२. उपोसथक्खन्धको

६८. सन्निपातानुजानना

१३२. तेन समयेन बुद्धो भगवा राजगहे विहरति गिज्झकूटे पब्बते. तेन खो पन समयेन अञ्ञतित्थिया परिब्बाजका चातुद्दसे पन्नरसे अट्ठमिया च पक्खस्स सन्निपतित्वा धम्मं भासन्ति. ते मनुस्सा उपसङ्कमन्ति धम्मस्सवनाय. ते लभन्ति अञ्ञतित्थियेसु परिब्बाजकेसु पेमं, लभन्ति पसादं, लभन्ति अञ्ञतित्थिया परिब्बाजका पक्खं. अथ खो रञ्ञो मागधस्स सेनियस्स बिम्बिसारस्स रहोगतस्स पटिसल्लीनस्स एवं चेतसो परिवितक्को उदपादि – ‘‘एतरहि खो अञ्ञतित्थिया परिब्बाजका चातुद्दसे पन्नरसे अट्ठमिया च पक्खस्स सन्निपतित्वा धम्मं भासन्ति. ते मनुस्सा उपसङ्कमन्ति धम्मस्सवनाय. ते लभन्ति अञ्ञतित्थियेसु परिब्बाजकेसु पेमं, लभन्ति पसादं, लभन्ति अञ्ञतित्थिया परिब्बाजका पक्खं. यंनून अय्यापि चातुद्दसे पन्नरसे अट्ठमिया च पक्खस्स सन्निपतेय्यु’’न्ति. अथ खो राजा मागधो सेनियो बिम्बिसारो येन भगवा तेनुपसङ्कमि, उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि. एकमन्तं निसिन्नो खो राजा मागधो सेनियो बिम्बिसारो भगवन्तं एतदवोच – ‘‘इध मय्हं, भन्ते, रहोगतस्स पटिसल्लीनस्स एवं चेतसो परिवितक्को उदपादि ‘एतरहि खो अञ्ञतित्थिया परिब्बाजका चातुद्दसे पन्नरसे अट्ठमिया च पक्खस्स सन्निपतित्वा धम्मं भासन्ति. ते मनुस्सा उपसङ्कमन्ति धम्मस्सवनाय. ते लभन्ति अञ्ञतित्थियेसु परिब्बाजकेसु पेमं, लभन्ति पसादं, लभन्ति अञ्ञतित्थिया परिब्बाजका पक्खं. यंनून अय्यापि चातुद्दसे पन्नरसे अट्ठमिया च पक्खस्स सन्निपतेय्यु’न्ति. साधु, भन्ते, अय्यापि चातुद्दसे पन्नरसे अट्ठमिया च पक्खस्स सन्निपतेय्यु’’न्ति. अथ खो भगवा राजानं मागधं सेनियं बिम्बिसारं धम्मिया कथाय सन्दस्सेसि समादपेसि समुत्तेजेसि सम्पहंसेसि. अथ खो राजा मागधो सेनियो बिम्बिसारो भगवता धम्मिया कथाय सन्दस्सितो समादपितो समुत्तेजितो सम्पहंसितो उट्ठायासना भगवन्तं अभिवादेत्वा पदक्खिणं कत्वा पक्कामि. अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, चातुद्दसे पन्नरसे अट्ठमिया च पक्खस्स सन्निपतितु’’न्ति.

तेन खो पन समयेन भिक्खू – भगवता अनुञ्ञाता चातुद्दसे पन्नरसे अट्ठमिया च पक्खस्स सन्निपतितुन्ति – चातुद्दसे पन्नरसे अट्ठमिया च पक्खस्स सन्निपतित्वा तुण्ही निसीदन्ति. ते मनुस्सा उपसङ्कमन्ति धम्मस्सवनाय. ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम समणा सक्यपुत्तिया चातुद्दसे पन्नरसे अट्ठमिया च पक्खस्स सन्निपतित्वा तुण्ही निसीदिस्सन्ति, सेय्यथापि मूगसूकरा. ननु नाम सन्निपतितेहि धम्मो भासितब्बो’’ति. अस्सोसुं खो भिक्खू तेसं मनुस्सानं उज्झायन्तानं खिय्यन्तानं विपाचेन्तानं. अथ खो ते भिक्खू भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे… अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, चातुद्दसे पन्नरसे अट्ठमिया च पक्खस्स सन्निपतित्वा धम्मं भासितु’’न्ति.

६९. पातिमोक्खुद्देसानुजानना

१३३. अथ खो भगवतो रहोगतस्स पटिसल्लीनस्स एवं चेतसो परिवितक्को उदपादि – ‘‘यंनूनाहं यानि मया भिक्खूनं पञ्ञत्तानि सिक्खापदानि, तानि नेसं पातिमोक्खुद्देसं अनुजानेय्यं. सो नेसं भविस्सति उपोसथकम्म’’न्ति. अथ खो भगवा सायन्हसमयं पटिसल्लाना वुट्ठितो एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – इध मय्हं, भिक्खवे, रहोगतस्स पटिसल्लीनस्स एवं चेतसो परिवितक्को उदपादि ‘यंनूनाहं यानि मया भिक्खूनं पञ्ञत्तानि सिक्खापदानि, तानि नेसं पातिमोक्खुद्देसं अनुजानेय्यं. सो नेसं भविस्सति उपोसथकम्म’न्ति. अनुजानामि, भिक्खवे, पातिमोक्खं उद्दिसितुं. एवञ्च पन, भिक्खवे, उद्दिसितब्बं. ब्यत्तेन भिक्खुना पटिबलेन सङ्घो ञापेतब्बो –

१३४. ‘‘सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो. यदि सङ्घस्स पत्तकल्लं, सङ्घो उपोसथं करेय्य, पातिमोक्खं उद्दिसेय्य. किं सङ्घस्स पुब्बकिच्चं? पारिसुद्धिं आयस्मन्तो आरोचेथ. पातिमोक्खं उद्दिसिस्सामि. तं सब्बेव सन्ता साधुकं सुणोम मनसि करोम. यस्स सिया आपत्ति, सो आविकरेय्य. असन्तिया आपत्तिया तुण्ही भवितब्बं. तुण्हीभावेन खो पनायस्मन्ते परिसुद्धाति वेदिस्सामि. यथा खो पन पच्चेकपुट्ठस्स वेय्याकरणं होति, एवमेवं [एवमेव (क)] एवरूपाय परिसाय यावततियं अनुस्सावितं होति. यो पन भिक्खु यावततियं अनुस्सावियमाने सरमानो सन्तिं आपत्तिं नाविकरेय्य, सम्पजानमुसावादस्स होति. सम्पजानमुसावादो खो पनायस्मन्तो अन्तरायिको धम्मो वुत्तो भगवता. तस्मा, सरमानेन भिक्खुना आपन्नेन विसुद्धापेक्खेन सन्ती आपत्ति आविकातब्बा; आविकता हिस्स फासु होती’’ति.

