१. कम्मवग्गो

४८२. चत्तारि कम्मानि. अपलोकनकम्मं, ञत्तिकम्मं, ञत्तिदुतियकम्मं, ञत्तिचतुत्थकम्मं – इमानि चत्तारि कम्मानि. कतिहाकारेहि विपज्जन्ति? इमानि चत्तारि कम्मानि पञ्चहाकारेहि विपज्जन्ति – वत्थुतो वा ञत्तितो वा अनुस्सावनतो वा सीमतो वा परिसतो वा.

४८३. कथं वत्थुतो कम्मानि विपज्जन्ति? सम्मुखाकरणीयं कम्मं असम्मुखा करोति, वत्थुविपन्नं अधम्मकम्मं; पटिपुच्छाकरणीयं कम्मं अपटिपुच्छा करोति, वत्थुविपन्नं अधम्मकम्मं; पटिञ्ञाय करणीयं कम्मं अपटिञ्ञाय करोति, वत्थुविपन्नं अधम्मकम्मं; सतिविनयारहस्स अमूळ्हविनयं देति, वत्थुविपन्नं अधम्मकम्मं; अमूळ्हविनयारहस्स तस्सपापियसिकाकम्मं करोति, वत्थुविपन्नं अधम्मकम्मं; तस्सपापियसिकाकम्मारहस्स तज्जनीयकम्मं करोति, वत्थुविपन्नं अधम्मकम्मं; तज्जनीयकम्मारहस्स नियस्सकम्मं करोति, वत्थुविपन्नं अधम्मकम्मं; नियस्सकम्मारहस्स पब्बाजनीयकम्मं करोति, वत्थुविपन्नं अधम्मकम्मं; पब्बाजनीयकम्मारहस्स पटिसारणीयकम्मं करोति, वत्थुविपन्नं अधम्मकम्मं; पटिसारणीयकम्मारहस्स उक्खेपनीयकम्मं करोति, वत्थुविपन्नं अधम्मकम्मं; उक्खेपनीयकम्मारहस्स परिवासं देति, वत्थुविपन्नं अधम्मकम्मं; परिवासारहं मूलाय पटिकस्सति, वत्थुविपन्नं अधम्मकम्मं; मूलायपटिकस्सनारहस्स मानत्तं देति, वत्थुविपन्नं अधम्मकम्मं; मानत्तारहं अब्भेति, वत्थुविपन्नं अधम्मकम्मं; अब्भानारहं उपसम्पादेति, वत्थुविपन्नं अधम्मकम्मं; अनुपोसथे उपोसथं करोति, वत्थुविपन्नं अधम्मकम्मं; अपवारणाय पवारेति, वत्थुविपन्नं अधम्मकम्मं. एवं वत्थुतो कम्मानि विपज्जन्ति.

४८४. कथं ञत्तितो कम्मानि विपज्जन्ति? पञ्चहाकारेहि ञत्तितो कम्मानि विपज्जन्ति – वत्थुं न परामसति, सङ्घं न परामसति, पुग्गलं न परामसति, ञत्तिं न परामसति, पच्छा वा ञत्तिं ठपेति – इमेहि पञ्चहाकारेहि ञत्तितो कम्मानि विपज्जन्ति.

४८५. कथं अनुस्सावनतो कम्मानि विपज्जन्ति? पञ्चहाकारेहि अनुस्सावनतो कम्मानि विपज्जन्ति – वत्थुं न परामसति, सङ्घं न परामसति, पुग्गलं न परामसति, सावनं हापेति, अकाले वा सावेति – इमेहि पञ्चहाकारेहि अनुस्सावनतो कम्मानि विपज्जन्ति.

