१. पठमपाराजिकं

६५६. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे. तेन खो पन समयेन साळ्हो मिगारनत्ता भिक्खुनिसङ्घस्स विहारं कत्तुकामो होति. अथ खो साळ्हो मिगारनत्ता भिक्खुनियो उपसङ्कमित्वा एतदवोच – ‘‘इच्छामहं, अय्ये, भिक्खुनिसङ्घस्स विहारं कातुं. देथ मे नवकम्मिकं भिक्खुनि’’न्ति. तेन खो पन समयेन चतस्सो भगिनियो भिक्खुनीसु पब्बजिता होन्ति – नन्दा, नन्दवती, सुन्दरीनन्दा, थुल्लनन्दाति. तासु सुन्दरीनन्दा भिक्खुनी तरुणपब्बजिता अभिरूपा होति दस्सनीया पासादिका पण्डिता ब्यत्ता मेधाविनी दक्खा अनलसा, तत्रुपायाय वीमंसाय समन्नागता, अलं कातुं अलं संविधातुं. अथ खो भिक्खुनिसङ्घो सुन्दरीनन्दं भिक्खुनिं सम्मन्नित्वा साळ्हस्स मिगारनत्तुनो नवकम्मिकं अदासि. तेन खो पन समयेन सुन्दरीनन्दा भिक्खुनी साळ्हस्स मिगारनत्तुनो निवेसनं अभिक्खणं गच्छति – ‘‘वासिं देथ, परसुं [फरसुं (स्या. क.)] देथ, कुठारिं [कुधारिं (क.)] देथ, कुद्दालं देथ, निखादनं देथा’’ति. साळ्होपि मिगारनत्ता भिक्खुनुपस्सयं अभिक्खणं गच्छति कताकतं जानितुं. ते अभिण्हदस्सनेन पटिबद्धचित्ता अहेसुं.

अथ खो साळ्हो मिगारनत्ता सुन्दरीनन्दं भिक्खुनिं दूसेतुं ओकासं अलभमानो एतदेवत्थाय भिक्खुनिसङ्घस्स भत्तं अकासि. अथ खो साळ्हो मिगारनत्ता भत्तग्गे आसनं पञ्ञपेन्तो – ‘‘एत्तका भिक्खुनियो अय्याय सुन्दरीनन्दाय वुड्ढतरा’’ति एकमन्तं आसनं पञ्ञपेसि ‘‘एत्तका नवकतरा’’ति – एकमन्तं आसनं पञ्ञपेसि. पटिच्छन्ने ओकासे निकूटे सुन्दरीनन्दाय भिक्खुनिया आसनं पञ्ञपेसि, यथा थेरा भिक्खुनियो जानेय्युं – ‘‘नवकानं भिक्खुनीनं सन्तिके निसिन्ना’’ति; नवकापि भिक्खुनियो जानेय्युं – ‘‘थेरानं भिक्खुनीनं सन्तिके निसिन्ना’’ति. अथ खो साळ्हो मिगारनत्ता भिक्खुनिसङ्घस्स कालं आरोचापेसि – ‘‘कालो, अय्ये, निट्ठितं भत्त’’न्ति. सुन्दरीनन्दा भिक्खुनी सल्लक्खेत्वा – ‘‘न बहुकतो साळ्हो मिगारनत्ता भिक्खुनिसङ्घस्स भत्तं अकासि; मं सो दूसेतुकामो. सचाहं गमिस्सामि विस्सरो मे भविस्सती’’ति, अन्तेवासिनिं भिक्खुनिं आणापेसि – ‘‘गच्छ मे पिण्डपातं नीहर. यो चे मं पुच्छति, ‘गिलाना’ति पटिवेदेही’’ति. ‘‘एवं, अय्ये’’ति खो सा भिक्खुनी सुन्दरीनन्दाय भिक्खुनिया पच्चस्सोसि.