१३५. पातिमोक्खन्ति आदिमेतं मुखमेतं पमुखमेतं कुसलानं धम्मानं. तेन वुच्चति पातिमोक्खन्ति. आयस्मन्तोति पियवचनमेतं गरुवचनमेतं सगारवसप्पतिस्साधिवचनमेतं आयस्मन्तोति. उद्दिसिस्सामीति आचिक्खिस्सामि देसेस्सामि पञ्ञपेस्सामि पट्ठपेस्सामि विवरिस्सामि विभजिस्सामि उत्तानिं करिस्सामि [उत्तानी करिस्सामि (सी. स्या.)] पकासेस्सामि. तन्ति पातिमोक्खं वुच्चति. सब्बेव सन्ताति यावतिका तस्सा परिसाय थेरा च नवा च मज्झिमा च, एते वुच्चन्ति सब्बेव सन्ताति. साधुकं सुणोमाति अट्ठिं कत्वा मनसि कत्वा सब्बचेतसा [सब्बं चेतसा (स्या. क.)] समन्नाहराम. मनसि करोमाति एकग्गचित्ता अविक्खित्तचित्ता अविसाहटचित्ता निसामेम. यस्स सिया आपत्तीति थेरस्स वा नवस्स वा मज्झिमस्स वा, पञ्चन्नं वा आपत्तिक्खन्धानं अञ्ञतरा आपत्ति, सत्तन्नं वा आपत्तिक्खन्धानं अञ्ञतरा आपत्ति. सो आविकरेय्याति सो देसेय्य, सो विवरेय्य, सो उत्तानिं करेय्य, सो पकासेय्य सङ्घमज्झे वा गणमज्झे वा एकपुग्गले वा. असन्ती नाम आपत्ति अनज्झापन्ना वा होति, आपज्जित्वा वा वुट्ठिता. तुण्ही भवितब्बन्ति अधिवासेतब्बं न ब्याहरितब्बं. परिसुद्धाति वेदिस्सामीति जानिस्सामि धारेस्सामि. यथा खो पन पच्चेकपुट्ठस्स वेय्याकरणं होतीति यथा एकेन एको पुट्ठो ब्याकरेय्य, एवमेव तस्सा परिसाय जानितब्बं मं पुच्छतीति. एवरूपा नाम परिसा भिक्खुपरिसा वुच्चति. यावततियं अनुस्सावितं होतीति सकिम्पि अनुस्सावितं होति, दुतियम्पि अनुस्सावितं होति, ततियम्पि अनुस्सावितं होति. सरमानोति जानमानो सञ्जानमानो. सन्ती नाम आपत्ति अज्झापन्ना वा होति, आपज्जित्वा वा अवुट्ठिता. नाविकरेय्याति न देसेय्य, न विवरेय्य, न उत्तानिं करेय्य, न पकासेय्य सङ्घमज्झे वा गणमज्झे वा एकपुग्गले वा. सम्पजानमुसावादस्स होतीति. सम्पजानमुसावादे किं होति? दुक्कटं होति. अन्तरायिको धम्मो वुत्तो भगवताति. किस्स अन्तरायिको? पठमस्स झानस्स अधिगमाय अन्तरायिको, दुतियस्स झानस्स अधिगमाय अन्तरायिको, ततियस्स झानस्स अधिगमाय अन्तरायिको, चतुत्थस्स झानस्स अधिगमाय अन्तरायिको, झानानं विमोक्खानं समाधीनं समापत्तीनं नेक्खम्मानं निस्सरणानं पविवेकानं कुसलानं धम्मानं अधिगमाय अन्तरायिको. तस्माति तङ्कारणा. सरमानेनाति जानमानेन सञ्जानमानेन. विसुद्धापेक्खेनाति वुट्ठातुकामेन विसुज्झितुकामेन. सन्ती नाम आपत्ति अज्झापन्ना वा होति, आपज्जित्वा वा अवुट्ठिता. आविकातब्बाति आविकातब्बा सङ्घमज्झे वा गणमज्झे वा एकपुग्गले वा. आविकता हिस्स फासु होतीति. किस्स फासु होति? पठमस्स झानस्स अधिगमाय फासु होति, दुतियस्स झानस्स अधिगमाय फासु होति, ततियस्स झानस्स अधिगमाय फासु होति, चतुत्थस्स झानस्स अधिगमाय फासु होति, झानानं विमोक्खानं समाधीनं समापत्तीनं नेक्खम्मानं निस्सरणानं पविवेकानं कुसलानं धम्मानं अधिगमाय फासु होतीति.

१३६. तेन खो पन समयेन भिक्खू – भगवता पातिमोक्खुद्देसो अनुञ्ञातोति – देवसिकं पातिमोक्खं उद्दिसन्ति. भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. न, भिक्खवे, देवसिकं पातिमोक्खं उद्दिसितब्बं. यो उद्दिसेय्य, आपत्ति दुक्कटस्स. अनुजानामि, भिक्खवे, उपोसथे पातिमोक्खं उद्दिसितुन्ति.

तेन खो पन समयेन भिक्खू – भगवता उपोसथे पातिमोक्खुद्देसो अनुञ्ञातोति – पक्खस्स तिक्खत्तुं पातिमोक्खं उद्दिसन्ति, चातुद्दसे पन्नरसे अट्ठमिया च पक्खस्स. भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. न, भिक्खवे, पक्खस्स तिक्खत्तुं पातिमोक्खं उद्दिसितब्बं. यो उद्दिसेय्य, आपत्ति दुक्कटस्स. अनुजानामि, भिक्खवे, सकिं पक्खस्स चातुद्दसे वा पन्नरसे वा पातिमोक्खं उद्दिसितुन्ति.

तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू यथापरिसाय पातिमोक्खं उद्दिसन्ति सकाय सकाय परिसाय. भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. न, भिक्खवे, यथापरिसाय पातिमोक्खं उद्दिसितब्बं सकाय सकाय परिसाय. यो उद्दिसेय्य, आपत्ति दुक्कटस्स. अनुजानामि, भिक्खवे, समग्गानं उपोसथकम्मन्ति.

अथ खो भिक्खूनं एतदहोसि – ‘‘भगवता पञ्ञत्तं ‘समग्गानं उपोसथकम्म’न्ति. कित्तावता नु खो सामग्गी होति, यावता एकावासो, उदाहु सब्बा पथवी’’ति? भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. अनुजानामि, भिक्खवे, एत्तावता सामग्गी यावता एकावासोति.

७०. महाकप्पिनवत्थु

१३७. तेन खो पन समयेन आयस्मा महाकप्पिनो राजगहे विहरति मद्दकुच्छिम्हि मिगदाये. अथ खो आयस्मतो महाकप्पिनस्स रहोगतस्स पटिसल्लीनस्स एवं चेतसो परिवितक्को उदपादि – ‘‘गच्छेय्यं वाहं उपोसथं न वा गच्छेय्यं, गच्छेय्यं वाहं सङ्घकम्मं न वा गच्छेय्यं, अथ ख्वाहं विसुद्धो परमाय विसुद्धिया’’ति? अथ खो भगवा आयस्मतो महाकप्पिनस्स चेतसा चेतोपरिवितक्कमञ्ञाय – सेय्यथापि नाम बलवा पुरिसो समिञ्जितं वा बाहं पसारेय्य, पसारितं वा बाहं समिञ्जेय्य, एवमेव – गिज्झकूटे पब्बते अन्तरहितो मद्दकुच्छिम्हि मिगदाये आयस्मतो महाकप्पिनस्स सम्मुखे पातुरहोसि. निसीदि भगवा पञ्ञत्ते आसने. आयस्मापि खो महाकप्पिनो भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि. एकमन्तं निसिन्नं खो आयस्मन्तं महाकप्पिनं भगवा एतदवोच – ‘‘ननु ते, कप्पिन, रहोगतस्स पटिसल्लीनस्स एवं चेतसो परिवितक्को उदपादि – गच्छेय्यं वाहं उपोसथं न वा गच्छेय्यं, गच्छेय्यं वाहं सङ्घकम्मं न वा गच्छेय्यं, अथ ख्वाहं विसुद्धो परमाय विसुद्धिया’’ति? ‘‘एवं, भन्ते’’. ‘‘तुम्हे चे ब्राह्मणा उपोसथं न सक्करिस्सथ न गरुकरिस्सथ [न गरुं करिस्सथ (क.)] न मानेस्सथ न पूजेस्सथ, अथ को चरहि उपोसथं सक्करिस्सति गरुकरिस्सति मानेस्सति पूजेस्सति? गच्छ त्वं, ब्राह्मण, उपोसथं, मा नो अगमासि. गच्छ त्वं सङ्घकम्मं, मा नो अगमासी’’ति. ‘‘एवं, भन्ते’’ति खो आयस्मा महाकप्पिनो भगवतो पच्चस्सोसि. अथ खो भगवा आयस्मन्तं महाकप्पिनं धम्मिया कथाय सन्दस्सेत्वा समादपेत्वा समुत्तेजेत्वा सम्पहंसेत्वा – सेय्यथापि नाम बलवा पुरिसो समिञ्जितं वा बाहं पसारेय्य, पसारितं वा बाहं समिञ्जेय्य, एवमेव – मद्दकुच्छिम्हि मिगदाये आयस्मतो महाकप्पिनस्स सम्मुखे अन्तरहितो गिज्झकूटे पब्बते पातुरहोसि.

७१. सीमानुजानना

१३८. अथ खो भिक्खूनं एतदहोसि – ‘‘भगवता पञ्ञत्तं ‘एत्तावता सामग्गी यावता एकावासो’ति, कित्तावता नु खो एकावासो होती’’ति? भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. अनुजानामि, भिक्खवे, सीमं सम्मन्नितुं. एवञ्च पन, भिक्खवे, सम्मन्नितब्बा – पठमं निमित्ता कित्तेतब्बा – पब्बतनिमित्तं, पासाणनिमित्तं, वननिमित्तं, रुक्खनिमित्तं, मग्गनिमित्तं, वम्मिकनिमित्तं, नदीनिमित्तं, उदकनिमित्तं. निमित्ते कित्तेत्वा ब्यत्तेन भिक्खुना पटिबलेन सङ्घो ञापेतब्बो –

१३९. ‘‘सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो. यावता समन्ता निमित्ता कित्तिता. यदि सङ्घस्स पत्तकल्लं, सङ्घो एतेहि निमित्तेहि सीमं सम्मन्नेय्य समानसंवासं एकुपोसथं [एकूपोसथं (क.)]. एसा ञत्ति.

‘‘सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो. यावता समन्ता निमित्ता कित्तिता. सङ्घो एतेहि निमित्तेहि सीमं सम्मन्नति समानसंवासं एकुपोसथं. यस्सायस्मतो खमति एतेहि निमित्तेहि सीमाय सम्मुति [सम्मति (स्या.)] समानसंवासाय एकुपोसथाय, सो तुण्हस्स; यस्स नक्खमति, सो भासेय्य. सम्मता सीमा सङ्घेन एतेहि निमित्तेहि समानसंवासा एकुपोसथा. खमति सङ्घस्स, तस्मा तुण्ही, एवमेतं धारयामी’’ति.

१४०. तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू – भगवता सीमासम्मुति अनुञ्ञाताति – अतिमहतियो सीमायो सम्मन्नन्ति, चतुयोजनिकापि पञ्चयोजनिकापि छयोजनिकापि. भिक्खू उपोसथं आगच्छन्ता उद्दिस्समानेपि पातिमोक्खे आगच्छन्ति, उद्दिट्ठमत्तेपि आगच्छन्ति, अन्तरापि परिवसन्ति. भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. न, भिक्खवे, अतिमहती सीमा सम्मन्नितब्बा, चतुयोजनिका वा पञ्चयोजनिका वा छयोजनिका वा. यो सम्मन्नेय्य, आपत्ति दुक्कटस्स. अनुजानामि, भिक्खवे, तियोजनपरमं सीमं सम्मन्नितुन्ति.

तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू नदीपारसीमं [नदीपारं सीमं (सी. स्या.)] सम्मन्नन्ति. उपोसथं आगच्छन्ता भिक्खूपि वुय्हन्ति, पत्तापि वुय्हन्ति, चीवरानिपि वुय्हन्ति. भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. न, भिक्खवे, नदीपारसीमा सम्मन्नितब्बा. यो सम्मन्नेय्य, आपत्ति दुक्कटस्स. अनुजानामि, भिक्खवे, यत्थस्स धुवनावा वा धुवसेतु वा, एवरूपं नदीपारसीमं सम्मन्नितुन्ति.

७२. उपोसथागारकथा

१४१. तेन खो पन समयेन भिक्खू अनुपरिवेणियं पातिमोक्खं उद्दिसन्ति असङ्केतेन. आगन्तुका भिक्खू न जानन्ति – ‘‘कत्थ वा अज्जुपोसथो करीयिस्सती’’ति. भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. न, भिक्खवे, अनुपरिवेणियं पातिमोक्खं उद्दिसितब्बं असङ्केतेन. यो उद्दिसेय्य, आपत्ति दुक्कटस्स. अनुजानामि, भिक्खवे, उपोसथागारं सम्मन्नित्वा उपोसथं कातुं, यं सङ्घो आकङ्खति विहारं वा अड्ढयोगं वा पासादं वा हम्मियं वा गुहं वा. एवञ्च पन, भिक्खवे, सम्मन्नितब्बं. ब्यत्तेन भिक्खुना पटिबलेन सङ्घो ञापेतब्बो –

‘‘सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो. यदि सङ्घस्स पत्तकल्लं, सङ्घो इत्थन्नामं विहारं उपोसथागारं सम्मन्नेय्य. एसा ञत्ति.

‘‘सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो. सङ्घो इत्थन्नामं विहारं उपोसथागारं सम्मन्नति. यस्सायस्मतो खमति इत्थन्नामस्स विहारस्स उपोसथागारस्स सम्मुति, सो तुण्हस्स; यस्स नक्खमति, सो भासेय्य. सम्मतो सङ्घेन इत्थन्नामो विहारो उपोसथागारं. खमति सङ्घस्स, तस्मा तुण्ही, एवमेतं धारयामी’’ति.

तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्मिं आवासे द्वे उपोसथागारानि सम्मतानि होन्ति. भिक्खू उभयत्थ सन्निपतन्ति – ‘‘इध उपोसथो करीयिस्सति, इध उपोसथो करीयिस्सती’’ति. भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. न, भिक्खवे, एकस्मिं आवासे द्वे उपोसथागारानि सम्मन्नितब्बानि. यो सम्मन्नेय्य, आपत्ति दुक्कटस्स. अनुजानामि, भिक्खवे, एकं समूहनित्वा [समुहनित्वा (क.)] एकत्थ उपोसथं कातुं. एवञ्च पन, भिक्खवे, समूहन्तब्बं. ब्यत्तेन भिक्खुना पटिबलेन सङ्घो ञापेतब्बो –

‘‘सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो. यदि सङ्घस्स पत्तकल्लं, सङ्घो इत्थन्नामं उपोसथागारं समूहनेय्य [समुहनेय्य (क.)]. एसा ञत्ति.

‘‘सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो. सङ्घो इत्थन्नामं उपोसथागारं समूहनति. यस्सायस्मतो खमति इत्थन्नामस्स उपोसथागारस्स समुग्घातो, सो तुण्हस्स; यस्स नक्खमति, सो भासेय्य. समूहतं सङ्घेन इत्थन्नामं उपोसथागारं. खमति सङ्घस्स, तस्मा तुण्ही, एवमेतं धारयामी’’ति.

७३. उपोसथप्पमुखानुजानना

१४२. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्मिं आवासे अतिखुद्दकं उपोसथागारं सम्मतं होति, तदहुपोसथे महाभिक्खुसङ्घो सन्निपतितो होति. भिक्खू असम्मताय भूमिया निसिन्ना पातिमोक्खं अस्सोसुं. अथ खो तेसं भिक्खूनं एतदहोसि ‘‘भगवता पञ्ञत्तं ‘उपोसथागारं सम्मन्नित्वा उपोसथो कातब्बो’ति, मयञ्चम्हा असम्मताय भूमिया निसिन्नो पातिमोक्खं अस्सुम्हा, कतो नु खो अम्हाकं उपोसथो, अकतो नु खो’’ति. भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. सम्मताय वा, भिक्खवे, भूमिया निसिन्ना असम्मताय वा यतो पातिमोक्खं सुणाति, कतोवस्स उपोसथो. तेन हि, भिक्खवे, सङ्घो याव महन्तं उपोसथप्पमुखं [उपोसथमुखं (स्या.)] आकङ्खति, ताव महन्तं उपोसथप्पमुखं सम्मन्नतु. एवञ्च पन, भिक्खवे, सम्मन्नितब्बं. पठमं निमित्ता कित्तेतब्बा. निमित्ते कित्तेत्वा ब्यत्तेन भिक्खुना पटिबलेन सङ्घो ञापेतब्बो –

‘‘सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो. यावता समन्ता निमित्ता कित्तिता. यदि सङ्घस्स पत्तकल्लं, सङ्घो एतेहि निमित्तेहि उपोसथप्पमुखं सम्मन्नेय्य. एसा ञत्ति.

‘‘सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो. यावता समन्ता निमित्ता कित्तिता. सङ्घो एतेहि निमित्तेहि उपोसथप्पमुखं सम्मन्नति. यस्सायस्मतो खमति एतेहि निमित्तेहि उपोसथप्पमुखस्स सम्मुति, सो तुण्हस्स; यस्स नक्खमति, सो भासेय्य. सम्मतं सङ्घेन एतेहि निमित्तेहि उपोसथप्पमुखं. खमति सङ्घस्स, तस्मा तुण्ही, एवमेतं धारयामी’’ति.

तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्मिं आवासे तदहुपोसथे नवका भिक्खू पठमतरं सन्निपतित्वा – ‘‘न ताव थेरा आगच्छन्ती’’ति – पक्कमिंसु. उपोसथो विकाले अहोसि. भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. अनुजानामि, भिक्खवे, तदहुपोसथे थेरेहि भिक्खूहि पठमतरं सन्निपतितुन्ति.

तेन खो पन समयेन राजगहे सम्बहुला आवासा समानसीमा होन्ति. तत्थ भिक्खू विवदन्ति – ‘‘अम्हाकं आवासे उपोसथो करीयतु, अम्हाकं आवासे उपोसथो करीयतू’’ति. भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. इध पन, भिक्खवे, सम्बहुला आवासा समानसीमा होन्ति. तत्थ भिक्खू विवदन्ति – ‘‘अम्हाकं आवासे उपोसथो करीयतु, अम्हाकं आवासे उपोसथो करीयतू’’ति. तेहि, भिक्खवे, भिक्खूहि सब्बेहेव एकज्झं सन्निपतित्वा उपोसथो कातब्बो. यत्थ वा पन थेरो भिक्खु विहरति, तत्थ सन्निपतित्वा उपोसथो कातब्बो, न त्वेव वग्गेन सङ्घेन उपोसथो कातब्बो. यो करेय्य, आपत्ति दुक्कटस्साति.

७४. अविप्पवाससीमानुजानना

१४३. तेन खो पन समयेन आयस्मा महाकस्सपो अन्धकविन्दा राजगहं उपोसथं आगच्छन्तो अन्तरामग्गे नदिं तरन्तो मनं वूळ्हो अहोसि, चीवरानिस्स [तेन चीवरानिस्स (क.)] अल्लानि. भिक्खू आयस्मन्तं महाकस्सपं एतदवोचुं – ‘‘किस्स ते, आवुसो, चीवरानि अल्लानी’’ति? ‘‘इधाहं, आवुसो, अन्धकविन्दा राजगहं उपोसथं आगच्छन्तो अन्तरामग्गे नदिं तरन्तो मनम्हि वूळ्हो. तेन मे चीवरानि अल्लानी’’ति. भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. या सा, भिक्खवे, सङ्घेन सीमा सम्मता समानसंवासा एकुपोसथा, सङ्घो तं सीमं तिचीवरेन अविप्पवासं सम्मन्नतु. एवञ्च पन, भिक्खवे, सम्मन्नितब्बा. ब्यत्तेन भिक्खुना पटिबलेन सङ्घो ञापेतब्बो –

‘‘सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो. या सा सङ्घेन सीमा सम्मता समानसंवासा एकुपोसथा, यदि सङ्घस्स पत्तकल्लं सङ्घो तं सीमं तिचीवरेन अविप्पवासं सम्मन्नेय्य. एसा ञत्ति.

‘‘सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो. या सा सङ्घेन सीमा सम्मता समानसंवासा एकुपोसथा, सङ्घो तं सीमं तिचीवरेन अविप्पवासं सम्मन्नति. यस्सायस्मतो खमति एतिस्सा सीमाय तिचीवरेन अविप्पवासाय [अविप्पवासस्स (स्या.)] सम्मुति, सो तुण्हस्स; यस्स नक्खमति, सो भासेय्य. सम्मता सा सीमा सङ्घेन तिचीवरेन अविप्पवासा [अविप्पवासो (स्या.)]. खमति सङ्घस्स, तस्मा तुण्ही, एवमेतं धारयामी’’ति.

तेन खो पन समयेन भिक्खू भगवता तिचीवरेन अविप्पवाससम्मुति अनुञ्ञाताति अन्तरघरे चीवरानि निक्खिपन्ति. तानि चीवरानि नस्सन्तिपि डय्हन्तिपि उन्दूरेहिपि खज्जन्ति. भिक्खू दुच्चोळा होन्ति लूखचीवरा. भिक्खू एवमाहंसु – ‘‘किस्स तुम्हे, आवुसो, दुच्चोळा लूखचीवरा’’ति? ‘‘इध मयं, आवुसो, भगवता तिचीवरेन अविप्पवाससम्मुति अनुञ्ञाताति अन्तरघरे चीवरानि निक्खिपिम्हा. तानि चीवरानि नट्ठानिपि दड्ढानिपि, उन्दूरेहिपि खायितानि, तेन मयं दुच्चोळा लूखचीवरा’’ति. भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. या सा, भिक्खवे, सङ्घेन सीमा सम्मता समानसंवासा एकुपोसथा, सङ्घो तं सीमं तिचीवरेन अविप्पवासं सम्मन्नतु, ठपेत्वा गामञ्च गामूपचारञ्च. एवञ्च पन, भिक्खवे, सम्मन्नितब्बा. ब्यत्तेन भिक्खुना पटिबलेन सङ्घो ञापेतब्बो –

१४४. ‘‘सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो. या सा सङ्घेन सीमा सम्मता समानसंवासा एकुपोसथा यदि सङ्घस्स पत्तकल्लं, सङ्घो तं सीमं तिचीवरेन अविप्पवासं सम्मन्नेय्य, ठपेत्वा गामञ्च गामूपचारञ्च. एसा ञत्ति.

‘‘सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो. या सा सङ्घेन सीमा सम्मता समानसंवासा एकुपोसथा, सङ्घो तं सीमं तिचीवरेन अविप्पवासं सम्मन्नति, ठपेत्वा गामञ्च गामूपचारञ्च. यस्सायस्मतो खमति एतिस्सा सीमाय तिचीवरेन अविप्पवासाय [अविप्पवासस्स (स्या.)] सम्मुति, ठपेत्वा गामञ्च गामूपचारञ्च, सो तुण्हस्स; यस्स नक्खमति, सो भासेय्य. सम्मता सा सीमा सङ्घेन तिचीवरेन अविप्पवासा [अविप्पवासो (स्या.)], ठपेत्वा गामञ्च गामूपचारञ्च. खमति सङ्घस्स, तस्मा तुण्ही, एवमेतं धारयामी’’ति.

