४. दिट्ठाविकम्मवग्गो

४२५. ‘‘कति नु खो, भन्ते, अधम्मिका दिट्ठाविकम्मा’’ति? ‘‘पञ्चिमे, उपालि, अधम्मिका दिट्ठाविकम्मा. कतमे पञ्च? अनापत्तिया दिट्ठिं आवि करोति, अदेसनागामिनिया आपत्तिया दिट्ठिं आवि करोति, देसिताय आपत्तिया दिट्ठिं आवि करोति, चतूहि पञ्चहि दिट्ठिं आवि करोति, मनो मानसेन दिट्ठिं आवि करोति – इमे खो, उपालि, पञ्च अधम्मिका दिट्ठाविकम्मा.

‘‘पञ्चिमे, उपालि, धम्मिका दिट्ठाविकम्मा. कतमे पञ्च? आपत्तिया दिट्ठिं आवि करोति, देसनागामिनिया आपत्तिया दिट्ठिं आवि करोति, अदेसिताय आपत्तिया दिट्ठिं आवि करोति, न चतूहि पञ्चहि दिट्ठिं आवि करोति, न मनो मानसेन दिट्ठिं आवि करोति – इमे खो, उपालि, पञ्च धम्मिका दिट्ठाविकम्मा.

‘‘अपरेपि, उपालि, पञ्च अधम्मिका दिट्ठाविकम्मा. कतमे पञ्च? नानासंवासकस्स सन्तिके दिट्ठिं आवि करोति, नानासीमाय ठितस्स सन्तिके दिट्ठिं आवि करोति, अपकतत्तस्स सन्तिके दिट्ठिं आवि करोति, चतूहि पञ्चहि दिट्ठिं आवि करोति, मनो मानसेन दिट्ठिं आवि करोति – इमे खो, उपालि, पञ्च अधम्मिका दिट्ठाविकम्मा.

‘‘पञ्चिमे, उपालि, धम्मिका दिट्ठाविकम्मा. कतमे पञ्च? समानसंवासकस्स सन्तिके दिट्ठिं आवि करोति, समानसीमाय ठितस्स सन्तिके दिट्ठिं आवि करोति, पकतत्तस्स सन्तिके दिट्ठिं आवि करोति, न चतूहि पञ्चहि दिट्ठिं आवि करोति, न मनो मानसेन दिट्ठिं आवि करोति – इमे खो, उपालि, पञ्च धम्मिका दिट्ठाविकम्माति.

४२६. ‘‘कति नु खो, भन्ते, अधम्मिका पटिग्गहा’’ति? ‘‘पञ्चिमे, उपालि, अधम्मिका पटिग्गहा. कतमे पञ्च? कायेन दिय्यमानं कायेन अप्पटिग्गहितं, कायेन दिय्यमानं कायप्पटिबद्धेन अप्पटिग्गहितं, कायप्पटिबद्धेन दिय्यमानं कायेन अप्पटिग्गहितं, कायप्पटिबद्धेन दिय्यमानं कायप्पटिबद्धेन अप्पटिग्गहितं, निस्सग्गियेन दिय्यमानं कायेन वा कायप्पटिबद्धेन वा अप्पटिग्गहितं – इमे खो, उपालि, पञ्च अधम्मिका पटिग्गहा.

‘‘पञ्चिमे, उपालि, धम्मिका पटिग्गहा. कतमे पञ्च? कायेन दिय्यमानं कायेन पटिग्गहितं, कायेन दिय्यमानं कायप्पटिबद्धेन पटिग्गहितं, कायप्पटिबद्धेन दिय्यमानं कायेन पटिग्गहितं, कायप्पटिबद्धेन दिय्यमानं कायप्पटिबद्धेन पटिग्गहितं, निस्सग्गियेन दिय्यमानं कायेन वा कायप्पटिबद्धेन वा पटिग्गहितं – इमे खो, उपालि, पञ्च धम्मिका पटिग्गहा’’ति.

४२७. ‘‘कति नु खो, भन्ते, अनतिरित्ता’’ति? ‘‘पञ्चिमे, उपालि, अनतिरित्ता. कतमे पञ्च? [पाचि. २३९] अकप्पियकतं होति, अप्पटिग्गहितकतं होति अनुच्चारितकतं होति, अहत्थपासे कतं होति, अलमेतं सब्बन्ति अवुत्तं होति – इमे खो, उपालि, पञ्च अनतिरित्ता.

‘‘पञ्चिमे, उपालि, अतिरित्ता. कतमे पञ्च? [पाचि. २३९] कप्पियकतं होति, पटिग्गहितकतं होति, उच्चारितकतं होति, हत्थपासे कतं होति, अलमेतं सब्बन्ति वुत्तं होति – इमे खो, उपालि, पञ्च अतिरित्ता’’ति.