तेन खो पन समयेन साळ्हो मिगारनत्ता बहिद्वारकोट्ठके ठितो होति सुन्दरीनन्दं भिक्खुनिं पटिपुच्छन्तो – ‘‘कहं, अय्ये, अय्या सुन्दरीनन्दा? कहं, अय्ये, अय्या सुन्दरीनन्दा’’ति? एवं वुत्ते सुन्दरीनन्दाय भिक्खुनिया अन्तेवासिनी भिक्खुनी साळ्हं मिगारनत्तारं एतदवोच – ‘‘गिलानावुसो; पिण्डपातं नीहरिस्सामी’’ति. अथ खो साळ्हो मिगारनत्ता – ‘‘यम्पाहं अत्थाय [यंपाहं (स्या.)] भिक्खुनिसङ्घस्स भत्तं अकासिं अय्याय सुन्दरीनन्दाय कारणा’’ति मनुस्से आणापेत्वा – ‘‘भिक्खुनिसङ्घं भत्तेन परिविसथा’’ति वत्वा येन भिक्खुनुपस्सयो तेनुपसङ्कमि. तेन खो पन समयेन सुन्दरीनन्दा भिक्खुनी बहारामकोट्ठके ठिता होति साळ्हं मिगारनत्तारं पतिमानेन्ती. अद्दसा खो सुन्दरीनन्दा भिक्खुनी साळ्हं मिगारनत्तारं दूरतोव आगच्छन्तं. दिस्वान उपस्सयं पविसित्वा ससीसं पारुपित्वा मञ्चके निपज्जि. अथ खो साळ्हो मिगारनत्ता येन सुन्दरीनन्दा भिक्खुनी तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा सुन्दरीनन्दं भिक्खुनिं एतदवोच – ‘‘किं ते, अय्ये, अफासु, किस्स निपन्नासी’’ति? ‘‘एवञ्हेतं, आवुसो, होति या अनिच्छन्तं इच्छती’’ति. ‘‘क्याहं तं, अय्ये, न इच्छिस्सामि? अपि चाहं ओकासं न लभामि तं दूसेतु’’न्ति. अवस्सुतो अवस्सुताय सुन्दरीनन्दाय भिक्खुनिया कायसंसग्गं समापज्जि.

तेन खो पन समयेन अञ्ञतरा भिक्खुनी जरादुब्बला चरणगिलाना सुन्दरीनन्दाय भिक्खुनिया अविदूरे निपन्ना होति. अद्दसा खो सा भिक्खुनी साळ्हं मिगारनत्तारं अवस्सुतं अवस्सुताय सुन्दरीनन्दाय भिक्खुनिया कायसंसग्गं समापज्जन्तं. दिस्वान उज्झायति खिय्यति विपाचेति – ‘‘कथञ्हि नाम अय्या सुन्दरीनन्दा अवस्सुता अवस्सुतस्स पुरिसपुग्गलस्स कायसंसग्गं सादियिस्सती’’ति! अथ खो सा भिक्खुनी भिक्खुनीनं एतमत्थं आरोचेसि. या ता भिक्खुनियो अप्पिच्छा सन्तुट्ठा लज्जिनियो कुक्कुच्चिका सिक्खाकामा ता उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम अय्या सुन्दरीनन्दा अवस्सुता अवस्सुतस्स पुरिसपुग्गलस्स कायसंसग्गं सादियिस्सती’’ति! अथ खो ता भिक्खुनियो भिक्खूनं एतमत्थं आरोचेसुं. ये ते भिक्खू अप्पिच्छा सन्तुट्ठा लज्जिनो कुक्कुच्चका सिक्खाकामा ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम सुन्दरीनन्दा भिक्खुनी अवस्सुता अवस्सुतस्स पुरिसपुग्गलस्स कायसंसग्गं सादियिस्सती’’ति!