४८६. कथं सीमतो कम्मानि विपज्जन्ति? एकादसहि आकारेहि सीमतो कम्मानि विपज्जन्ति – अतिखुद्दकं सीमं सम्मन्नति, अतिमहतिं सीमं सम्मन्नति, खण्डनिमित्तं सीमं सम्मन्नति, छायानिमित्तं सीमं सम्मन्नति, अनिमित्तं सीमं सम्मन्नति, बहिसीमे ठितो सीमं सम्मन्नति, नदिया सीमं सम्मन्नति, समुद्दे सीमं सम्मन्नति, जातस्सरे सीमं सम्मन्नति, सीमाय सीमं सम्भिन्दति, सीमाय सीमं अज्झोत्थरति – इमेहि एकादसहि आकारेहि सीमतो कम्मानि विपज्जन्ति.

४८७. कथं परिसतो कम्मानि विपज्जन्ति? द्वादसहि आकारेहि परिसतो कम्मानि विपज्जन्ति – चतुवग्गकरणे कम्मे यावतिका भिक्खू कम्मपत्ता ते अनागता होन्ति, छन्दारहानं छन्दो अनाहटो होति, सम्मुखीभूता पटिक्कोसन्ति, चतुवग्गकरणे कम्मे यावतिका भिक्खू कम्मपत्ता ते आगता होन्ति, छन्दारहानं छन्दो अनाहटो होति, सम्मुखीभूता पटिक्कोसन्ति, चतुवग्गकरणे कम्मे यावतिका भिक्खू कम्मपत्ता ते आगता होन्ति, छन्दारहानं छन्दो आहटो होति, सम्मुखीभूता पटिक्कोसन्ति. पञ्चवग्गकरणे कम्मे…पे… दसवग्गकरणे कम्मे…पे… वीसतिवग्गकरणे कम्मे यावतिका भिक्खू कम्मपत्ता ते अनागता होन्ति, छन्दारहानं छन्दो अनाहटो होति, सम्मुखीभूता पटिक्कोसन्ति, वीसतिवग्गकरणे कम्मे यावतिका भिक्खू कम्मपत्ता, ते आगता होन्ति, छन्दारहानं छन्दो अनाहटो होति, सम्मुखीभूता पटिक्कोसन्ति, वीसतिवग्गकरणे कम्मे यावतिका भिक्खू कम्मपत्ता, ते आगता होन्ति, छन्दारहानं छन्दो आहटो होति सम्मुखीभूता पटिक्कोसन्ति – इमेहि द्वादसहि आकारेहि परिसतो कम्मानि विपज्जन्ति.

४८८. चतुवग्गकरणे कम्मे चत्तारो भिक्खू पकतत्ता कम्मपत्ता, अवसेसा पकतत्ता छन्दारहा. यस्स सङ्घो कम्मं करोति सो नेव कम्मपत्तो नापि छन्दारहो, अपि च कम्मारहो. पञ्चवग्गकरणे कम्मे पञ्च भिक्खू पकतत्ता कम्मपत्ता, अवसेसा पकतत्ता छन्दारहा. यस्स सङ्घो कम्मं करोति सो नेव कम्मपत्तो नापि छन्दारहो, अपि च कम्मारहो. दसवग्गकरणे कम्मे दस भिक्खू पकतत्ता कम्मपत्ता, अवसेसा पकतत्ता छन्दारहा. यस्स सङ्घो कम्मं करोति सो नेव कम्मपत्तो नापि छन्दारहो, अपि च कम्मारहो. वीसतिवग्गकरणे कम्मे वीसति भिक्खू पकतत्ता कम्मपत्ता, अवसेसा पकतत्ता छन्दारहा. यस्स सङ्घो कम्मं करोति सो नेव कम्मपत्तो नापि छन्दारहो, अपि च कम्मारहो.

४८९. चत्तारि कम्मानि – अपलोकनकम्मं, ञत्तिकम्मं, ञत्तिदुतियकम्मं, ञत्तिचतुत्थकम्मं. इमानि चत्तारि कम्मानि कतिहाकारेहि विपज्जन्ति? इमानि चत्तारि कम्मानि पञ्चहाकारेहि विपज्जन्ति – वत्थुतो वा ञत्तितो वा अनुस्सावनतो वा सीमतो वा परिसतो वा.

