उपज्झायो आपज्जति नो सद्धिविहारिको, अत्थापत्ति सद्धिविहारिको आपज्जति नो उपज्झायो, अत्थापत्ति उपज्झायो चेव आपज्जति सद्धिविहारिको च, अत्थापत्ति नेव उपज्झायो आपज्जति नो सद्धिविहारिको. अत्थापत्ति आचरियो आपज्जति नो अन्तेवासिको, अत्थापत्ति अन्तेवासिको आपज्जति नो आचरियो, अत्थापत्ति आचरियो चेव आपज्जति अन्तेवासिको च, अत्थापत्ति नेव आचरियो आपज्जति नो अन्तेवासिको. चत्तारो पच्चया अनापत्ति वस्सच्छेदस्स – सङ्घो वा भिन्नो होति, सङ्घं वा भिन्दितुकामा होन्ति, जीवितन्तरायो वा होति, ब्रह्मचरियन्तरायो वा होति. चत्तारि वचीदुच्चरितानि – मुसावादो, पिसुणा वाचा, फरुसा वाचा, सम्फप्पलापो. चत्तारि वचीसुचरितानि – सच्चवाचा, अपिसुणा वाचा, सण्हा वाचा, मन्ता भासा. अत्थि आदियन्तो गरुकं आपत्तिं आपज्जति, पयोजेन्तो लहुकं; अत्थि आदियन्तो लहुकं आपत्तिं आपज्जति, पयोजेन्तो गरुकं, अत्थि आदियन्तोपि पयोजेन्तोपि गरुकं आपत्तिं आपज्जति; अत्थि आदियन्तोपि पयोजेन्तोपि लहुकं आपत्तिं आपज्जति.
अत्थि पुग्गलो अभिवादनारहो, नो पच्चुट्ठानारहो; अत्थि पुग्गलो पच्चुट्ठानारहो, नो अभिवादनारहो; अत्थि पुग्गलो अभिवादनारहो चेव पच्चुट्ठानारहो च; अत्थि पुग्गलो नेव अभिवादनारहो नो पच्चुट्ठानारहो. अत्थि पुग्गलो आसनारहो, नो अभिवादनारहो; अत्थि पुग्गलो अभिवादनारहो, नो आसनारहो; अत्थि पुग्गलो आसनारहो चेव अभिवादनारहो च; अत्थि पुग्गलो नेव आसनारहो नो अभिवादनारहो. अत्थापत्ति काले आपज्जति, नो विकाले; अत्थापत्ति विकाले आपज्जति, नो काले; अत्थापत्ति काले चेव आपज्जति विकाले च; अत्थापत्ति नेव काले आपज्जति नो विकाले. अत्थि पटिग्गहितं काले कप्पति, नो विकाले; अत्थि पटिग्गहितं विकाले कप्पति, नो काले; अत्थि पटिग्गहितं काले चेव कप्पति विकाले च; अत्थि पटिग्गहितं नेव काले कप्पति नो विकाले. अत्थापत्ति पच्चन्तिमेसु जनपदेसु आपज्जति, नो मज्झिमेसु; अत्थापत्ति मज्झिमेसु जनपदेसु आपज्जति, नो पच्चन्तिमेसु; अत्थापत्ति पच्चन्तिमेसु चेव जनपदेसु आपज्जति मज्झिमेसु च; अत्थापत्ति नेव पच्चन्तिमेसु जनपदेसु आपज्जति नो मज्झिमेसु. अत्थि पच्चन्तिमेसु जनपदेसु कप्पति, नो मज्झिमेसु; अत्थि मज्झिमेसु जनपदेसु कप्पति, नो पच्चन्तिमेसु; अत्थि पच्चन्तिमेसु चेव जनपदेसु कप्पति मज्झिमेसु च; अत्थि नेव पच्चन्तिमेसु जनपदेसु कप्पति नो मज्झिमेसु. अत्थापत्ति अन्तो आपज्जति, नो बहि; अत्थापत्ति बहि आपज्जति, नो अन्तो; अत्थापत्ति अन्तो चेव आपज्जति बहि च; अत्थापत्ति नेव अन्तो आपज्जति नो बहि. अत्थापत्ति अन्तोसीमाय आपज्जति, नो बहिसीमाय; अत्थापत्ति बहिसीमाय आपज्जति, नो अन्तोसीमाय; अत्थापत्ति अन्तोसीमाय चेव आपज्जति बहिसीमाय च; अत्थापत्ति नेव अन्तोसीमाय आपज्जति नो बहिसीमाय. अत्थापत्ति गामे आपज्जति, नो अरञ्ञे; अत्थापत्ति अरञ्ञे आपज्जति, नो गामे; अत्थापत्ति गामे चेव आपज्जति अरञ्ञे च; अत्थापत्ति नेव गामे आपज्जति नो अरञ्ञे.
