२३४. कस्सपगोत्तभिक्खुवत्थु

३८०. तेन समयेन बुद्धो भगवा चम्पायं विहरति गग्गराय पोक्खरणिया तीरे. तेन खो पन समयेन कासीसु जनपदे वासभगामो नाम होति. तत्थ कस्सपगोत्तो नाम भिक्खु आवासिको होति तन्तिबद्धो उस्सुक्कं आपन्नो – किन्ति अनागता च पेसला भिक्खू आगच्छेय्युं, आगता च पेसला भिक्खू फासु विहरेय्युं, अयञ्च आवासो वुद्धिं विरुळ्हिं वेपुल्लं आपज्जेय्याति. तेन खो पन समयेन सम्बहुला भिक्खू कासीसु चारिकं चरमाना येन वासभगामो तदवसरुं. अद्दसा खो कस्सपगोत्तो भिक्खु ते भिक्खू दूरतोव आगच्छन्ते, दिस्वान आसनं पञ्ञपेसि, पादोदकं पादपीठं पादकथलिकं उपनिक्खिपि, पच्चुग्गन्त्वा पत्तचीवरं पटिग्गहेसि, पानीयेन आपुच्छि, नहाने उस्सुक्कं अकासि, उस्सुक्कम्पि अकासि यागुया खादनीये भत्तस्मिं. अथ खो तेसं आगन्तुकानं भिक्खूनं एतदहोसि – ‘‘भद्दको खो अयं, आवुसो, आवासिको भिक्खु नहाने उस्सुक्कं करोति, उस्सुक्कम्पि करोति यागुया खादनीये भत्तस्मिं. हन्द, मयं, आवुसो, इधेव वासभगामे निवासं कप्पेमा’’ति. अथ खो ते आगन्तुका भिक्खू तत्थेव वासभगामे निवासं कप्पेसुं.

अथ खो कस्सपगोत्तस्स भिक्खुनो एतदहोसि – ‘‘यो खो इमेसं आगन्तुकानं भिक्खूनं आगन्तुककिलमथो सो पटिप्पस्सद्धो. येपिमे गोचरे अप्पकतञ्ञुनो तेदानिमे गोचरे पकतञ्ञुनो. दुक्करं खो पन परकुलेसु यावजीवं उस्सुक्कं कातुं, विञ्ञत्ति च मनुस्सानं अमनापा. यंनूनाहं न उस्सुक्कं करेय्यं यागुया खादनीये भत्तस्मि’’न्ति. सो न उस्सुक्कं अकासि यागुया खादनीये भत्तस्मिं. अथ खो तेसं आगन्तुकानं भिक्खूनं एतदहोसि – ‘‘पुब्बे ख्वायं, आवुसो, आवासिको भिक्खु नहाने उस्सुक्कं अकासि, उस्सुक्कम्पि अकासि यागुया खादनीये भत्तस्मिं. सोदानायं न उस्सुक्कं करोति यागुया खादनीये भत्तस्मिं. दुट्ठोदानायं, आवुसो, आवासिको भिक्खु. हन्द, मयं, आवुसो, आवासिकं [इमं आवासिकं (स्या.)] भिक्खुं उक्खिपामा’’ति. अथ खो ते आगन्तुका भिक्खू सन्निपतित्वा कस्सपगोत्तं भिक्खुं एतदवोचुं – ‘‘पुब्बे खो त्वं, आवुसो, नहाने उस्सुक्कं करोसि, उस्सुक्कम्पि करोसि यागुया खादनीये भत्तस्मिं. सोदानि त्वं न उस्सुक्कं करोसि यागुया खादनीये भत्तस्मिं. आपत्तिं त्वं, आवुसो, आपन्नो. पस्ससेतं आपत्ति’’न्ति? ‘‘नत्थि मे, आवुसो, आपत्ति, यमहं पस्सेय्य’’न्ति. अथ खो ते आगन्तुका भिक्खू कस्सपगोत्तं भिक्खुं आपत्तिया अदस्सने उक्खिपिंसु.