४२८. ‘‘कतिहि नु खो, भन्ते, आकारेहि पवारणा पञ्ञायती’’ति? ‘‘पञ्चहुपालि, आकारेहि पवारणा पञ्ञायति. कतमेहि पञ्चहि? [पाचि. २३९] असनं पञ्ञायति, भोजनं पञ्ञायति, हत्थपासे ठितो अभिहरति, पटिक्खेपो पञ्ञायति – इमेहि खो, उपालि, पञ्चहाकारेहि पवारणा पञ्ञायती’’ति.

४२९. ‘‘कति नु खो, भन्ते, अधम्मिका पटिञ्ञातकरणा’’ति? ‘‘पञ्चिमे, उपालि, अधम्मिका पटिञ्ञातकरणा. कतमे पञ्च? भिक्खु पाराजिकं अज्झापन्नो होति, पाराजिकेन चोदियमानो सङ्घादिसेसं अज्झापन्नो पटिजानाति, तं सङ्घो सङ्घादिसेसेन कारेति, अधम्मिकं पटिञ्ञातकरणं. भिक्खु पाराजिकं अज्झापन्नो होति, पाराजिकेन चोदियमानो पाचित्तियं…पे… पाटिदेसनीयं… दुक्कटं अज्झापन्नो पटिजानाति, तं सङ्घो दुक्कटेन कारेति, अधम्मिकं पटिञ्ञातकरणं. भिक्खु सङ्घादिसेसं…पे… पाचित्तियं… पाटिदेसनीयं… दुक्कटं अज्झापन्नो होति. दुक्कटेन चोदियमानो पाराजिकं अज्झापन्नो पटिजानाति, तं सङ्घो पाराजिकेन कारेति, अधम्मिकं पटिञ्ञातकरणं. भिक्खु दुक्कटं अज्झापन्नो होति, दुक्कटेन चोदियमानो सङ्घादिसेसं…पे… पाचित्तियं… पाटिदेसनीयं अज्झापन्नो पटिजानाति, तं सङ्घो पाटिदेसनीयेन कारेति – अधम्मिकं पटिञ्ञातकरणं. इमे खो, उपालि, पञ्च अधम्मिका पटिञ्ञातकरणा.

‘‘पञ्चिमे, उपालि, धम्मिका पटिञ्ञातकरणा. कतमे पञ्च? भिक्खु पाराजिकं अज्झापन्नो होति, पाराजिकेन चोदियमानो पाराजिकं अज्झापन्नो पटिजानाति, तं सङ्घो पाराजिकेन कारेति, धम्मिकं पटिञ्ञातकरणं. भिक्खु सङ्घादिसेसं…पे… पाचित्तियं… पाटिदेसनीयं… दुक्कटं अज्झापन्नो होति, दुक्कटेन चोदियमानो दुक्कटं अज्झापन्नो पटिजानाति, तं सङ्घो दुक्कटेन कारेति, धम्मिकं पटिञ्ञातकरणं. इमे खो, उपालि, पञ्च धम्मिका पटिञ्ञातकरणा’’ति.

४३०. ‘‘कतिहि नु खो, भन्ते, अङ्गेहि समन्नागतस्स भिक्खुनो ओकासकम्मं कारापेन्तस्स नालं ओकासकम्मं कातु’’न्ति? ‘‘पञ्चहुपालि, अङ्गेहि समन्नागतस्स भिक्खुनो ओकासकम्मं कारापेन्तस्स नालं ओकासकम्मं कातुं. कतमेहि पञ्चहि? अलज्जी च होति, बालो च, अपकतत्तो च, चावनाधिप्पायो वत्ता होति, नो वुट्ठानाधिप्पायो – इमेहि खो, उपालि, पञ्चहङ्गेहि समन्नागतस्स भिक्खुनो ओकासकम्मं कारापेन्तस्स नालं ओकासकम्मं कातुं.

‘‘पञ्चहुपालि, अङ्गेहि समन्नागतस्स भिक्खुनो ओकासकम्मं कारापेन्तस्स अलं ओकासकम्मं कातुं. कतमेहि पञ्चहि? लज्जी च होति, पण्डितो च, पकतत्तो च, वुट्ठानाधिप्पायो वत्ता होति, नो चावनाधिप्पायो – इमेहि खो, उपालि, पञ्चहङ्गेहि समन्नागतस्स भिक्खुनो ओकासकम्मं कारापेन्तस्स अलं ओकासकम्मं कातु’’न्ति.

