१६८. मनुस्समंसपटिक्खेपकथा

२८०. अथ खो भगवा राजगहे यथाभिरन्तं विहरित्वा येन बाराणसी तेन चारिकं पक्कामि. अनुपुब्बेन चारिकं चरमानो येन बाराणसी तदवसरि. तत्र सुदं भगवा बाराणसियं विहरति इसिपतने मिगदाये. तेन खो पन समयेन बाराणसियं सुप्पियो च उपासको सुप्पिया च उपासिका उभतोपसन्ना होन्ति, दायका, कारका, सङ्घुपट्ठाका. अथ खो सुप्पिया उपासिका आरामं गन्त्वा विहारेन विहारं परिवेणेन परिवेणं उपसङ्कमित्वा भिक्खू पुच्छति – ‘‘को, भन्ते, गिलानो, कस्स किं आहरियतू’’ति? तेन खो पन समयेन अञ्ञतरेन भिक्खुना विरेचनं पीतं होति. अथ खो सो भिक्खु सुप्पियं उपासिकं एतदवोच – ‘‘मया खो, भगिनि, विरेचनं पीतं. अत्थो मे पटिच्छादनीयेना’’ति. ‘‘सुट्ठु, अय्य, आहरियिस्सती’’ति घरं गन्त्वा अन्तेवासिं आणापेसि – ‘‘गच्छ, भणे, पवत्तमंसं जानाही’’ति. एवं, अय्येति खो सो पुरिसो सुप्पियाय उपासिकाय पटिस्सुणित्वा केवलकप्पं बाराणसिं आहिण्डन्तो न अद्दस पवत्तमंसं. अथ खो सो पुरिसो येन सुप्पिया उपासिका तेनुपसङ्कमि, उपसङ्कमित्वा सुप्पियं उपासिकं एतदवोच – ‘‘नत्थय्ये पवत्तमंसं. माघातो अज्जा’’ति. अथ खो सुप्पियाय उपासिकाय एतदहोसि – ‘‘तस्स खो गिलानस्स भिक्खुनो पटिच्छादनीयं अलभन्तस्स आबाधो वा अभिवड्ढिस्सति, कालङ्किरिया वा भविस्सति. न खो मेतं पतिरूपं याहं पटिस्सुणित्वा न हरापेय्य’’न्ति. पोत्थनिकं गहेत्वा ऊरुमंसं उक्कन्तित्वा दासिया अदासि – ‘‘हन्द, जे, इमं मंसं सम्पादेत्वा अमुकस्मिं विहारे भिक्खु गिलानो, तस्स दज्जाहि. यो च मं पुच्छति, ‘गिलाना’ति पटिवेदेही’’ति. उत्तरासङ्गेन ऊरुं वेठेत्वा ओवरकं पविसित्वा मञ्चके निपज्जि. अथ खो सुप्पियो उपासको घरं गन्त्वा दासिं पुच्छि – ‘‘कहं सुप्पिया’’ति? ‘‘एसाय्य ओवरके निपन्ना’’ति. अथ खो सुप्पियो उपासको येन सुप्पिया उपासिका तेनुपसङ्कमि, उपसङ्कमित्वा सुप्पियं उपासिकं एतदवोच – ‘‘किस्स निपन्नासी’’ति? ‘‘गिलानाम्ही’’ति. ‘‘किं ते आबाधो’’ति? अथ खो सुप्पिया उपासिका सुप्पियस्स उपासकस्स एतमत्थं आरोचेसि. अथ खो सुप्पियो उपासको – अच्छरियं वत भो! अब्भुतं वत भो! याव सद्धायं सुप्पिया पसन्ना, यत्र हि नाम अत्तनोपि मंसानि परिच्चत्तानि! किम्पिमाय [किं पनिमाय (सी. स्या.)] अञ्ञं किञ्चि अदेय्यं भविस्सतीति – हट्ठो उदग्गो येन भगवा तेनुपसङ्कमि, उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि. एकमन्तं निसिन्नो खो सुप्पियो उपासको भगवन्तं एतदवोच – ‘‘अधिवासेतु मे, भन्ते, भगवा स्वातनाय भत्तं, सद्धिं भिक्खुसङ्घेना’’ति. अधिवासेसि भगवा तुण्हीभावेन. अथ खो सुप्पियो उपासको भगवतो अधिवासनं विदित्वा उट्ठायासना भगवन्तं अभिवादेत्वा पदक्खिणं कत्वा पक्कामि. अथ खो सुप्पियो उपासको तस्सा रत्तिया अच्चयेन पणीतं खादनीयं भोजनीयं पटियादापेत्वा भगवतो कालं आरोचापेसि – ‘‘कालो, भन्ते, निट्ठितं भत्त’’न्ति. अथ खो भगवा पुब्बण्हसमयं निवासेत्वा पत्तचीवरमादाय येन सुप्पियस्स उपासकस्स निवेसनं तेनुपसङ्कमि, उपसङ्कमित्वा पञ्ञत्ते आसने निसीदि, सद्धिं भिक्खुसङ्घेन. अथ खो सुप्पियो उपासको येन भगवा तेनुपसङ्कमि, उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं अट्ठासि. एकमन्तं ठितं खो सुप्पियं उपासकं भगवा एतदवोच – ‘‘कहं सुप्पिया’’ति? ‘‘गिलाना भगवा’’ति. ‘‘तेन हि आगच्छतू’’ति. ‘‘न भगवा उस्सहती’’ति. ‘‘तेन हि परिग्गहेत्वापि आनेथा’’ति. अथ खो सुप्पियो उपासको सुप्पियं उपासिकं परिग्गहेत्वा आनेसि. तस्सा, सह दस्सनेन भगवतो, ताव महावणो रुळहो अहोसि, सुच्छविलोमजातो. अथ खो सुप्पियो च उपासको सुप्पिया च उपासिका – ‘‘अच्छरियं वत भो! अब्भुतं वत भो! तथागतस्स महिद्धिकता महानुभावता, यत्र हि नाम सह दस्सनेन भगवतो ताव महावणो रुळहो भविस्सति, सुच्छविलोमजातो’’ति – हट्ठा उदग्गा बुद्धप्पमुखं भिक्खुसङ्घं पणीतेन खादनीयेन भोजनीयेन सहत्था सन्तप्पेत्वा सम्पवारेत्वा भगवन्तं भुत्ताविं ओनीतपत्तपाणिं एकमन्तं निसीदिंसु. अथ खो भगवा सुप्पियञ्च उपासकं सुप्पियञ्च उपासिकं धम्मिया कथाय सन्दस्सेत्वा समादपेत्वा समुत्तेजेत्वा सम्पहंसेत्वा उट्ठायासना पक्कामि.

अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे भिक्खुसङ्घं सन्निपातापेत्वा भिक्खू

पटिपुच्छि – ‘‘को, भिक्खवे, सुप्पियं उपासिकं मंसं विञ्ञापेसी’’ति? एवं वुत्ते सो भिक्खु भगवन्तं एतदवोच – ‘‘अहं खो, भन्ते, सुप्पियं उपासिकं मंसं विञ्ञापेसि’’न्ति. ‘‘आहरियित्थ भिक्खू’’ति? ‘‘आहरियित्थ भगवा’’ति. ‘‘परिभुञ्जि त्वं भिक्खू’’ति? ‘‘परिभुञ्जामहं भगवा’’ति. ‘‘पटिवेक्खि त्वं भिक्खू’’ति? ‘‘नाहं भगवा पटिवेक्खि’’न्ति. विगरहि बुद्धो भगवा…पे… कथञ्हि नाम त्वं, मोघपुरिस, अप्पटिवेक्खित्वा मंसं परिभुञ्जिस्ससि. मनुस्समंसं खो तया, मोघपुरिस, परिभुत्तं. नेतं, मोघपुरिस, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे… विगरहित्वा धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘सन्ति, भिक्खवे, मनुस्सा सद्धा पसन्ना, तेहि अत्तनोपि मंसानि परिच्चत्तानि. न, भिक्खवे, मनुस्समंसं परिभुञ्जितब्बं. यो परिभुञ्जेय्य, आपत्ति थुल्लच्चयस्स. न च, भिक्खवे, अप्पटिवेक्खित्वा मंसं परिभुञ्जितब्बं. यो परिभुञ्जेय्य, आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति.

मनुस्समंसपटिक्खेपकथा निट्ठिता.