७५. सीमासमूहनन

‘‘सीमं, भिक्खवे, सम्मन्नन्तेन पठमं समानसंवाससीमा [समानसंवासा सीमा (स्या.)] सम्मन्नितब्बा, पच्छा तिचीवरेन अविप्पवासो सम्मन्नितब्बो. सीमं, भिक्खवे, समूहनन्तेन पठमं तिचीवरेन अविप्पवासो समूहन्तब्बो, पच्छा समानसंवाससीमा समूहन्तब्बा. एवञ्च पन, भिक्खवे, तिचीवरेन अविप्पवासो समूहन्तब्बो. ब्यत्तेन भिक्खुना पटिबलेन सङ्घो ञापेतब्बो –

१४५. ‘‘सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो. यो सो सङ्घेन तिचीवरेन अविप्पवासो सम्मतो, यदि सङ्घस्स पत्तकल्लं, सङ्घो तं तिचीवरेन अविप्पवासं समूहनेय्य. एसा ञत्ति.

‘‘सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो. यो सो सङ्घेन तिचीवरेन अविप्पवासो सम्मतो, सङ्घो तं तिचीवरेन अविप्पवासं समूहनति. यस्सायस्मतो खमति एतस्स तिचीवरेन अविप्पवासस्स समुग्घातो, सो तुण्हस्स; यस्स नक्खमति, सो भासेय्य. समूहतो सो सङ्घेन तिचीवरेन अविप्पवासो. खमति सङ्घस्स, तस्मा तुण्ही, एवमेतं धारयामी’’ति.

एवञ्च पन, भिक्खवे, सीमा [समानसंवासा सीमा (स्या.)]. ब्यत्तेन भिक्खुना पटिबलेन सङ्घो ञापेतब्बो –

१४६. ‘‘सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो. या सा सङ्घेन सीमा सम्मता समानसंवासा एकुपोसथा, यदि सङ्घस्स पत्तकल्लं, सङ्घो तं सीमं समूहनेय्य समानसंवासं एकुपोसथं. एसा ञत्ति.

‘‘सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो. या सा सङ्घेन सीमा सम्मता समानसंवासा एकुपोसथा, सङ्घो तं सीमं समूहनति समानसंवासं एकुपोसथं. यस्सायस्मतो खमति एतिस्सा सीमाय समानसंवासाय एकुपोसथाय समुग्घातो, सो तुण्हस्स; यस्स नक्खमति, सो भासेय्य. समूहता सा सीमा सङ्घेन समानसंवासा एकुपोसथा. खमति सङ्घस्स, तस्मा तुण्ही, एवमेतं धारयामी’’ति.

७६. गामसीमादि

१४७. असम्मताय, भिक्खवे, सीमाय अट्ठपिताय, यं गामं वा निगमं वा उपनिस्साय विहरति, या तस्स वा गामस्स गामसीमा, निगमस्स वा निगमसीमा, अयं तत्थ समानसंवासा एकुपोसथा. अगामके चे, भिक्खवे, अरञ्ञे समन्ता सत्तब्भन्तरा, अयं तत्थ समानसंवासा एकुपोसथा. सब्बा, भिक्खवे, नदी असीमा; सब्बो समुद्दो असीमो; सब्बो जातस्सरो असीमो. नदिया वा, भिक्खवे, समुद्दे वा जातस्सरे वा यं मज्झिमस्स पुरिसस्स समन्ता उदकुक्खेपा, अयं तत्थ समानसंवासा एकुपोसथाति.

१४८. तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू सीमाय सीमं सम्भिन्दन्ति. भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. येसं, भिक्खवे, सीमा पठमं सम्मता तेसं तं कम्मं धम्मिकं अकुप्पं ठानारहं. येसं, भिक्खवे, सीमा पच्छा सम्मता तेसं तं कम्मं अधम्मिकं कुप्पं अट्ठानारहं. न, भिक्खवे, सीमाय सीमा सम्भिन्दितब्बा. यो सम्भिन्देय्य, आपत्ति दुक्कटस्साति.

तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू सीमाय सीमं अज्झोत्थरन्ति. भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. येसं, भिक्खवे, सीमा पठमं सम्मता तेसं तं कम्मं धम्मिकं अकुप्पं ठानारहं. येसं, भिक्खवे, सीमा पच्छा सम्मता तेसं तं कम्मं अधम्मिकं कुप्पं अट्ठानारहं. न, भिक्खवे, सीमाय सीमा अज्झोत्थरितब्बा. यो अज्झोत्थरेय्य, आपत्ति दुक्कटस्साति. अनुजानामि, भिक्खवे, सीमं सम्मन्नन्तेन सीमन्तरिकं ठपेत्वा सीमं सम्मन्नितुन्ति.

७७. उपोसथभेदादि

१४९. अथ खो भिक्खूनं एतदहोसि – ‘‘कति नु खो उपोसथा’’ति? भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. द्वेमे, भिक्खवे, उपोसथा – चातुद्दसिको च पन्नरसिको च. इमे खो, भिक्खवे, द्वे उपोसथाति.

अथ खो भिक्खूनं एतदहोसि – ‘‘कति नु खो उपोसथकम्मानी’’ति? भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. चत्तारिमानि, भिक्खवे, उपोसथकम्मानि – अधम्मेन वग्गं उपोसथकम्मं, अधम्मेन समग्गं उपोसथकम्मं, धम्मेन वग्गं उपोसथकम्मं, धम्मेन समग्गं उपोसथकम्मन्ति. तत्र, भिक्खवे, यदिदं अधम्मेन वग्गं उपोसथकम्मं, न, भिक्खवे, एवरूपं उपोसथकम्मं, कातब्बं. न च मया एवरूपं उपोसथकम्मं अनुञ्ञातं. तत्र, भिक्खवे, यदिदं अधम्मेन समग्गं उपोसथकम्मं, न, भिक्खवे, एवरूपं उपोसथकम्मं कातब्बं. न च मया एवरूपं उपोसथकम्मं अनुञ्ञातं. तत्र, भिक्खवे, यदिदं धम्मेन वग्गं उपोसथकम्मं, न, भिक्खवे, एवरूपं उपोसथकम्मं कातब्बं. न च मया एवरूपं उपोसथकम्मं अनुञ्ञातं. तत्र, भिक्खवे, यदिदं धम्मेन समग्गं उपोसथकम्मं, एवरूपं, भिक्खवे, उपोसथकम्मं कातब्बं, एवरूपञ्च मया उपोसथकम्मं अनुञ्ञातं. तस्मातिह, भिक्खवे, एवरूपं उपोसथकम्मं करिस्साम यदिदं धम्मेन समग्गन्ति – एवञ्हि वो, भिक्खवे, सिक्खितब्बन्ति.