४३१. ‘‘कतिहि नु खो, भन्ते, अङ्गेहि समन्नागतेन भिक्खुना सद्धिं विनयो न साकच्छितब्बो’’ति? ‘‘पञ्चहुपालि, अङ्गेहि समन्नागतेन भिक्खुना सद्धिं विनयो न साकच्छितब्बो. कतमेहि पञ्चहि? वत्थुं न जानाति, निदानं न जानाति, पञ्ञत्तिं न जानाति, पदपच्चाभट्ठं न जानाति, अनुसन्धिवचनपथं न जानाति – इमेहि खो, उपालि, पञ्चहङ्गेहि समन्नागतेन भिक्खुना सद्धिं विनयो न साकच्छितब्बो.

‘‘पञ्चहुपालि, अङ्गेहि समन्नागतेन भिक्खुना सद्धिं विनयो साकच्छितब्बो. कतमेहि पञ्चहि? वत्थुं जानाति, निदानं जानाति, पञ्ञत्तिं जानाति, पदपच्चाभट्ठं जानाति, अनुसन्धिवचनपथं जानाति – इमेहि खो, उपालि, पञ्चहङ्गेहि समन्नागतेन भिक्खुना सद्धिं विनयो साकच्छितब्बो’’ति.

४३२. ‘‘कति नु खो, भन्ते, पञ्हापुच्छा’’ति? ‘‘पञ्चिमा, उपालि, पञ्हापुच्छा. कतमा पञ्च? मन्दत्ता मोमूहत्ता पञ्हं पुच्छति, पापिच्छो इच्छापकतो पञ्हं पुच्छति, परिभवा पञ्हं पुच्छति, अञ्ञातुकामो पञ्हं पुच्छति, सचे मे पञ्हं पुट्ठो सम्मदेव ब्याकरिस्सति इच्चेतं कुसलं नो चे पञ्हं पुट्ठो सम्मदेव ब्याकरिस्सति अहमस्स सम्मदेव ब्याकरिस्सामीति पञ्हं पुच्छति – इमा खो, उपालि, पञ्च पञ्हापुच्छा’’ति.

४३३. ‘‘कति नु खो, भन्ते, अञ्ञब्याकरणा’’ति? ‘‘पञ्चिमे, उपालि, अञ्ञब्याकरणा. कतमे पञ्च? मन्दत्ता मोमूहत्ता अञ्ञं ब्याकरोति, पापिच्छो इच्छापकतो अञ्ञं ब्याकरोति, उम्मादा चित्तक्खेपा अञ्ञं ब्याकरोति, अधिमानेन अञ्ञं ब्याकरोति, भूतं अञ्ञं ब्याकरोति – इमे खो, उपालि, पञ्च अञ्ञब्याकरणा’’ति.

४३४. ‘‘कति नु खो, भन्ते, विसुद्धियो’’ति? ‘‘पञ्चिमा, उपालि, विसुद्धियो. कतमा पञ्च? निदानं उद्दिसित्वा अवसेसं सुतेन सावेतब्बं अयं पठमा विसुद्धि, निदानं उद्दिसित्वा चत्तारि पाराजिकानि उद्दिसित्वा अवसेसं सुतेन सावेतब्बं अयं दुतिया विसुद्धि, निदानं उद्दिसित्वा चत्तारि पाराजिकानि उद्दिसित्वा तेरस सङ्घादिसेसे उद्दिसित्वा अवसेसं सुतेन सावेतब्बं अयं ततिया विसुद्धि, निदानं उद्दिसित्वा चत्तारि पाराजिकानि उद्दिसित्वा तेरस सङ्घादिसेसे उद्दिसित्वा द्वे अनियते उद्दिसित्वा अवसेसं सुतेन सावेतब्बं अयं चतुत्था विसुद्धि, वित्थारेनेव पञ्चमी – इमा खो, उपालि, पञ्च विसुद्धियो’’ति.

४३५. ‘‘कति नु खो, भन्ते, भोजना’’ति? ‘‘पञ्चिमे, उपालि, भोजना. कतमे पञ्च? ओदनो, कुम्मासो, सत्तु, मच्छो, मंसं – इमे खो, उपालि, पञ्च भोजना’’ति.

दिट्ठाविकम्मवग्गो निट्ठितो चतुत्थो.

तस्सुद्दानं –

दिट्ठाविकम्मा अपरे, पटिग्गहानतिरित्ता;

पवारणा पटिञ्ञातं, ओकासं साकच्छेन च;

पञ्हं अञ्ञब्याकरणा, विसुद्धि चापि भोजनाति.