१५८. महाकच्चानस्स पञ्चवरपरिदस्सना

अथ खो आयस्मतो सोणस्स वस्संवुट्ठस्स रहोगतस्स पटिसल्लीनस्स एवं चेतसो परिवितक्को उदपादि – ‘‘सुतोयेव खो मे सो भगवा एदिसो च एदिसो चाति, न च मया सम्मुखा दिट्ठो, गच्छेय्याहं तं भगवन्तं दस्सनाय अरहन्तं सम्मासम्बुद्धं, सचे मं उपज्झायो अनुजानेय्या’’ति. अथ खो आयस्मा सोणो सायन्हसमयं पटिसल्लाना वुट्ठितो येनायस्मा महाकच्चानो तेनुपसङ्कमि, उपसङ्कमित्वा आयस्मन्तं महाकच्चानं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि. एकमन्तं निसिन्नो खो आयस्मा सोणो आयस्मन्तं महाकच्चानं एतदवोच – ‘‘इध मय्हं, भन्ते, रहोगतस्स पटिसल्लीनस्स एवं चेतसो परिवितक्को उदपादि – ‘सुतो येव खो मे सो भगवा एदिसो च एदिसो चाति, न च मया सम्मुखा दिट्ठो, गच्छेय्याहं तं भगवन्तं दस्सनाय अरहन्तं सम्मासम्बुद्धं, सचे मं उपज्झायो अनुजानेय्या’ति; गच्छेय्याहं, भन्ते, तं भगवन्तं दस्सनाय अरहन्तं सम्मासम्बुद्धं, सचे मं उपज्झायो अनुजानाती’’ति. ‘‘साधु साधु, सोण. गच्छ त्वं, सोण, तं भगवन्तं दस्सनाय अरहन्तं सम्मासम्बुद्धं. दक्खिस्ससि त्वं, सोण, तं भगवन्तं पासादिकं पसादनीयं सन्तिन्द्रियं सन्तमानसं उत्तमदमथसमथं अमनुप्पत्तं दन्तं गुत्तं यतिन्द्रियं नागं. तेन हि त्वं, सोण, मम वचनेन भगवतो पादे सिरसा वन्द – ‘उपज्झायो मे, भन्ते, आयस्मा महाकच्चानो भगवतो पादे सिरसा वन्दती’’’ति. एवञ्च वदेहि – ‘‘अवन्तिदक्खिणापथो, भन्ते, अप्पभिक्खुको, तिण्णं मे वस्सानं अच्चयेन किच्छेन कसिरेन ततो ततो दसवग्गं भिक्खुसङ्घं सन्निपातापेत्वा उपसम्पदं अलत्थं; अप्पेव नाम भगवा अवन्तिदक्खिणापथे अप्पतरेन गणेन उपसम्पदं अनुजानेय्य. अवन्तिदक्खिणापथे, भन्ते, कण्हुत्तरा भूमि खरा गोकण्टकहता; अप्पेव नाम भगवा अवन्तिदक्खिणापथे गुणङ्गुणूपाहनं अनुजानेय्य. अवन्तिदक्खिणापथे, भन्ते, नहानगरुका मनुस्सा उदकसुद्धिका; अप्पेव नाम भगवा अवन्तिदक्खिणापथे धुवनहानं अनुजानेय्य. अवन्तिदक्खिणापथे, भन्ते, चम्मानि अत्थरणानि, एळकचम्मं अजचम्मं मिगचम्मं. सेय्यथापि, भन्ते, मज्झिमेसु जनपदेसु एरगू मोरगू मज्जारू [मज्झारू (क.)] जन्तू, एवमेव खो, भन्ते, अवन्तिदक्खिणापथे चम्मानि अत्थरणानि, एळकचम्मं अजचम्मं मिगचम्मं; अप्पेव नाम भगवा अवन्तिदक्खिणापथे चम्मानि अत्थरणानि अनुजानेय्य, एळकचम्मं अजचम्मं मिगचम्मं. एतरहि, भन्ते, मनुस्सा निस्सीमगतानं भिक्खूनं चीवरं देन्ति – ‘इमं चीवरं इत्थन्नामस्स देमा’’’ति. ते आगन्त्वा आरोचेन्ति – ‘इत्थन्नामेहि ते, आवुसो, मनुस्सेहि चीवरं दिन्न’न्ति ते कुक्कुच्चायन्ता न सादियन्ति – ‘मा नो निस्सग्गियं अहोसी’ति; अप्पेव नाम भगवा चीवरे परियायं आचिक्खेय्या’’ति. ‘‘एवं, भन्ते’’ति खो आयस्मा सोणो आयस्मतो महाकच्चानस्स पटिस्सुत्वा उट्ठायासना आयस्मन्तं महाकच्चानं अभिवादेत्वा पदक्खिणं कत्वा सेनासनं संसामेत्वा पत्तचीवरमादाय येन सावत्थि तेन पक्कामि. अनुपुब्बेन येन सावत्थि जेतवनं अनाथपिण्डिकस्स आरामो येन भगवा तेनुपसङ्कमि, उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि. अथ खो भगवा आयस्मन्तं आनन्दं आमन्तेसि – ‘‘इमस्स, आनन्द, आगन्तुकस्स भिक्खुनो सेनासनं पञ्ञापेही’’ति. अथ खो आयस्मा आनन्दो – ‘‘यस्स खो मं भगवा आणापेति, ‘इमस्स, आनन्द, आगन्तुकस्स भिक्खुनो सेनासनं पञ्ञापेही’ति, इच्छति भगवा तेन भिक्खुना सद्धिं एकविहारे वत्थुं, इच्छति भगवा आयस्मता सोणेन सद्धिं एकविहारे वत्थु’’न्ति – यस्मिं विहारे भगवा विहरति तस्मिं विहारे आयस्मतो सोणस्स सेनासनं पञ्ञापेसि.

