१. पाराजिककण्डं

२०१. यं तेन भगवता जानता पस्सता अरहता सम्मासम्बुद्धेन भिक्खुनीनं पञ्चमं पाराजिकं कत्थ पञ्ञत्तं? कं आरब्भ? किस्मिं वत्थुस्मिं? अत्थि तत्थ पञ्ञत्ति, अनुपञ्ञत्ति, अनुप्पन्नपञ्ञत्ति? सब्बत्थपञ्ञत्ति, पदेसपञ्ञत्ति? साधारणपञ्ञत्ति, असाधारणपञ्ञत्ति? एकतोपञ्ञत्ति, उभतोपञ्ञत्ति? चतुन्नं पातिमोक्खुद्देसानं कत्थोगधं कत्थ परियापन्नं? कतमेन उद्देसेन उद्देसं आगच्छति? चतुन्नं विपत्तीनं कतमा विपत्ति? सत्तन्नं आपत्तिक्खन्धानं कतमो आपत्तिक्खन्धो? छन्नं आपत्तिसमुट्ठानानं कतिहि समुट्ठानेहि समुट्ठाति? चतुन्नं अधिकरणानं कतमं अधिकरणं? सत्तन्नं समथानं कतिहि समथेहि सम्मति? को तत्थ विनयो? को तत्थ अभिविनयो? किं तत्थ पातिमोक्खं? किं तत्थ अधिपातिमोक्खं? का विपत्ति? का सम्पत्ति? का पटिपत्ति? कति अत्थवसे पटिच्च भगवता भिक्खुनीनं पञ्चमं पाराजिकं पञ्ञत्तं? का सिक्खन्ति? का सिक्खितसिक्खा? कत्थ ठितं? का धारेन्ति? कस्स वचनं? केनाभतन्ति?

२०२. यं तेन भगवता जानता पस्सता अरहता सम्मासम्बुद्धेन भिक्खुनीनं पञ्चमं पाराजिकं कत्थ पञ्ञत्तन्ति? सावत्थियं पञ्ञत्तं. कं आरब्भाति? सुन्दरीनन्दं भिक्खुनिं आरब्भ. किस्मिं वत्थुस्मिन्ति? सुन्दरीनन्दा भिक्खुनी अवस्सुता अवस्सुतस्स पुरिसपुग्गलस्स कायसंसग्गं सादियि, तस्मिं वत्थुस्मिं. अत्थि तत्थ पञ्ञत्ति अनुपञ्ञत्ति अनुप्पन्नपञ्ञत्तीति? एका पञ्ञत्ति. अनुपञ्ञत्ति अनुप्पन्नपञ्ञत्ति तस्मिं नत्थि. सब्बत्थपञ्ञत्ति, पदेसपञ्ञत्तीति? सब्बत्थपञ्ञत्ति. साधारणपञ्ञत्ति, असाधारणपञ्ञत्तीति? असाधारणपञ्ञत्ति. एकतोपञ्ञत्ति, उभतोपञ्ञत्तीति? एकतोपञ्ञत्ति. चतुन्नं पातिमोक्खुद्देसानं कत्थोगधं कत्थ परियापन्नन्ति? निदानोगधं निदानपरियापन्नं. कतमेन उद्देसेन उद्देसं आगच्छतीति? दुतियेन उद्देसेन उद्देसं आगच्छति. चतुन्नं विपत्तीनं कतमा विपत्तीति? सीलविपत्ति. सत्तन्नं आपत्तिक्खन्धानं कतमो आपत्तिक्खन्धोति? पाराजिकापत्तिक्खन्धो. छन्नं आपत्तिसमुट्ठानानं कतिहि समुट्ठानेहि समुट्ठातीति? एकेन समुट्ठाने समुट्ठाति – कायतो च चित्ततो च समुट्ठाति, न वाचतो. चतुन्नं अधिकरणानं कतमं अधिकरणन्ति? आपत्ताधिकरणं? सत्तन्नं समथानं कतिहि समथेहि सम्मतीति? द्वीहि समथेहि सम्मति – सम्मुखाविनयेन च पटिञ्ञातकरणेन च. को तत्थ विनयो, को तत्थ अभिविनयोति? पञ्ञत्ति विनयो, विभत्ति अभिविनयो. किं तत्थ पातिमोक्खं, किं तत्थ अधिपातिमोक्खन्ति? पञ्ञत्ति पातिमोक्खं, विभत्ति अधिपातिमोक्खं. का विपत्तीति? असंवरो विपत्ति. का सम्पत्तीति? संवरो सम्पत्ति. का पटिपत्तीति? न एवरूपं करिस्सामीति यावजीवं आपाणकोटिकं समादाय सिक्खति सिक्खापदेसु. [अ. नि. १०.३१] कति अत्थवसे पटिच्च भगवता भिक्खुनीनं पञ्चमं पाराजिकं पञ्ञत्तन्ति? दस अत्थवसे पटिच्च भगवता भिक्खुनीनं पञ्चमं पाराजिकं पञ्ञत्तं – सङ्घसुट्ठुताय, सङ्घफासुताय, दुम्मङ्कूनं भिक्खुनीनं निग्गहाय, पेसलानं भिक्खुनीनं फासुविहाराय, दिट्ठधम्मिकानं आसवानं संवराय, सम्परायिकानं आसवानं पटिघाताय, अप्पसन्नानं पसादाय, पसन्नानं भिय्योभावाय, सद्धम्मट्ठितिया, विनयानुग्गहाय. का सिक्खन्तीति? सेक्खा च पुथुज्जनकल्याणिका च सिक्खन्ति. का सिक्खितसिक्खाति? अरहन्तियो [अरहन्ता (क.)] सिक्खितसिक्खा. कत्थ ठितन्ति? सिक्खाकामासु ठितं. का धारेन्तीति? यासं वत्तति ता धारेन्ति. कस्स वचनन्ति? भगवतो वचनं अरहतो सम्मासम्बुद्धस्स. केनाभतन्ति? परम्पराभतं –

उपालि दासको चेव, सोणको सिग्गवो तथा;

मोग्गलिपुत्तेन पञ्चमा, एते जम्बुसिरिव्हये.

