१७७. लिच्छवीवत्थु

२८९. [दी. नि. २.१६१ आदयो] अस्सोसुं खो वेसालिका लिच्छवी – भगवा किर कोटिगामं अनुप्पत्तोति. अथ खो वेसालिका लिच्छवी भद्रानि भद्रानि यानानि योजापेत्वा भद्रं भद्रं यानं अभिरुहित्वा भद्रेहि भद्रेहि यानेहि वेसालिया निय्यासुं भगवन्तं दस्सनाय. अप्पेकच्चे लिच्छवी नीला होन्ति नीलवण्णा नीलवत्था नीलालङ्कारा, अप्पेकच्चे लिच्छवी पीता होन्ति पीतवण्णा पीतवत्था पीतालङ्कारा, अप्पेकच्चे लिच्छवी लोहिता होन्ति लोहितवण्णा लोहितवत्था लोहितालङ्कारा, अप्पेकच्चे लिच्छवी ओदाता होन्ति ओदातवण्णा ओदातवत्था ओदातालङ्कारा. अथ खो अम्बपाली गणिका दहरानं दहरानं लिच्छवीनं ईसाय ईसं युगेन युगं चक्केन चक्कं अक्खेन अक्खं पटिवट्टेसि [पटिवत्तेसि (क.)]. अथ खो ते लिच्छवी अम्बपालिं गणिकं एतदवोचुं – ‘‘किस्स, जे अम्बपालि, दहरानं दहरानं [अम्हाकं दहरानं दहरानं (सी. स्या.)] लिच्छवीनं ईसाय ईसं युगेन युगं चक्केन चक्कं अक्खेन अक्खं पटिवट्टेसी’’ति? ‘‘तथा हि पन मया, अय्यपुत्ता, स्वातनाय बुद्धप्पमुखो भिक्खुसङ्घो निमन्तितो’’ति. ‘‘देहि, जे अम्बपालि, अम्हाकं एतं भत्तं सतसहस्सेना’’ति. ‘‘सचेपि मे, अय्यपुत्ता, वेसालिं साहारं दज्जेय्याथ, नेव दज्जाहं तं भत्त’’न्ति. अथ खो ते लिच्छवी अङ्गुलिं फोटेसुं – ‘‘जितम्हा वत, भो, अम्बकाय, पराजितम्ह वत, भो, अम्बकाया’’ति. अथ खो ते लिच्छवी येन भगवा तेनुपसङ्कमिंसु. अद्दसा खो भगवा ते लिच्छवी दूरतोव आगच्छन्ते, दिस्वान भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘येहि, भिक्खवे, भिक्खूहि देवा तावतिंसा अदिट्ठपुब्बा, ओलोकेथ, भिक्खवे, लिच्छवीपरिसं; अपलोकेथ, भिक्खवे, लिच्छवीपरिसं; उपसंहरथ, भिक्खवे, लिच्छवीपरिसं तावतिंसपरिस’’न्ति. अथ खो ते लिच्छवी यावतिका यानस्स भूमि, यानेन गन्त्वा याना पच्चोरोहित्वा पत्तिकाव येन भगवा तेनुपसङ्कमिंसु; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदिंसु. एकमन्तं निसिन्ने खो ते लिच्छवी भगवा धम्मिया कथाय सन्दस्सेसि समादपेसि समुत्तेजेसि सम्पहंसेसि. अथ खो ते लिच्छवी, भगवता धम्मिया कथाय सन्दस्सिता समादपिता समुत्तेजिता सम्पहंसिता भगवन्तं एतदवोचुं – ‘‘अधिवासेतु नो, भन्ते, भगवा स्वातनाय भत्तं सद्धिं भिक्खुसङ्घेना’’ति. ‘‘अधिवुट्ठोम्हि, लिच्छवी, स्वातनाय अम्बपालिया गणिकाय भत्त’’न्ति. अथ खो ते लिच्छवी अङ्गुलिं फोटेसुं – ‘‘जितम्ह वत, भो, अम्बकाय, पराजितम्ह वत, भो, अम्बकाया’’ति. अथ खो ते लिच्छवी भगवतो भासितं अभिनन्दित्वा अनुमोदित्वा उट्ठायासना भगवन्तं अभिवादेत्वा पदक्खिणं कत्वा पक्कमिंसु.

अथ खो भगवा कोटिगामे यथाभिरन्तं विहरित्वा [महापरिनिब्बानसुत्ते अनुसन्धि अञ्ञथा आगतो] येन नातिका [नादिका (सी. स्या.)] तेनुपसङ्कमि. तत्र सुदं भगवा नातिके विहरति गिञ्जकावसथे. अथ खो अम्बपाली गणिका तस्सा रत्तिया अच्चयेन सके आरामे पणीतं खादनीयं भोजनीयं पटियादापेत्वा भगवतो कालं आरोचापेसि – ‘‘कालो, भन्ते, निट्ठितं भत्त’’न्ति. अथ खो भगवा पुब्बण्हसमयं निवासेत्वा पत्तचीवरमादाय येन अम्बपालिया गणिकाय परिवेसना तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा पञ्ञत्ते आसने निसीदि सद्धिं भिक्खुसङ्घेन. अथ खो अम्बपाली गणिका बुद्धप्पमुखं भिक्खुसङ्घं पणीतेन खादनीयेन भोजनीयेन सहत्था सन्तप्पेत्वा सम्पवारेत्वा भगवन्तं भुत्ताविं ओनीतपत्तपाणिं एकमन्तं निसीदि. एकमन्तं निसिन्ना खो अम्बपाली गणिका भगवन्तं एतदवोच – ‘‘इमाहं, भन्ते, अम्बवनं बुद्धप्पमुखस्स भिक्खुसङ्घस्स दम्मी’’ति. पटिग्गहेसि भगवा आरामं. अथ खो भगवा अम्बपालिं गणिकं धम्मिया कथाय सन्दस्सेत्वा समादपेत्वा समुत्तेजेत्वा सम्पहंसेत्वा उट्ठायासना येन महावनं तेनुपसङ्कमि. तत्र सुदं भगवा वेसालियं विहरति महावने कूटागारसालायं.

लिच्छवीवत्थु निट्ठितं.

लिच्छविभाणवारो निट्ठितो ततियो.