७८. संखित्तेन पातिमोक्खुद्देसादि

१५०. अथ खो भिक्खूनं एतदहोसि – ‘‘कति नु खो पातिमोक्खुद्देसा’’ति? भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. पञ्चिमे, भिक्खवे, पातिमोक्खुद्देसा – निदानं उद्दिसित्वा अवसेसं सुतेन सावेतब्बं. अयं पठमो पातिमोक्खुद्देसो. निदानं उद्दिसित्वा चत्तारि पाराजिकानि उद्दिसित्वा अवसेसं सुतेन सावेतब्बं. अयं दुतियो पातिमोक्खुद्देसो. निदानं उद्दिसित्वा चत्तारि पाराजिकानि उद्दिसित्वा तेरस सङ्घादिसेसे उद्दिसित्वा अवसेसं सुतेन सावेतब्बं. अयं ततियो पातिमोक्खुद्देसो. निदानं उद्दिसित्वा चत्तारि पाराजिकानि उद्दिसित्वा तेरस सङ्घादिसेसे उद्दिसित्वा द्वे अनियते उद्दिसित्वा अवसेसं सुतेन सावेतब्बं. अयं चतुत्थो पातिमोक्खुद्देसो. वित्थारेनेव पञ्चमो. इमे खो, भिक्खवे, पञ्च पातिमोक्खुद्देसाति.

तेन खो पन समयेन भिक्खू – भगवता संखित्तेन पातिमोक्खुद्देसो अनुञ्ञातोति – सब्बकालं संखित्तेन पातिमोक्खं उद्दिसन्ति. भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. न, भिक्खवे, संखित्तेन पातिमोक्खं उद्दिसितब्बं. यो उद्दिसेय्य, आपत्ति दुक्कटस्साति.

तेन खो पन समयेन कोसलेसु जनपदे अञ्ञतरस्मिं आवासे तदहुपोसथे सवरभयं [संचरभयं (स्या.)] अहोसि. भिक्खू नासक्खिंसु वित्थारेन पातिमोक्खं उद्दिसितुं. भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. अनुजानामि, भिक्खवे, सति अन्तराये संखित्तेन पातिमोक्खं उद्दिसितुन्ति.

तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू असतिपि अन्तराये संखित्तेन पातिमोक्खं उद्दिसन्ति. भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. न, भिक्खवे, असति अन्तराये संखित्तेन पातिमोक्खं उद्दिसितब्बं. यो उद्दिसेय्य, आपत्ति दुक्कटस्स. अनुजानामि, भिक्खवे, सति अन्तराये संखित्तेन पातिमोक्खं उद्दिसितुं. तत्रिमे अन्तराया – राजन्तरायो, चोरन्तरायो, अग्यन्तरायो, उदकन्तरायो, मनुस्सन्तरायो, अमनुस्सन्तरायो, वाळन्तरायो, सरीसपन्तरायो, जीवितन्तरायो, ब्रह्मचरियन्तरायोति. अनुजानामि, भिक्खवे, एवरूपेसु अन्तरायेसु संखित्तेन पातिमोक्खं उद्दिसितुं, असति अन्तराये वित्थारेनाति.

तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू सङ्घमज्झे अनज्झिट्ठा धम्मं भासन्ति. भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. न, भिक्खवे, सङ्घमज्झे अनज्झिट्ठेन धम्मो भासितब्बो. यो भासेय्य, आपत्ति दुक्कटस्स. अनुजानामि, भिक्खवे, थेरेन भिक्खुना सामं वा धम्मं भासितुं परं वा अज्झेसितुन्ति.

७९. विनयपुच्छनकथा

१५१. तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू सङ्घमज्झे असम्मता विनयं पुच्छन्ति. भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. न, भिक्खवे, सङ्घमज्झे असम्मतेन विनयो पुच्छितब्बो. यो पुच्छेय्य, आपत्ति दुक्कटस्स. अनुजानामि, भिक्खवे, सङ्घमज्झे सम्मतेन विनयं पुच्छितुं. एवञ्च पन, भिक्खवे, सम्मन्नितब्बो – अत्तना वा [अत्तनाव (स्या.)] अत्तानं सम्मन्नितब्बं, परेन वा परो सम्मन्नितब्बो. कथञ्च अत्तनाव अत्तानं सम्मन्नितब्बं? ब्यत्तेन भिक्खुना पटिबलेन सङ्घो ञापेतब्बो –

‘‘सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो. यदि सङ्घस्स पत्तकल्लं, अहं इत्थन्नामं विनयं पुच्छेय्य’’न्ति. एवं अत्तनाव अत्तानं सम्मन्नितब्बं.

कथञ्च परेन परो सम्मन्नितब्बो? ब्यत्तेन भिक्खुना पटिबलेन सङ्घो ञापेतब्बो –

‘‘सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो. यदि सङ्घस्स पत्तकल्लं, इत्थन्नामो इत्थन्नामं विनयं पुच्छेय्या’’ति. एवं परेन परो सम्मन्नितब्बोति.

तेन खो पन समयेन पेसला भिक्खू सङ्घमज्झे सम्मता विनयं पुच्छन्ति. छब्बग्गिया भिक्खू लभन्ति आघातं, लभन्ति अप्पच्चयं, वधेन तज्जेन्ति. भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. अनुजानामि, भिक्खवे, सङ्घमज्झे सम्मतेनपि परिसं ओलोकेत्वा पुग्गलं तुलयित्वा विनयं पुच्छितुन्ति.