अथ खो कस्सपगोत्तस्स भिक्खुनो एतदहोसि – ‘‘अहं खो एतं न जानामि ‘आपत्ति वा एसा अनापत्ति वा, आपन्नो चम्हि [वम्हि (?)] अनापन्नो वा, उक्खित्तो चम्हि अनुक्खित्तो वा, धम्मिकेन वा अधम्मिकेन वा, कुप्पेन वा अकुप्पेन वा, ठानारहेन वा अट्ठानारहेन वा’. यंनूनाहं चम्पं गन्त्वा भगवन्तं एतमत्थं पुच्छेय्य’’न्ति. अथ खो कस्सपगोत्तो भिक्खु सेनासनं संसामेत्वा पत्तचीवरमादाय येन चम्पा तेन पक्कामि. अनुपुब्बेन येन चम्पा येन भगवा तेनुपसङ्कमि, उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि. आचिण्णं खो पनेतं बुद्धानं भगवन्तानं आगन्तुकेहि भिक्खूहि सद्धिं पटिसम्मोदितुं. अथ खो भगवा कस्सपगोत्तं भिक्खुं एतदवोच – ‘‘कच्चि, भिक्खु, खमनीयं, कच्चि यापनीयं, कच्चि अप्पकिलमथेन अद्धानं आगतो, कुतो च त्वं, भिक्खु, आगच्छसी’’ति? ‘‘खमनीयं, भगवा; यापनीयं, भगवा; अप्पकिलमथेन चाहं, भन्ते, अद्धानं आगतो. अत्थि, भन्ते, कासीसु जनपदे वासभगामो नाम. तत्थाहं, भगवा, आवासिको तन्तिबद्धो उस्सुक्कं आपन्नो – ‘किन्ति अनागता च पेसला भिक्खू आगच्छेय्युं, आगता च पेसला भिक्खू फासु विहरेय्युं, अयञ्च आवासो वुद्धिं विरुळ्हिं वेपुल्लं आपज्जेय्या’ति. अथ खो, भन्ते, सम्बहुला भिक्खू कासीसु चारिकं चरमाना येन वासभगामो तदवसरुं. अद्दसं खो अहं, भन्ते, ते भिक्खू दूरतोव आगच्छन्ते, दिस्वान आसनं पञ्ञपेसिं, पादोदकं पादपीठं पादकथलिकं उपनिक्खिपिं, पच्चुग्गन्त्वा पत्तचीवरं पटिग्गहेसिं, पानीयेन अपुच्छिं, नहाने उस्सुक्कं अकासिं, उस्सुक्कम्पि अकासिं यागुया खादनीये भत्तस्मिं. अथ खो तेसं, भन्ते, आगन्तुकानं भिक्खूनं एतदहोसि – ‘भद्दको खो अयं आवुसो आवासिको भिक्खु नहाने उस्सुक्कं करोति, उस्सुक्कम्पि करोति यागुया खादनीये भत्तस्मिं. हन्द, मयं, आवुसो, इधेव वासभगामे निवासं कप्पेमा’ति. अथ खो ते, भन्ते, आगन्तुका भिक्खू तत्थेव वासभगामे निवासं कप्पेसुं. तस्स मय्हं, भन्ते, एतदहोसि – ‘यो खो इमेसं आगन्तुकानं भिक्खूनं आगन्तुककिलमथो सो पटिप्पस्सद्धो. येपिमे गोचरे अप्पकतञ्ञुनो तेदानिमे गोचरे पकतञ्ञुनो. दुक्करं खो पन परकुलेसु यावजीवं उस्सुक्कं कातुं, विञ्ञत्ति च मनुस्सानं अमनापा. यंनूनाहं न उस्सुक्कं करेय्यं यागुया खादनीये भत्तस्मि’न्ति. सो खो अहं, भन्ते, न उस्सुक्कं अकासिं यागुया खादनीये भत्तस्मिं. अथ खो तेसं, भन्ते, आगन्तुकानं भिक्खूनं एतदहोसि – ‘पुब्बे ख्वायं, आवुसो, आवासिको भिक्खु नहाने उस्सुक्कं करोति, उस्सुक्कम्पि करोति यागुया खादनीये भत्तस्मिं. सोदानायं न उस्सुक्कं करोति यागुया खादनीये भत्तस्मिं. दुट्ठोदानायं, आवुसो, आवासिको भिक्खु. हन्द, मयं, आवुसो, आवासिकं भिक्खुं उक्खिपामा’ति. अथ खो ते, भन्ते, आगन्तुका भिक्खू सन्निपतित्वा मं एतदवोचुं – ‘पुब्बे खो त्वं, आवुसो, नहाने उस्सुक्कं करोसि, उस्सुक्कम्पि करोसि यागुया खादनीये भत्तस्मिं. सोदानि त्वं न उस्सुक्कं करोसि यागुया खादनीये भत्तस्मिं. आपत्तिं त्वं, आवुसो, आपन्नो. पस्ससेतं आपत्ति’न्ति? ‘नत्थि मे, आवुसो, आपत्ति यमहं पस्सेय्य’न्ति. अथ खो ते, भन्ते, आगन्तुका भिक्खू मं आपत्तिया अदस्सने उक्खिपिंसु. तस्स मय्हं, भन्ते, एतदहोसि – ‘अहं खो एतं न जानामि ‘आपत्ति वा एसा अनापत्ति वा, आपन्नो चम्हि अनापन्नो वा, उक्खित्तो चम्हि अनुक्खित्तो वा, धम्मिकेन वा अधम्मिकेन वा, कुप्पेन वा अकुप्पेन वा, ठानारहेन वा अट्ठानारहेन वा’. यंनूनाहं चम्पं गन्त्वा भगवन्तं एतमत्थं पुच्छेय्य’न्ति. ततो अहं, भगवा, आगच्छामी’’ति. ‘‘अनापत्ति एसा, भिक्खु, नेसा आपत्ति. अनापन्नोसि, नसि आपन्नो. अनुक्खित्तोसि, नसि उक्खित्तो. अधम्मिकेनासि कम्मेन उक्खित्तो कुप्पेन अट्ठानारहेन. गच्छ त्वं, भिक्खु, तत्थेव वासभगामे निवासं कप्पेही’’ति. ‘‘एवं, भन्ते’’ति खो कस्सपगोत्तो भिक्खु भगवतो पटिस्सुणित्वा उट्ठायासना भगवन्तं अभिवादेत्वा पदक्खिणं कत्वा येन वासभगामो तेन पक्कामि.

