१०. कण्टकसिक्खापदं

४२८. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे. तेन खो पन समयेन कण्टकस्स [कण्डकस्स (स्या. क.)] नाम समणुद्देसस्स एवरूपं पापकं दिट्ठिगतं उप्पन्नं होति – ‘‘तथाहं भगवता धम्मं देसितं आजानामि, यथा येमे अन्तरायिका धम्मा वुत्ता भगवता ते पटिसेवतो नालं अन्तरायाया’’ति. अस्सोसुं खो सम्बहुला भिक्खू कण्टकस्स नाम किर समणुद्देसस्स एवरूपं पापकं दिट्ठिगतं उप्पन्नं – ‘‘तथाहं भगवता धम्मं देसितं आजानामि, यथा येमे अन्तरायिका धम्मा वुत्ता भगवता, ते पटिसेवतो नालं अन्तरायाया’’ति. अथ खो ते भिक्खू येन कण्टको समणुद्देसो तेनुपसङ्कमिंसु; उपसङ्कमित्वा कण्टकं समणुद्देसं एतदवोचुं – ‘‘सच्चं किर ते, आवुसो कण्टक, एवरूपं पापकं दिट्ठिगतं उप्पन्नं – ‘तथाहं भगवता धम्मं देसितं आजानामि, यथा ये’मे अन्तरायिका धम्मा वुत्ता भगवता ते पटिसेवतो नालं अन्तरायाया’’’ति? ‘‘एवंब्याखो अहं, भन्ते, भगवता धम्मं देसितं आजानामि – ‘यथा येमे अन्तरायिका धम्मा वुत्ता भगवता ते पटिसेवतो नालं अन्तरायाया’’’ति.

मा, आवुसो कण्टक, एवं अवच. मा भगवन्तं अब्भाचिक्खि. न हि साधु भगवतो अब्भक्खानं. न हि भगवा एवं वदेय्य. अनेकपरियायेन, आवुसो कण्टक, अन्तरायिका धम्मा अन्तरायिका वुत्ता भगवता. अलञ्च पन ते पटिसेवतो अन्तरायाय. अप्पस्सादा कामा वुत्ता भगवता बहुदुक्खा बहुपायासा, आदीनवो एत्थ भिय्यो…पे… एवम्पि खो कण्टको समणुद्देसो तेहि भिक्खूहि वुच्चमानो तथेव तं पापकं दिट्ठिगतं थामसा परामासा अभिनिविस्स वोहरति – ‘‘एवंब्याखो अहं, भन्ते, भगवता धम्मं देसितं आजानामि – ‘यथा येमे अन्तरायिका धम्मा वुत्ता भगवता ते पटिसेवतो नालं अन्तरायाया’’’ति.

यतो च खो ते भिक्खू नासक्खिंसु कण्टकं समणुद्देसं एतस्मा पापका दिट्ठिगता विवेचेतुं, अथ खो ते भिक्खू येन भगवा तेनुपसङ्कमिंसु; उपसङ्कमित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे भिक्खुसङ्घं सन्निपातापेत्वा कण्टकं समणुद्देसं पटिपुच्छि – ‘‘सच्चं किर ते, कण्टक, एवरूपं पापकं दिट्ठिगतं उप्पन्नं – ‘तथाहं भगवता धम्मं देसितं आजानामि, यथा येमे अन्तरायिका धम्मा वुत्ता भगवता ते पटिसेवतो नालं अन्तरायाया’’’ति? ‘‘एवंब्याखो अहं, भन्ते, भगवता धम्मं देसितं आजानामि – ‘यथा येमे अन्तरायिका धम्मा वुत्ता भगवता ते पटिसेवतो नालं अन्तरायाया’’’ति.