२५८. अथ खो भगवा बहुदेव रत्तिं अज्झोकासे वीतिनामेत्वा विहारं पाविसि. आयस्मापि खो सोणो बहुदेव रत्तिं अज्झोकासे वीतिनामेत्वा विहारं पाविसि. अथ खो भगवा रत्तिया पच्चूससमयं पच्चुट्ठाय आयस्मन्तं सोणं अज्झेसि – ‘‘पटिभातु तं, भिक्खु, धम्मो भासितु’’न्ति. ‘‘एवं, भन्ते’’ति खो आयस्मा सोणो भगवतो पटिस्सुणित्वा सब्बानेव अट्ठकवग्गिकानि सरेन अभासि. अथ खो भगवा आयस्मतो सोणस्स सरभञ्ञपरियोसाने अब्भानुमोदि – ‘‘साधु, साधु, भिक्खु. सुग्गहितानि खो ते, भिक्खु, अट्ठकवग्गिकानि, सुमनसिकतानि सूपधारितानि. कल्याणियापि वाचाय समन्नागतो, विस्सट्ठाय, अनेलगलाय [अनेळगलाय (क.)], अत्थस्स विञ्ञापनिया. कतिवस्सोसि त्वं, भिक्खू’’ति? ‘‘एकवस्सोहं, भगवा’’ति. ‘‘किस्स पन त्वं, भिक्खु, एवं चिरं अकासी’’ति? ‘‘चिरं दिट्ठो मे, भन्ते, कामेसु आदीनवो, अपि च सम्बाधा घरावासा बहुकिच्चा बहुकरणीया’’ति. अथ खो भगवा एतमत्थं विदित्वा तायं वेलायं इमं उदानं उदानेसि –

[उदा. ४६ उदानेपि] ‘‘दिस्वा आदीनवं लोके, ञत्वा धम्मं निरूपधिं;

अरियो न रमती पापे, पापे न रमती सुची’’ति.