४९०. कथं वत्थुतो कम्मानि विपज्जन्ति? पण्डकं उपसम्पादेति, वत्थुविपन्नं अधम्मकम्मं. थेय्यसंवासकं उपसम्पादेति, वत्थुविपन्नं अधम्मकम्मं. तित्थियपक्कन्तकं उपसम्पादेति, वत्थुविपन्नं अधम्मकम्मं. तिरच्छानगतं उपसम्पादेति, वत्थुविपन्नं अधम्मकम्मं. मातुघातकं उपसम्पादेति, वत्थुविपन्नं अधम्मकम्मं. पितुघातकं उपसम्पादेति, वत्थुविपन्नं अधम्मकम्मं. अरहन्तघातकं उपसम्पादेति, वत्थुविपन्नं अधम्मकम्मं. भिक्खुनिदूसकं उपसम्पादेति, वत्थुविपन्नं अधम्मकम्मं. सङ्घभेदकं उपसम्पादेति, वत्थुविपन्नं अधम्मकम्मं. लोहितुप्पादकं उपसम्पादेति, वत्थुविपन्नं अधम्मकम्मं. उभतोब्यञ्जनं उपसम्पादेति, वत्थुविपन्नं अधम्मकम्मं. ऊनवीसतिवस्सं पुग्गलं उपसम्पादेति, वत्थुविपन्नं अधम्मकम्मं. एवं वत्थुतो कम्मानि विपज्जन्ति.

४९१. कथं ञत्तितो कम्मानि विपज्जन्ति? पञ्चहाकारेहि ञत्तितो कम्मानि विपज्जन्ति. वत्थुं न परामसति, सङ्घं न परामसति, पुग्गलं न परामसति, ञत्तिं न परामसति, पच्छा वा ञत्तिं ठपेति – इमेहि पञ्चहाकारेहि ञत्तितो कम्मानि विपज्जन्ति.

४९२. कथं अनुस्सावनतो कम्मानि विपज्जन्ति? पञ्चहाकारेहि अनुस्सावनतो कम्मानि विपज्जन्ति – वत्थुं न परामसति, सङ्घं न परामसति, पुग्गलं न परामसति, सावनं हापेति, अकाले वा सावेति – इमेहि पञ्चहाकारेहि अनुस्सावनतो कम्मानि विपज्जन्ति.

४९३. कथं सीमतो कम्मानि विपज्जन्ति? एकादसहि आकारेहि सीमतो कम्मानि विपज्जन्ति. अतिखुद्दकं सीमं सम्मन्नति, अतिमहतिं सीमं सम्मन्नति, खण्डनिमित्तं सीमं सम्मन्नति, छायानिमित्तं सीमं सम्मन्नति, अनिमित्तं सीमं सम्मन्नति, बहिसीमे ठितो सीमं सम्मन्नति, नदिया सीमं सम्मन्नति, समुद्दे सीमं सम्मन्नति, जातस्सरे सीमं सम्मन्नति, सीमाय सीमं सम्भिन्दति, सीमाय सीमं अज्झोत्थरति – इमेहि एकादसहि आकारेहि सीमतो कम्मानि विपज्जन्ति.

४९४. कथं परिसतो कम्मानि विपज्जन्ति? द्वादसहि आकारेहि परिसतो कम्मानि विपज्जन्ति – चतुवग्गकरणे कम्मे यावतिका भिक्खू कम्मपत्ता ते अनागता होन्ति, छन्दारहानं छन्दो अनाहटो होति, सम्मुखीभूता पटिक्कोसन्ति, चतुवग्गकरणे कम्मे यावतिका भिक्खू कम्मपत्ता ते आगता होन्ति, छन्दारहानं छन्दो अनाहटो होति, सम्मुखीभूता पटिक्कोसन्ति. चतुवग्गकरणे कम्मे यावतिका भिक्खू कम्मपत्ता ते आगता होन्ति, छन्दारहानं छन्दो आहटो होति सम्मुखीभूता पटिक्कोसन्ति. पञ्चवग्गकरणे कम्मे…पे… दसवग्गकरणे कम्मे…पे… वीसतिवग्गकरणे कम्मे यावतिका भिक्खू कम्मपत्ता ते अनागता होन्ति, छन्दारहानं छन्दो अनाहटो होति, सम्मुखीभूता पटिक्कोसन्ति. वीसतिवग्गकरणे कम्मे यावतिका भिक्खू कम्मपत्ता ते आगता होन्ति, छन्दारहानं छन्दो अनाहटो होति, सम्मुखीभूता पटिक्कोसन्ति. वीसतिवग्गकरणे कम्मे यावतिका भिक्खू कम्मपत्ता ते आगता होन्ति, छन्दारहानं छन्दो आहटो होति, सम्मुखीभूता पटिक्कोसन्ति – इमेहि द्वादसहि आकारेहि परिसतो कम्मानि विपज्जन्ति.