‘‘कस्स नु खो नाम त्वं, मोघपुरिस, मया एवं धम्मं देसितं आजानासि? ननु मया, मोघपुरिस, अनेकपरियायेन अन्तरायिका धम्मा अन्तरायिका वुत्ता, अलञ्च पन ते पटिसेवतो अन्तरायाय? अप्पस्सादा कामा वुत्ता मया बहुदुक्खा बहुपायासा, आदीनवो एत्थ भिय्यो. अट्ठिकङ्कलूपमा कामा वुत्ता मया…पे… सप्पसिरूपमा कामा वुत्ता मया बहुदुक्खा बहुपायासा, आदीनवो एत्थ भिय्यो. अथ च पन त्वं, मोघपुरिस, अत्तना दुग्गहितेन अम्हे चेव अब्भाचिक्खसि अत्तानञ्च खणसि बहुञ्च अपुञ्ञं पसवसि. तञ्हि ते, मोघपुरिस, भविस्सति दीघरत्तं अहिताय दुक्खाय. नेतं, मोघपुरिस, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे… पसन्नानञ्च एकच्चानं अञ्ञथत्ताया’’ति. विगरहित्वा…पे… धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘तेन हि, भिक्खवे, सङ्घो कण्टकं समणुद्देसं नासेतु. एवञ्च पन, भिक्खवे, नासेतब्बो – अज्जतग्गे ते, आवुसो कण्टक, न चेव सो भगवा सत्था अपदिसितब्बो. यम्पि चञ्ञे समणुद्देसा लभन्ति भिक्खूहि सद्धिं दिरत्ततिरत्तं सहसेय्यं सापि ते नत्थि. चर पिरे विनस्सा’’ति. अथ खो सङ्घो कण्टकं समणुद्देसं नासेसि.

तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू जानं तथानासितं कण्टकं समणुद्देसं उपलापेन्तिपि उपट्ठापेन्तिपि सम्भुञ्जन्तिपि सहापि सेय्यं कप्पेन्ति. ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम छब्बग्गिया भिक्खू जानं तथानासितं कण्टकं समणुद्देसं उपलापेस्सन्तिपि उपट्ठापेस्सन्तिपि सम्भुञ्जिस्सन्तिपि सहापि सेय्यं कप्पेस्सन्ती’’ति…पे… सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, जानं तथानासितं कण्टकं समणुद्देसं उपलापेथापि उपट्ठापेथापि सम्भुञ्जथापि सहापि सेय्यं कप्पेथाति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति. विगरहि बुद्धो भगवा…पे… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, जानं तथानासितं कण्टकं समणुद्देसं उपलापेस्सथापि उपट्ठापेस्सथापि सम्भुञ्जिस्सथापि सहापि सेय्यं कप्पेस्सथ! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –

४२९. ‘‘समणुद्देसोपि चे एवं वदेय्य – ‘तथाहं भगवता धम्मं देसितं आजानामि, यथा येमे अन्तरायिका धम्मा वुत्ता भगवता ते पटिसेवतो नालं अन्तरायाया’ति, सो समणुद्देसो भिक्खूहि एवमस्स वचनीयो – ‘मावुसो समणुद्देस, एवं अवच, मा भगवन्तं अब्भाचिक्खि, न हि साधु भगवतो अब्भक्खानं, न हि भगवा एवं वदेय्य. अनेकपरियायेनावुसो समणुद्देस, अन्तरायिका धम्मा अन्तरायिका वुत्ता भगवता. अलञ्च पन ते पटिसेवतो अन्तरायाया’ति. एवञ्च [एवञ्च पन (क.)] सो समणुद्देसो भिक्खूहि वुच्चमानो तथेव पग्गण्हेय्य, सो समणुद्देसो भिक्खूहि एवमस्स वचनीयो – ‘अज्जतग्गे ते, आवुसो समणुद्देस, न चेव सो भगवा सत्था अपदिसितब्बो. यम्पि चञ्ञे समणुद्देसा लभन्ति भिक्खूहि सद्धिं दिरत्ततिरत्तं सहसेय्यं सापि ते नत्थि. चर पिरे विनस्सा’ति. यो पन भिक्खु जानं तथानासितं समणुद्देसं उपलापेय्य वा उपट्ठापेय्य वा सम्भुञ्जेय्य वा सह वा सेय्यं कप्पेय्य, पाचित्तिय’’न्ति.

४३०. समणुद्देसो नाम सामणेरो वुच्चति.

एवं वदेय्याति – ‘‘तथाहं भगवता धम्मं देसितं आजानामि, यथायेमे अन्तरायिका धम्मा वुत्ता भगवता, ते पटिसेवतो नालं अन्तरायाया’’ति.

सो समणुद्देसोति यो सो एवंवादी समणुद्देसो.