अथ खो आयस्मा सोणो – पटिसम्मोदति खो मं भगवा, अयं ख्वस्स कालो यं मे उपज्झायो परिदस्सीति – उट्ठायासना एकंसं उत्तरासङ्गं करित्वा भगवतो पादेसु सिरसा निपतित्वा भगवन्तं एतदवोच – ‘‘उपज्झायो मे, भन्ते, आयस्मा महाकच्चानो भगवतो पादे सिरसा वन्दति, एवञ्च वदेति अवन्तिदक्खिणापथो, भन्ते, अप्पभिक्खुको. तिण्णं मे वस्सानं अच्चयेन किच्छेन कसिरेन ततो ततो दसवग्गं भिक्खुसङ्घं सन्निपातापेत्वा उपसम्पदं अलत्थं, अप्पेव नाम भगवा अवन्तिदक्खिणापथे अप्पतरेन गणेन उपसम्पदं अनुजानेय्य. अवन्तिदक्खिणापथे, भन्ते, कण्हुत्तरा भूमि खरा गोकण्टकहता; अप्पेव नाम भगवा अवन्तिदक्खिणापथे गुणङ्गुणूपाहनं अनुजानेय्य. अवन्तिदक्खिणापथे, भन्ते, नहानगरुका मनुस्सा उदकसुद्धिका, अप्पेव नाम भगवा अवन्तिदक्खिणापथे धुवनहानं अनुजानेय्य. अवन्तिदक्खिणापथे, भन्ते, चम्मानि अत्थरणानि, एळकचम्मं अजचम्मं मिगचम्मं. सेय्यथापि, भन्ते, मज्झिमेसु जनपदेसु एरगू मोरगू मज्जारू जन्तू, एवमेव खो, भन्ते, अवन्तिदक्खिणापथे चम्मानि अत्थरणानि, एळकचम्मं अजचम्मं मिगचम्मं; अप्पेव नाम भगवा अवन्तिदक्खिणापथे चम्मानि अत्थरणानि अनुजानेय्य, एळकचम्मं अजचम्मं मिगचम्मं. एतरहि, भन्ते, मनुस्सा निस्सीमगतानं भिक्खूनं चीवरं देन्ति – ‘इमं चीवरं इत्थन्नामस्स देमा’ति. ते आगन्त्वा आरोचेन्ति – ‘इत्थन्नामेहि ते, आवुसो, मनुस्सेहि चीवरं दिन्न’न्ति. ते कुक्कुच्चायन्ता न सादियन्ति – ‘मा नो निस्सग्गियं अहोसी’ति; अप्पेव नाम भगवा चीवरे परियायं आचिक्खेय्या’’ति.

२५९. अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘अवन्तिदक्खिणापथो, भिक्खवे, अप्पभिक्खुको. अनुजानामि, भिक्खवे, सब्बपच्चन्तिमेसु जनपदेसु विनयधरपञ्चमेन गणेन उपसम्पदं. तत्रिमे पच्चन्तिमा जनपदा – पुरत्थिमाय दिसाय गजङ्गलं [कजङ्गलं (सी. स्या.)] नाम निगमो, तस्स परेन महासाला, ततो परा पच्चन्तिमा जनपदा, ओरतो मज्झे; पुरत्थिमदक्खिणाय दिसाय सल्लवती [सललवती (सी.)] नाम नदी, ततो परा पच्चन्तिमा जनपदा, ओरतो मज्झे; दक्खिणाय दिसाय सेतकण्णिकं नाम निगमो, ततो परा पच्चन्तिमा जनपदा, ओरतो मज्झे; पच्छिमाय दिसाय थूणं नाम ब्राह्मणगामो, ततो परा पच्चन्तिमा जनपदा, ओरतो मज्झे; उत्तराय दिसाय उसीरद्धजो नाम पब्बतो, ततो परा पच्चन्तिमा जनपदा, ओरतो मज्झे. अनुजानामि, भिक्खवे, एवरूपेसु पच्चन्तिमेसु जनपदेसु विनयधरपञ्चमेन गणेन उपसम्पदं. अवन्तिदक्खिणापथे, भिक्खवे, कण्हुत्तरा भूमि खरा गोकण्टकहता. अनुजानामि, भिक्खवे, सब्बपच्चन्तिमेसु जनपदेसु गुणङ्गुणूपाहनं. अवन्तिदक्खिणापथे, भिक्खवे, नहानगरुका मनुस्सा उदकसुद्धिका. अनुजानामि, भिक्खवे, सब्बपच्चन्तिमेसु जनपदेसु धुवनहानं. अवन्तिदक्खिणापथे, भिक्खवे, चम्मानि अत्थरणानि, एळकचम्मं अजचम्मं मिगचम्मं. सेय्यथापि, भिक्खवे, मज्झिमेसु जनपदेसु एरगू मोरगू मज्जारू जन्तू, एवमेव खो, भिक्खवे, अवन्तिदक्खिणापथे चम्मानि अत्थरणानि, एळकचम्मं अजचम्मं मिगचम्मं. अनुजानामि, भिक्खवे, सब्बपच्चन्तिमेसु जनपदेसु चम्मानि अत्थरणानि, एळकचम्मं अजचम्मं मिगचम्मं. इध पन, भिक्खवे, मनुस्सा निस्सीमगतानं भिक्खूनं चीवरं देन्ति – ‘इमं चीवरं इत्थन्नामस्स देमा’ति. अनुजानामि, भिक्खवे, सादितुं, न ताव तं गणनूपगं याव न हत्थं गच्छती’’ति.

महाकच्चानस्स पञ्चवरपरिदस्सना निट्ठिता.

चम्मक्खन्धको पञ्चमो.