१७०. यागुमधुगोळकानुजानना

२८२. अथ खो भगवा बाराणसियं यथाभिरन्तं विहरित्वा येन अन्धकविन्दं तेन चारिकं पक्कामि, महता भिक्खुसङ्घेन सद्धिं, अड्ढतेलसेहि भिक्खुसतेहि. तेन खो पन समयेन जानपदा मनुस्सा बहुं लोणम्पि, तेलम्पि, तण्डुलम्पि, खादनीयम्पि सकटेसु आरोपेत्वा बुद्धप्पमुखस्स भिक्खुसङ्घस्स पिट्ठितो पिट्ठितो अनुबन्धा होन्ति – यदा पटिपाटिं लभिस्साम तदा भत्तं करिस्सामाति, पञ्चमत्तानि च विघासादसतानि. अथ खो भगवा अनुपुब्बेन चारिकं चरमानो येन अन्धकविन्दं तदवसरि. अथ खो अञ्ञतरस्स ब्राह्मणस्स पटिपाटिं अलभन्तस्स एतदहोसि – ‘‘अतीतानि [अधिकानि (सी. स्या.)] खो मे द्वे मासानि बुद्धप्पमुखं भिक्खुसङ्घं अनुबन्धन्तस्स ‘यदा पटिपाटिं लभिस्सामि तदा भत्तं करिस्सामी’ति, न च मे पटिपाटि लब्भति, अहञ्चम्हि एकत्तको [एकतो (सी. स्या.)], बहु च मे घरावासत्थो हायति. यंनूनाहं भत्तग्गं ओलोकेय्यं; यं भत्तग्गे नास्स, तं पटियादेय्य’’न्ति. अथ खो सो ब्राह्मणो भत्तग्गं ओलोकेन्तो द्वे नाद्दस – यागुञ्च मधुगोळकञ्च. अथ खो सो ब्राह्मणो येनायस्मा आनन्दो तेनुपसङ्कमि, उपसङ्कमित्वा आयस्मन्तं आनन्दं एतदवोच – ‘‘इध मे, भो आनन्द, पटिपाटिं अलभन्तस्स एतदहोसि ‘अतीतानि खो मे द्वे मासानि बुद्धप्पमुखं भिक्खुसङ्घं अनुबन्धन्तस्स, यदा पटिपाटिं लभिस्सामि तदा भत्तं करिस्सामीति. न च मे पटिपाटि लब्भति, अहञ्चम्हि एकत्तको, बहु च मे घरावासत्थो हायति. यंनूनाहं भत्तग्गं ओलोकेय्यं; यं भत्तग्गे नास्स, तं पटियादेय्य’न्ति. सो खो अहं, भो आनन्द, भत्तग्गं ओलोकेन्तो द्वे नाद्दसं – यागुञ्च मधुगोळकञ्च. सचाहं, भो आनन्द, पटियादेय्यं यागुञ्च मधुगोळकञ्च, पटिग्गण्हेय्य मे भवं गोतमो’’ति? ‘‘तेन हि, ब्राह्मण, भगवन्तं पटिपुच्छिस्सामी’’ति. अथ खो आयस्मा आनन्दो भगवतो एतमत्थं आरोचेसि. तेन हानन्द, पटियादेतूति. तेन हि, ब्राह्मण, पटियादेहीति. अथ खो सो ब्राह्मणो तस्सा रत्तिया अच्चयेन पहूतं यागुञ्च मधुगोळकञ्च पटियादापेत्वा भगवतो उपनामेसि – पटिग्गण्हातु मे भवं गोतमो यागुञ्च मधुगोळकञ्चाति. तेन हि, ब्राह्मण, भिक्खूनं देहीति. भिक्खू कुक्कुच्चायन्ता न पटिग्गण्हन्ति. पटिग्गण्हथ, भिक्खवे, परिभुञ्जथाति. अथ खो सो ब्राह्मणो बुद्धप्पमुखं भिक्खुसङ्घं पहूताय यागुया च मधुगोळकेन च सहत्था सन्तप्पेत्वा सम्पवारेत्वा भगवन्तं धोतहत्थं ओनीतपत्तपाणिं एकमन्तं निसीदि. एकमन्तं निसिन्नं खो तं ब्राह्मणं भगवा एतदवोच –

‘‘दसयिमे, ब्राह्मण, आनिसंसा यागुया. कतमे दस? यागुं देन्तो आयुं देति, वण्णं देति, सुखं देति, बलं देति, पटिभानं देति, यागु पीता खुद्दं [खुदं (सी. स्या.)] पटिहनति, पिपासं विनेति, वातं अनुलोमेति, वत्थिं सोधेति, आमावसेसं पाचेति – इमे खो, ब्राह्मण, दसानिसंसा यागुया’’ति [पच्छिमा पञ्च आनिसंसा अ. नि. ५.२०७].

[अ. नि. ४.५८-५९ थोकं विसदिसं] यो सञ्ञतानं परदत्तभोजिनं;

कालेन सक्कच्च ददाति यागुं;

दसस्स ठानानि अनुप्पवेच्छति;

आयुञ्च वण्णञ्च सुखं बलञ्च.

पटिभानमस्स उपजायते ततो;

खुद्दं पिपासञ्च ब्यपनेति वातं;

सोधेति वत्थिं परिणामेति भुत्तं;

भेसज्जमेतं सुगतेन वण्णितं.

तस्मा हि यागुं अलमेव दातुं;

निच्चं मनुस्सेन सुखत्थिकेन;

दिब्बानि वा पत्थयता सुखानि;

मनुस्ससोभग्यतमिच्छता वाति.

अथ खो भगवा तं ब्राह्मणं इमाहि गाथाहि अनुमोदित्वा उट्ठायासना पक्कामि. अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, यागुञ्च मधुगोळकञ्चा’’ति.

यागुमधुगोळकानुजानना निट्ठिता.