१८३. रोजमल्लवत्थु

३०१. अथ खो भगवा आपणे यथाभिरन्तं विहरित्वा येन कुसिनारा तेन चारिकं पक्कामि महता भिक्खुसङ्घेन सद्धिं अड्ढतेलसेहि भिक्खुसतेहि. अस्सोसुं खो कोसिनारका मल्ला – ‘‘भगवा किर कुसिनारं आगच्छति महता भिक्खुसङ्घेन सद्धिं अड्ढतेलसेहि भिक्खुसतेही’’ति. ते सङ्गरं [सङ्करं (क.)] अकंसु – ‘‘यो भगवतो पच्चुग्गमनं न करिस्सति, पञ्चसतानिस्स दण्डो’’ति. तेन खो पन समयेन रोजो मल्लो आयस्मतो आनन्दस्स सहायो होति. अथ खो भगवा अनुपुब्बेन चारिकं चरमानो येन कुसिनारा तदवसरि. अथ खो कोसिनारका मल्ला भगवतो पच्चुग्गमनं अकंसु. अथ खो रोजो मल्लो भगवतो पच्चुग्गमनं करित्वा येनायस्मा आनन्दो तेनुपसङ्कमि, उपसङ्कमित्वा आयस्मन्तं आनन्दं अभिवादेत्वा एकमन्तं अट्ठासि. एकमन्तं ठितं खो रोजं मल्लं आयस्मा आनन्दो एतदवोच – ‘‘उळारं खो ते इदं, आवुसो रोज, यं त्वं भगवतो पच्चुग्गमनं अकासी’’ति. ‘‘नाहं, भन्ते आनन्द, बहुकतो बुद्धे वा धम्मे वा सङ्घे वा; अपि च ञातीहि सङ्गरो कतो – ‘यो भगवतो पच्चुग्गमनं न करिस्सति, पञ्चसतानिस्स दण्डो’’’ति; सो खो अहं, भन्ते आनन्द, ञातीनं दण्डभया एवाहं भगवतो पच्चुग्गमनं अकासिन्ति. अथ खो आयस्मा आनन्दो अनत्तमनो अहोसि’ कथञ्हि नाम रोजो मल्लो एवं वक्खती’ति? अथ खो आयस्मा आनन्दो येन भगवा तेनुपसङ्कमि, उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि. एकमन्तं निसिन्नो खो आयस्मा आनन्दो भगवन्तं एतदवोच – ‘‘अयं, भन्ते, रोजो मल्लो अभिञ्ञातो ञातमनुस्सो. महत्थिको खो पन एवरूपानं ञातमनुस्सानं इमस्मिं धम्मविनये पसादो. साधु, भन्ते, भगवा तथा करोतु, यथा रोजो मल्लो इमस्मिं धम्मविनये पसीदेय्या’’ति. ‘‘न खो तं, आनन्द, दुक्करं तथागतेन, यथा रोजो मल्लो इमस्मिं धम्मविनये पसीदेय्या’’ति.

अथ खो भगवा रोजं मल्लं मेत्तेन चित्तेन फरित्वा उट्ठायासना विहारं पाविसि. अथ खो रोजो मल्लो भगवतो मेत्तेन चित्तेन फुट्ठो, सेय्यथापि नाम गाविं तरुणवच्छो, एवमेव, विहारेन विहारं परिवेणेन परिवेणं उपसङ्कमित्वा भिक्खू पुच्छति – ‘‘कहं नु खो, भन्ते, एतरहि सो भगवा विहरति अरहं सम्मासम्बुद्धो, दस्सनकामा हि मयं तं भगवन्तं अरहन्तं सम्मासम्बुद्ध’’न्ति. ‘‘एसावुसो रोज, विहारो संवुतद्वारो, तेन अप्पसद्दो उपसङ्कमित्वा अतरमानो आळिन्दं पविसित्वा उक्कासित्वा अग्गळं आकोटेहि, विवरिस्सति ते भगवा द्वार’’न्ति. अथ खो रोजो मल्लो येन सो विहारो संवुतद्वारो, तेन अप्पसद्दो उपसङ्कमित्वा अतरमानो आळिन्दं पविसित्वा उक्कासित्वा अग्गळं आकोटेसि. विवरि भगवा द्वारं. अथ खो रोजो मल्लो विहारं पविसित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि. एकमन्तं निसिन्नस्स खो रोजस्स मल्लस्स भगवा अनुपुब्बिं कथं कथेसि, सेय्यथिदं – दानकथं…पे… अपरप्पच्चयो सत्थुसासने भगवन्तं एतदवोच – ‘‘साधु, भन्ते, अय्या ममञ्ञेव पटिग्गण्हेय्युं चीवरपिण्डपातसेनासनगिलानप्पच्चयभेसज्जपरिक्खारं, नो अञ्ञेस’’न्ति. ‘‘येसं खो, रोज, सेक्खेन ञाणेन सेक्खेन दस्सनेन धम्मो दिट्ठो सेय्यथापि तया, तेसम्पि एवं होति – ‘अहो नून अय्या अम्हाकञ्ञेव पटिग्गण्हेय्युं चीवरपिण्डपातसेनासनगिलानप्पच्चयभेसज्जपरिक्खारं, नो अञ्ञेस’न्ति. तेन हि, रोज, तव चेव पटिग्गहिस्सन्ति अञ्ञेसञ्चा’’ति.