अथ खो ते भिक्खू सुन्दरीनन्दं भिक्खुनिं अनेकपरियायेन विगरहित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे भिक्खुसङ्घं सन्निपातापेत्वा भिक्खू पटिपुच्छि – ‘‘सच्चं किर, भिक्खवे, सुन्दरीनन्दा भिक्खुनी अवस्सुता अवस्सुतस्स पुरिसपुग्गलस्स कायसंसग्गं सादियती’’ति [सादियीति (क.)]? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति. विगरहि बुद्धो भगवा – ‘‘अननुच्छविकं, भिक्खवे, सुन्दरीनन्दाय भिक्खुनिया अननुलोमिकं अप्पतिरूपं अस्सामणकं अकप्पियं अकरणीयं. कथञ्हि नाम, भिक्खवे, सुन्दरीनन्दा भिक्खुनी अवस्सुता अवस्सुतस्स पुरिसपुग्गलस्स कायसंसग्गं सादियिस्सति! नेतं, भिक्खवे, अप्पसन्नानं वा पसादाय पसन्नानं वा भिय्योभावाय. अथ ख्वेतं, भिक्खवे, अप्पसन्नानञ्चेव अप्पसादाय पसन्नानञ्च एकच्चानं अञ्ञथत्ताया’’ति. अथ खो भगवा सुन्दरीनन्दं भिक्खुनिं अनेकपरियायेन विगरहित्वा दुब्भरताय दुप्पोसताय महिच्छताय असन्तुट्ठिताय [असन्तुट्ठताय (स्या.), असन्तुट्ठिया (क.)] सङ्गणिकाय कोसज्जस्स अवण्णं भासित्वा, अनेकपरियायेन सुभरताय सुपोसताय अप्पिच्छस्स सन्तुट्ठस्स [सन्तुट्ठिया (क.)] सल्लेखस्स धुतस्स पासादिकस्स अपचयस्स वीरियारम्भस्स वण्णं भासित्वा, भिक्खूनं तदनुच्छविकं तदनुलोमिकं धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘तेन हि, भिक्खवे, भिक्खुनीनं सिक्खापदं पञ्ञपेस्सामि दस अत्थवसे पटिच्च – सङ्घसुट्ठुताय, सङ्घफासुताय, दुम्मङ्कूनं भिक्खुनीनं निग्गहाय, पेसलानं भिक्खुनीनं फासुविहाराय, दिट्ठधम्मिकानं आसवानं संवराय, सम्परायिकानं आसवानं पटिघाताय, अप्पसन्नानं पसादाय, पसन्नानं भिय्योभावाय, सद्धम्मट्ठितिया विनयानुग्गहाय. एवञ्च पन, भिक्खवे, भिक्खुनियो इमं सिक्खापदं उद्दिसन्तु –

६५७. ‘‘या पन भिक्खुनी अवस्सुता अवस्सुतस्स पुरिसपुग्गलस्स अधक्खकं उब्भजाणुमण्डलं आमसनं वा परामसनं वा गहणं वा छुपनं वा पटिपीळनं वा सादियेय्य, अयम्पि पाराजिका होति असंवासा उब्भजाणुमण्डलिका’’ति.

६५८. या पनाति या यादिसा यथायुत्ता यथाजच्चा यथानामा यथागोत्ता यथासीला यथाविहारिनी यथागोचरा थेरा वा नवा वा मज्झिमा वा, एसा वुच्चति या पनाति.

भिक्खुनीति भिक्खिकाति भिक्खुनी; भिक्खाचरियं अज्झुपगताति भिक्खुनी; भिन्नपटधराति भिक्खुनी; समञ्ञाय भिक्खुनी; पटिञ्ञाय भिक्खुनी; एहि भिक्खुनीति भिक्खुनी; तीहि सरणगमनेहि उपसम्पन्नाति भिक्खुनी; भद्रा भिक्खुनी; सारा भिक्खुनी; सेखा भिक्खुनी; असेखा भिक्खुनी; समग्गेन उभतोसङ्घेन ञत्तिचतुत्थेन कम्मेन अकुप्पेन ठानारहेन उपसम्पन्नाति भिक्खुनी. तत्र यायं भिक्खुनी समग्गेन उभतोसङ्घेन ञत्तिचतुत्थेन कम्मेन अकुप्पेन ठानारहेन उपसम्पन्ना, अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेता भिक्खुनीति.

अवस्सुता नाम सारत्ता अपेक्खवती पटिबद्धचित्ता.

अवस्सुतो नाम सारत्तो अपेक्खवा पटिबद्धचित्तो.

पुरिसपुग्गलो नाम मनुस्सपुरिसो न यक्खो न पेतो न तिरच्छानगतो विञ्ञू पटिबलो कायसंसग्गं समापज्जितुं.

अधक्खकन्ति हेट्ठक्खकं.

उब्भजाणुमण्डलन्ति उपरिजाणुमण्डलं.

आमसनं नाम आमट्ठमत्तं.

परामसनं नाम इतोचितो च सञ्चोपनं.

गहणं नाम गहितमत्तं.

छुपनं नाम फुट्ठमत्तं.

पटिपीळनं वा सादियेय्याति अङ्गं गहेत्वा निप्पीळनं सादियति.

अयम्पीति पुरिमायो उपादाय वुच्चति.

पाराजिका होतीति सेय्यथापि नाम पुरिसो सीसच्छिन्नो अभब्बो तेन सरीरबन्धनेन जीवितुं, एवमेव भिक्खुनी अवस्सुता अवस्सुतस्स पुरिसपुग्गलस्स अधक्खकं उब्भजाणुमण्डलं आमसनं वा परामसनं वा गहणं वा छुपनं वा पटिपीळनं वा सादियन्ती अस्समणी होति असक्यधीता. तेन वुच्चति पाराजिका होतीति.