४९५. अपलोकनकम्मं कति ठानानि गच्छति? ञत्तिकम्मं कति ठानानि गच्छति? ञत्तिदुतियकम्मं कति ठानानि गच्छति? ञत्तिचतुत्थकम्मं कति ठानानि गच्छति? अपलोकनकम्मं पञ्च ठानानि गच्छति. ञत्तिकम्मं नव ठानानि गच्छति. ञत्तिदुतियकम्मं सत्त ठानानि गच्छति. ञत्तिचतुत्थकम्मं सत्त ठानानि गच्छति.

४९६. अपलोकनकम्मं कतमानि पञ्च ठानानि गच्छति? ओसारणं, निस्सारणं, भण्डुकम्मं, ब्रह्मदण्डं, कम्मलक्खणञ्ञेव पञ्चमं – अपलोकनकम्मं इमानि पञ्च ठानानि गच्छति. ञत्तिकम्मं कतमानि नव ठानानि गच्छति? ओसारणं, निस्सारणं, उपोसथं, पवारणं, सम्मुतिं, दानं, पटिग्गहं, पच्चुक्कड्ढनं, कम्मलक्खणञ्ञेव नवमं – ञत्तिकम्मं इमानि नव ठानानि गच्छति. ञत्तिदुतियकम्मं कतमानि सत्त ठानानि गच्छति? ओसारणं, निस्सारणं, सम्मुतिं, दानं, उद्धरणं, देसनं, कम्मलक्खणञ्ञेव सत्तमं – ञत्तिदुतियकम्मं इमानि सत्त ठानानि गच्छति. ञत्तिचतुत्थकम्मं कतमानि सत्त ठानानि गच्छति? ओसारणं, निस्सारणं, सम्मुतिं, दानं, निग्गहं, समनुभासनं, कम्मलक्खणञ्ञेव सत्तमं – ञत्तिचतुत्थकम्मं इमानि सत्त ठानानि गच्छति.

४९७. चतुवग्गकरणे कम्मे चत्तारो भिक्खू पकतत्ता कम्मपत्ता, अवसेसा पकतत्ता छन्दारहा. यस्स सङ्घो कम्मं करोति सो नेव कम्मपत्तो नापि छन्दारहो, अपि च कम्मारहो. पञ्चवग्गकरणे कम्मे पञ्च भिक्खू पकतत्ता कम्मपत्ता, अवसेसा पकतत्ता छन्दारहा. यस्स सङ्घो कम्मं करोति सो नेव कम्मपत्तो नापि छन्दारहो, अपि च कम्मारहो. दसवग्गकरणे कम्मे दस भिक्खू पकतत्ता कम्मपत्ता, अवसेसा पकतत्ता छन्दारहा. यस्स सङ्घो कम्मं करोति सो नेव कम्मपत्तो नापि छन्दारहो, अपि च कम्मारहो. वीसतिवग्गकरणे कम्मे वीसति भिक्खू पकतत्ता कम्मपत्ता, अवसेसा पकतत्ता छन्दारहा. यस्स सङ्घो कम्मं करोति सो नेव कम्मपत्तो नापि छन्दारहो, अपि च कम्मारहो.

कम्मवग्गो निट्ठितो पठमो.