ततो महिन्दो इट्टियो, उत्तियो सम्बलो तथा;

भद्दनामो च पण्डितो.

एते नागा महापञ्ञा, जम्बुदीपा इधागता;

विनयं ते वाचयिंसु, पिटकं तम्बपण्णिया.

निकाये पञ्च वाचेसुं, सत्त चेव पकरणे;

ततो अरिट्ठो मेधावी, तिस्सदत्तो च पण्डितो.

विसारदो काळसुमनो, थेरो च दीघनामको;

दीघसुमनो च पण्डितो.

पुनदेव काळसुमनो, नागत्थेरो च बुद्धरक्खितो;

तिस्सत्थेरो च मेधावी, देवत्थेरो च पण्डितो.

पुनदेव सुमनो मेधावी, विनये च विसारदो;

बहुस्सुतो चूळनागो, गजोव दुप्पधंसियो.

धम्मपालितनामो च, रोहणे साधुपूजितो;

तस्स सिस्सो महापञ्ञो, खेमनामो तिपेटको.

दीपे तारकराजाव पञ्ञाय अतिरोचथ;

उपतिस्सो च मेधावी, फुस्सदेवो महाकथी.

पुनदेव सुमनो मेधावी, पुप्फनामो बहुस्सुतो;

महाकथी महासिवो, पिटके सब्बत्थ कोविदो.

पुनदेव उपालि मेधावी, विनये च विसारदो;

महानागो महापञ्ञो, सद्धम्मवंसकोविदो.

पुनदेव अभयो मेधावी, पिटके सब्बत्थ कोविदो;

तिस्सत्थेरो च मेधावी, विनये च विसारदो.

तस्स सिस्सो महापञ्ञो, पुप्फनामो बहुस्सुतो;

सासनं अनुरक्खन्तो, जम्बुदीपे पतिट्ठितो.

चूळाभयो च मेधावी, विनये च विसारदो;

तिस्सत्थेरो च मेधावी, सद्धम्मवंसकोविदो.

चूळदेवो च मेधावी, विनये च विसारदो;

सिवत्थेरो च मेधावी, विनये सब्बत्थ कोविदो.

एते नागा महापञ्ञा, विनयञ्ञू मग्गकोविदा;

विनयं दीपे पकासेसुं, पिटकं तम्बपण्णियाति.

२०३. यं तेन भगवता जानता पस्सता अरहता सम्मासम्बुद्धेन भिक्खुनीनं छट्ठं पाराजिकं कत्थ पञ्ञत्तन्ति? सावत्थियं पञ्ञत्तं. कं आरब्भाति? थुल्लनन्दं भिक्खुनिं आरब्भ. किस्मिं वत्थुस्मिन्ति? थुल्लनन्दा भिक्खुनी जानं पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नं भिक्खुनिं नेवत्तना पटिचोदेसि गणस्स आरोचेसि, तस्मिं वत्थुस्मिं. एका पञ्ञत्ति. छन्नं आपत्तिसमुट्ठानानं एकेन समुट्ठानेन समुट्ठाति – कायतो च वाचतो च चित्ततो च समुट्ठाति…पे….

२०४. भिक्खुनीनं सत्तमं पाराजिकं कत्थ पञ्ञत्तन्ति? सावत्थियं पञ्ञत्तं. कं आरब्भाति? थुल्लनन्दं भिक्खुनिं आरब्भ. किस्मिं वत्थुस्मिन्ति? थुल्लनन्दा भिक्खुनी समग्गेन सङ्घेन उक्खित्तं अरिट्ठं भिक्खुं गद्धबाधिपुब्बं अनुवत्ति, तस्मिं वत्थुस्मिं. एका पञ्ञत्ति. छन्नं आपत्तिसमुट्ठानानं एकेन समुट्ठानेन समुट्ठाति – धुरनिक्खेपे…पे….

२०५. भिक्खुनीनं अट्ठमं पाराजिकं कत्थ पञ्ञत्तन्ति? सावत्थियं पञ्ञत्तं. कं आरब्भाति? छब्बग्गिया भिक्खुनियो आरब्भ. किस्मिं वत्थुस्मिन्ति? छब्बग्गिया भिक्खुनियो अट्ठमं वत्थुं परिपूरेसुं, तस्मिं वत्थुस्मिं. एका पञ्ञत्ति. छन्नं आपत्तिसमुट्ठानानं एकेन समुट्ठानेन समुट्ठाति – धुरनिक्खेपे…पे….

अट्ठ पाराजिका निट्ठिता.

तस्सुद्दानं –

मेथुनादिन्नादानञ्च, मनुस्सविग्गहुत्तरि;

कायसंसग्गं छादेति, उक्खित्ता अट्ठ वत्थुका;

पञ्ञापेसि महावीरो, छेज्जवत्थू असंसयाति.