भिक्खूहीति अञ्ञेहि भिक्खूहि, ये पस्सन्ति ये सुणन्ति तेहि वत्तब्बो – ‘‘मा, आवुसो समणुद्देस, एवं अवच. मा भगवन्तं अब्भाचिक्खि. न हि साधु भगवतो अब्भक्खानं. न हि भगवा एवं वदेय्य. अनेकपरियायेनावुसो समणुद्देस, अन्तरायिका धम्मा अन्तरायिका वुत्ता भगवता. अलञ्च पन ते पटिसेवतो अन्तरायाया’’ति. दुतियम्पि वत्तब्बो… ततियम्पि वत्तब्बो…पे… सचे पटिनिस्सज्जति इच्चेतं कुसलं, नो चे पटिनिस्सज्जति सो समणुद्देसो भिक्खूहि एवमस्स वचनीयो – ‘‘अज्जतग्गे ते, आवुसो समणुद्देस, न चेव सो भगवा सत्था अपदिसितब्बो. यम्पि चञ्ञे समणुद्देसा लभन्ति भिक्खूहि सद्धिं दिरत्ततिरत्तं सहसेय्यं सापि ते नत्थि. चर पिरे विनस्सा’’ति.

यो पनाति यो यादिसो…पे… भिक्खूति…पे… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति.

जानाति नाम सामं वा जानाति, अञ्ञे वा तस्स आरोचेन्ति, सो वा आरोचेति.

तथानासितन्ति एवं नासितं.

समणुद्देसो नाम सामणेरो वुच्चति.

उपलापेय्य वाति तस्स पत्तं वा चीवरं वा उद्देसं वा परिपुच्छं वा दस्सामीति उपलापेति, आपत्ति पाचित्तियस्स.

उपट्ठापेय्य वाति तस्स चुण्णं वा मत्तिकं वा दन्तकट्ठं वा मुखोदकं वा सादियति, आपत्ति पाचित्तियस्स.

सम्भुञ्जेय्य वाति सम्भोगो नाम द्वे सम्भोगा – आमिससम्भोगो च धम्मसम्भोगो च. आमिससम्भोगो नाम आमिसं देति वा पटिग्गण्हाति वा, आपत्ति पाचित्तियस्स. धम्मसम्भोगो नाम उद्दिसति वा उद्दिसापेति वा, पदेन उद्दिसति वा उद्दिसापेति वा, पदे पदे आपत्ति पाचित्तियस्स. अक्खराय उद्दिसति वा उद्दिसापेति वा, अक्खरक्खराय आपत्ति पाचित्तियस्स.

सह वा सेय्यं कप्पेय्याति एकच्छन्ने नासितके समणुद्देसे निपन्ने भिक्खु निपज्जति, आपत्ति पाचित्तियस्स. भिक्खु निपन्ने नासितको समणुद्देसो निपज्जति, आपत्ति पाचित्तियस्स. उभो वा निपज्जन्ति, आपत्ति पाचित्तियस्स. उट्ठहित्वा पुनप्पुनं निपज्जन्ति, आपत्ति पाचित्तियस्स.

४३१. नासितके नासितकसञ्ञी उपलापेति वा उपट्ठापेति वा सम्भुञ्जति वा सह वा सेय्यं कप्पेति, आपत्ति पाचित्तियस्स. नासितके वेमतिको उपलापेति वा उपट्ठापेति वा सम्भुञ्जति वा सह वा सेय्यं कप्पेति, आपत्ति दुक्कटस्स. नासितके अनासितकसञ्ञी उपलापेति वा उपट्ठापेति वा सम्भुञ्जति वा सह वा सेय्यं कप्पेति, अनापत्ति. अनासितके नासितकसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स. अनासितके वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स. अनासितके अनासितकसञ्ञी, अनापत्ति.

४३२. अनापत्ति अनासितकोति जानाति, तं दिट्ठिं पटिनिस्सट्ठोति जानाति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति.

कण्टकसिक्खापदं निट्ठितं दसमं.

सप्पाणकवग्गो सत्तमो.

तस्सुद्दानं –

सञ्चिच्चवधसप्पाणं, उक्कोटं दुट्ठुल्लछादनं;

ऊनवीसति सत्थञ्च, संविधानं अरिट्ठकं;

उक्खित्तं कण्टकञ्चेव, दस सिक्खापदा इमेति.