असंवासाति संवासो नाम एककम्मं एकुद्देसो समसिक्खता, एसो संवासो नाम. सो ताय सद्धिं नत्थि, तेन वुच्चति असंवासाति.

६५९. उभतोअवस्सुते अधक्खकं उब्भजाणुमण्डलं कायेन कायं आमसति, आपत्ति पाराजिकस्स. कायेन कायपटिबद्धं आमसति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स. कायपटिबद्धेन कायं आमसति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स. कायपटिबद्धेन कायपटिबद्धं आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स.

निस्सग्गियेन कायं आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स. निस्सग्गियेन कायपटिबद्धं आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स. निस्सग्गियेन निस्सग्गियं आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स.

उब्भक्खकं अधोजाणुमण्डलं कायेन कायं आमसति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स. कायेन कायपटिबद्धं आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स. कायपटिबद्धेन कायं आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स. कायपटिबद्धेन कायपटिबद्धं आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स.

निस्सग्गियेन कायं आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स. निस्सग्गियेन कायपटिबद्धं आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स. निस्सग्गियेन निस्सग्गियं आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स.

६६०. एकतोअवस्सुते अधक्खकं उब्भजाणुमण्डलं कायेन कायं आमसति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स. कायेन कायपटिबद्धं आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स. कायपटिबद्धेन कायं आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स. कायपटिबद्धेन कायपटिबद्धं आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स.

निस्सग्गियेन कायं आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स. निस्सग्गियेन कायपटिबद्धं आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स. निस्सग्गियेन निस्सग्गियं आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स.

उब्भक्खकं अधोजाणुमण्डलं कायेन कायं आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स. कायेन कायपटिबद्धं आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स. कायपटिबद्धेन कायं आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स. कायपटिबद्धेन कायपटिबद्धं आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स.

निस्सग्गियेन कायं आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स. निस्सग्गियेन कायपटिबद्धं आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स. निस्सग्गियेन निस्सग्गियं आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स.

६६१. उभतोअवस्सुते यक्खस्स वा पेतस्स वा पण्डकस्स वा तिरच्छानगतमनुस्सविग्गहस्स वा अधक्खकं उब्भजाणुमण्डलं कायेन कायं आमसति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स. कायेन कायपटिबद्धं आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स. कायपटिबद्धेन कायं आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स. कायपटिबद्धेन कायपटिबद्धं आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स.

निस्सग्गियेन कायं आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स. निस्सग्गियेन कायपटिबद्धं आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स. निस्सग्गियेन निस्सग्गियं आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स.

उब्भक्खकं अधोजाणुमण्डलं कायेन कायं आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स. कायेन कायपटिबद्धं आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स. कायपटिबद्धेन कायं आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स. कायपटिबद्धेन कायपटिबद्धं आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स.

निस्सग्गियेन कायं आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स. निस्सग्गियेन कायपटिबद्धं आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स. निस्सग्गियेन निस्सग्गियं आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स.

६६२. एकतोअवस्सुते अधक्खकं उब्भजाणुमण्डलं कायेन कायं आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स. कायेन कायपटिबद्धं आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स. कायपटिबद्धेन कायं आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स. कायपटिबद्धेन कायपटिबद्धं आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स.

निस्सग्गियेन कायं आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स. निस्सग्गियेन कायपटिबद्धं आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स. निस्सग्गियेन निस्सग्गियं आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स.

उब्भक्खकं अधोजाणुमण्डलं कायेन कायं आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स. कायेन कायपटिबद्धं आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स. कायपटिबद्धेन कायं आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स. कायपटिबद्धेन कायपटिबद्धं आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स.

निस्सग्गियेन कायं आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स. निस्सग्गियेन कायपटिबद्धं आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स. निस्सग्गियेन निस्सग्गियं आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स.

६६३. अनापत्ति असञ्चिच्च, अस्सतिया, अजानन्तिया, असादियन्तिया, उम्मत्तिकाय, खित्तचित्ताय, वेदनाट्टाय, आदिकम्मिकायाति.

पठमपाराजिकं समत्तं [भिक्खुनिविभङ्गे सिक्खापदगणना भिक्खूहि§असाधारणवसेन पकासिताति वेदितब्बा].