३०२. तेन खो पन समयेन कुसिनारायं पणीतानं भत्तानं भत्तपटिपाटि अट्ठिता होति. अथ खो रोजस्स मल्लस्स पटिपाटिं अलभन्तस्स एतदहोसि – ‘‘यंनूनाहं भत्तग्गं ओलोकेय्यं, यं भत्तग्गे नास्स, तं पटियादेय्य’’न्ति. अथ खो रोजो मल्लो भत्तग्गं ओलोकेन्तो द्वे नाद्दस – डाकञ्च पिट्ठखादनीयञ्च. अथ खो रोजो मल्लो येनायस्मा आनन्दो तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा आयस्मन्तं आनन्दं एतदवोच – ‘‘इध मे, भन्ते आनन्द, पटिपाटिं अलभन्तस्स एतदहोसि – ‘यंनूनाहं भत्तग्गं ओलोकेय्यं, यं भत्तग्गे नास्स, तं पटियादेय्य’न्ति. सो खो अहं, भन्ते आनन्द, भत्तग्गं ओलोकेन्तो द्वे नाद्दसं – डाकञ्च पिट्ठखादनीयञ्च. सचाहं, भन्ते आनन्द, पटियादेय्यं डाकञ्च पिट्ठखादनीयञ्च, पटिग्गण्हेय्य मे भगवा’’ति? ‘‘तेन हि, रोज, भगवन्तं पटिपुच्छिस्सामी’’ति. अथ खो आयस्मा आनन्दो भगवतो एतमत्थं आरोचेसि. ‘‘तेन हानन्द, पटियादेतू’’ति. ‘‘तेन हि, रोज, पटियादेही’’ति. अथ खो रोजो मल्लो तस्सा रत्तिया अच्चयेन पहूतं डाकञ्च पिट्ठखादनीयञ्च पटियादापेत्वा भगवतो उपनामेसि ‘‘पटिग्गण्हातु मे, भन्ते, भगवा डाकञ्च पिट्ठखादनीयञ्चा’’ति. ‘‘तेन हि, रोज, भिक्खूनं देही’’ति. अथ खो रोजो मल्लो भिक्खूनं देति. भिक्खू कुक्कुच्चायन्ता न पटिग्गण्हन्ति. ‘‘पटिग्गण्हथ, भिक्खवे, परिभुञ्जथा’’ति. अथ खो रोजो मल्लो बुद्धप्पमुखं भिक्खुसङ्घं पहूतेहि डाकेहि च पिट्ठखादनीयेहि च सहत्था सन्तप्पेत्वा सम्पवारेत्वा भगवन्तं धोतहत्थं ओनीतपत्तपाणिं एकमन्तं निसीदि. एकमन्तं निसिन्नं खो रोजं मल्लं भगवा धम्मिया कथाय सन्दस्सेत्वा समादपेत्वा समुत्तेजेत्वा सम्पहंसेत्वा उट्ठायासना पक्कामि. अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, सब्बञ्च डाकं सब्बञ्च पिट्ठखादनीय’’न्ति.

रोजमल्लवत्थु निट्ठितं.