चतस्सो चोदना – वत्थुसन्दस्सना, आपत्तिसन्दस्सना, संवासपटिक्खेपो, सामीचिपटिक्खेपो. चत्तारो पुब्बकिच्चा. चत्तारो पत्तकल्ला. चत्तारि अनञ्ञपाचित्तियानि. चतस्सो भिक्खुसम्मुतियो. [अ. नि. ४.१७; विभ. ९३९; दी. नि. ३.३११] चत्तारि अगतिगमनानि – छन्दागतिं गच्छति, दोसागतिं गच्छति, मोहागतिं गच्छति, भयागतिं गच्छति. चत्तारि नागतिगमनानि – न छन्दागतिं गच्छति, न दोसागतिं गच्छति, न मोहागतिं गच्छति, न भयागतिं गच्छति. चतूहङ्गेहि समन्नागतो अलज्जी भिक्खु सङ्घं भिन्दति – छन्दागतिं गच्छन्तो, दोसागतिं गच्छन्तो, मोहागतिं गच्छन्तो, भयागतिं गच्छन्तो. चतूहङ्गेहि समन्नागतो पेसलो भिक्खु भिन्नं सङ्घं समग्गं करोति – न छन्दागतिं गच्छन्तो, न दोसागतिं गच्छन्तो, न मोहागतिं गच्छन्तो, न भयागतिं गच्छन्तो. चतूहङ्गेहि समन्नागतस्स भिक्खुनो विनयो न पुच्छितब्बो – छन्दागतिं गच्छति, दोसागतिं गच्छति, मोहागतिं गच्छति, भयागतिं गच्छति. चतूहङ्गेहि समन्नागतेन भिक्खुना विनयो न पुच्छितब्बो – छन्दागतिं गच्छति, दोसागतिं गच्छति, मोहागतिं गच्छति, भयागतिं गच्छति. चतूहङ्गेहि समन्नागतस्स भिक्खुनो विनयो न विस्सज्जेतब्बो – छन्दागतिं गच्छति, दोसागतिं गच्छति, मोहागतिं गच्छति, भयागतिं गच्छति. चतूहङ्गेहि समन्नागतेन भिक्खुना विनयो न विस्सज्जेतब्बो – छन्दागतिं गच्छति, दोसागतिं गच्छति, मोहागतिं गच्छति, भयागतिं गच्छति. चतूहङ्गेहि समन्नागतस्स भिक्खुनो अनुयोगो न दातब्बो – छन्दागतिं गच्छति, दोसागतिं गच्छति, मोहागतिं गच्छति, भयागतिं गच्छति. चतूहङ्गेहि समन्नागते भिक्खुना सद्धिं विनयो न साकच्छितब्बो – छन्दागतिं गच्छति, दोसागतिं गच्छति, मोहागतिं गच्छति, भयागतिं गच्छति. अत्थापत्ति गिलानो आपज्जति, नो अगिलानो; अत्थापत्ति अगिलानो आपज्जति, नो गिलानो; अत्थापत्ति गिलानो चेव आपज्जति अगिलानो च; अत्थापत्ति नेव गिलानो आपज्जति नो अगिलानो. चत्तारि अधम्मिकानि पातिमोक्खट्ठपनानि. चत्तारि धम्मिकानि पातिमोक्खट्ठपनानि.
चतुक्कं निट्ठितं.
तस्सुद्दानं –
सकवाचाय कायेन, पसुत्तो च अचित्तको;
आपज्जन्तो च कम्मेन, वोहारा चतुरो तथा.
भिक्खूनं भिक्खुनीनञ्च, परिक्खारो च सम्मुखा;
अजानकाये मज्झे च, वुट्ठाति दुविधा तथा.
पटिलाभेन चोदना, परिवासा च वुच्चति;
मानत्तचारिका चापि, सामुक्कंसा पटिग्गहि.
महाविकटकम्मानि, पुन कम्मे विपत्तियो;
अधिकरणा दुस्सीला च, सोभनागन्तुकेन च.
गमिको वत्थुनानत्ता, सभागुपज्झायेन च;
आचरियो पच्चया वा, दुच्चरितं सुचरितं.
आदियन्तो पुग्गलो च, अरहो आसनेन च;
काले च कप्पति चेव, पच्चन्तिमेसु कप्पति.
अन्तो अन्तो च सीमाय, गामे च चोदनाय च;
पुब्बकिच्चं पत्तकल्लं, अनञ्ञा सम्मुतियो च.
अगति नागति चेव, अलज्जी पेसलेन च;
पुच्छितब्बा दुवे चेव, विस्सज्जेय्या तथा दुवे;
अनुयोगो च साकच्छा, गिलानो ठपनेन चाति.