३८१. अथ खो तेसं आगन्तुकानं भिक्खूनं अहुदेव कुक्कुच्चं, अहु विप्पटिसारो – ‘‘अलाभा वत नो, न वत नो लाभा, दुल्लद्धं वत नो, न वत नो सुलद्धं, ये मयं सुद्धं भिक्खुं अनापत्तिकं अवत्थुस्मिं अकारणे उक्खिपिम्हा. हन्द, मयं, आवुसो, चम्पं गन्त्वा भगवतो सन्तिके अच्चयं अच्चयतो देसेमा’’ति. अथ खो ते आगन्तुका भिक्खू सेनासनं संसामेत्वा पत्तचीवरमादाय येन चम्पा तेन पक्कमिंसु. अनुपुब्बेन येन चम्पा येन भगवा तेनुपसङ्कमिंसु, उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदिंसु. आचिण्णं खो पनेतं बुद्धानं भगवन्तानं आगन्तुकेहि भिक्खूहि सद्धिं पटिसम्मोदितुं. अथ खो भगवा ते भिक्खू एतदवोच – ‘‘कच्चि, भिक्खवे, खमनीयं, कच्चि यापनीयं, कच्चित्थ अप्पकिलमथेन अद्धानं आगता, कुतो च तुम्हे, भिक्खवे, आगच्छथा’’ति? ‘‘खमनीयं, भगवा; यापनीयं, भगवा; अप्पकिलमथेन च मयं, भन्ते, अद्धानं आगता. अत्थि, भन्ते, कासीसु जनपदे वासभगामो नाम. ततो मयं, भगवा, आगच्छामा’’ति. ‘‘तुम्हे, भिक्खवे, आवासिकं भिक्खुं उक्खिपित्था’’ति? ‘‘एवं, भन्ते’’ति. ‘‘किस्मिं, भिक्खवे, वत्थुस्मिं कारणे’’ति? ‘‘अवत्थुस्मिं, भगवा, अकारणे’’ति. विगरहि बुद्धो भगवा – ‘‘अननुच्छविकं, मोघपुरिसा, अननुलोमिकं अप्पतिरूपं अस्सामणकं अकप्पियं अकरणीयं. कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, सुद्धं भिक्खुं अनापत्तिकं अवत्थुस्मिं अकारणे उक्खिपिस्सथ. नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे…’’ विगरहित्वा धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘न, भिक्खवे, सुद्धो भिक्खु अनापत्तिको अवत्थुस्मिं अकारणे उक्खिपितब्बो. यो उक्खिपेय्य, आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति.

अथ खो ते भिक्खू उट्ठायासना एकंसं उत्तरासङ्गं करित्वा भगवतो पादेसु सिरसा निपतित्वा भगवन्तं एतदवोचुं – ‘‘अच्चयो नो, भन्ते, अच्चगमा यथाबाले यथामूळ्हे यथाअकुसले, ये मयं सुद्धं भिक्खुं अनापत्तिकं अवत्थुस्मिं अकारणे उक्खिपिम्हा. तेसं नो, भन्ते, भगवा अच्चयं अच्चयतो पटिग्गण्हातु आयतिं संवराया’’ति. ‘‘तग्घ, तुम्हे, भिक्खवे, अच्चयो अच्चगमा यथाबाले यथामूळ्हे यथाअकुसले, ये तुम्हे सुद्धं भिक्खुं अनापत्तिकं अवत्थुस्मिं अकारणे उक्खिपित्थ. यतो च खो तुम्हे, भिक्खवे, अच्चयं अच्चयतो दिस्वा यथाधम्मं पटिकरोथ, तं वो मयं पटिग्गण्हाम. वुद्धिहेसा, भिक्खवे, अरियस्स विनये यो अच्चयं अच्चयतो दिस्वा यथाधम्मं पटिकरोति, आयतिं [आयतिं च (सी.)] संवरं आपज्जती’’ति.

कस्सपगोत्तभिक्खुवत्थु निट्ठितं.