८०. विनयविस्सज्जनकथा

१५२. तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू सङ्घमज्झे असम्मता विनयं विस्सज्जेन्ति [विस्सज्जन्ति (क.)]. भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. न, भिक्खवे, सङ्घमज्झे असम्मतेन विनयो विस्सज्जेतब्बो. यो विस्सज्जेय्य, आपत्ति दुक्कटस्स. अनुजानामि, भिक्खवे, सङ्घमज्झे सम्मतेन विनयं विस्सज्जेतुं. एवञ्च पन, भिक्खवे, सम्मन्नितब्बं. अत्तना वा [अत्तनाव (स्या.)] अत्तानं सम्मन्नितब्बं, परेन वा परो सम्मन्नितब्बो. कथञ्च अत्तनाव अत्तानं सम्मन्नितब्बं? ब्यत्तेन भिक्खुना पटिबलेन सङ्घो ञापेतब्बो –

‘‘सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो. यदि सङ्घस्स पत्तकल्लं, अहं इत्थन्नामेन विनयं पुट्ठो विस्सज्जेय्य’’न्ति. एवं अत्तनाव अत्तानं सम्मन्नितब्बं.

कथञ्च परेन परो सम्मन्नितब्बो? ब्यत्तेन भिक्खुना पटिबलेन सङ्घो ञापेतब्बो –

‘‘सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो. यदि सङ्घस्स पत्तकल्लं, इत्थन्नामो इत्थन्नामेन विनयं पुट्ठो विस्सज्जेय्या’’ति. एवं परेन परो सम्मन्नितब्बोति.

तेन खो पन समयेन पेसला भिक्खू सङ्घमज्झे सम्मता विनयं विस्सज्जेन्ति. छब्बग्गिया भिक्खू लभन्ति आघातं, लभन्ति अप्पच्चयं, वधेन तज्जेन्ति. भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. अनुजानामि, भिक्खवे, सङ्घमज्झे सम्मतेनपि परिसं ओलोकेत्वा पुग्गलं तुलयित्वा विनयं विस्सज्जेतुन्ति.

८१. चोदनाकथा

१५३. तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू अनोकासकतं भिक्खुं आपत्तिया चोदेन्ति. भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. न, भिक्खवे, अनोकासकतो भिक्खु आपत्तिया चोदेतब्बो. यो चोदेय्य, आपत्ति दुक्कटस्स. अनुजानामि, भिक्खवे, ओकासं कारापेत्वा आपत्तिया चोदेतुं – करोतु आयस्मा ओकासं, अहं तं वत्तुकामोति.

तेन खो पन समयेन पेसला भिक्खू छब्बग्गिये भिक्खू ओकासं कारापेत्वा आपत्तिया चोदेन्ति. छब्बग्गिया भिक्खू लभन्ति आघातं, लभन्ति अप्पच्चयं, वधेन तज्जेन्ति. भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. अनुजानामि, भिक्खवे, कतेपि ओकासे पुग्गलं तुलयित्वा आपत्तिया चोदेतुन्ति.

तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू – पुरम्हाकं पेसला भिक्खू ओकासं कारापेन्तीति – पटिकच्चेव सुद्धानं भिक्खूनं अनापत्तिकानं अवत्थुस्मिं अकारणे ओकासं कारापेन्ति. भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. न, भिक्खवे, सुद्धानं भिक्खूनं अनापत्तिकानं अवत्थुस्मिं अकारणे ओकासो कारापेतब्बो. यो कारापेय्य, आपत्ति दुक्कटस्स. अनुजानामि, भिक्खवे, पुग्गलं तुलयित्वा ओकासं कातु [कारापेतुं (स्या.)] न्ति.

८२. अधम्मकम्मपटिक्कोसनादि

१५४. तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू सङ्घमज्झे अधम्मकम्मं करोन्ति. भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. न, भिक्खवे, अधम्मकम्मं कातब्बं. यो करेय्य, आपत्ति दुक्कटस्साति. करोन्तियेव अधम्मकम्मं. भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. अनुजानामि, भिक्खवे, अधम्मकम्मे कयिरमाने पटिक्कोसितुन्ति.

तेन खो पन समयेन पेसला भिक्खू छब्बग्गियेहि भिक्खूहि अधम्मकम्मे कयिरमाने पटिक्कोसन्ति. छब्बग्गिया भिक्खू लभन्ति आघातं, लभन्ति अप्पच्चयं, वधेन तज्जेन्ति. भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. अनुजानामि, भिक्खवे, दिट्ठिम्पि आविकातुन्ति. तेसंयेव सन्तिके दिट्ठिं आविकरोन्ति. छब्बग्गिया भिक्खू लभन्ति आघातं, लभन्ति अप्पच्चयं, वधेन तज्जेन्ति. भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. अनुजानामि, भिक्खवे, चतूहि पञ्चहि पटिक्कोसितुं, द्वीहि तीहि दिट्ठिं आविकातुं, एकेन अधिट्ठातुं – ‘न मेतं खमती’ति.

तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू सङ्घमज्झे पातिमोक्खं उद्दिसमाना सञ्चिच्च न सावेन्ति. भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. न, भिक्खवे, पातिमोक्खुद्देसकेन सञ्चिच्च न सावेतब्बं. यो न सावेय्य, आपत्ति दुक्कटस्साति.

तेन खो पन समयेन आयस्मा उदायी सङ्घस्स पातिमोक्खुद्देसको होति काकस्सरको. अथ खो आयस्मतो उदायिस्स एतदहोसि – ‘‘भगवता पञ्ञत्तं ‘पातिमोक्खुद्देसकेन सावेतब्ब’न्ति, अहञ्चम्हि काकस्सरको, कथं नु खो मया पटिपज्जितब्ब’’न्ति? भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. अनुजानामि, भिक्खवे, पातिमोक्खुद्देसकेन वायमितुं – ‘कथं सावेय्य’न्ति. वायमन्तस्स अनापत्तीति.

तेन खो पन समयेन देवदत्तो सगहट्ठाय परिसाय पातिमोक्खं उद्दिसति. भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. न, भिक्खवे, सगहट्ठाय परिसाय पातिमोक्खं उद्दिसितब्बं. यो उद्दिसेय्य, आपत्ति दुक्कटस्साति.

तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू सङ्घमज्झे अनज्झिट्ठा पातिमोक्खं उद्दिसन्ति. भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. न, भिक्खवे, सङ्घमज्झे अनज्झिट्ठेन पातिमोक्खं उद्दिसितब्बं. यो उद्दिसेय्य, आपत्ति दुक्कटस्स. अनुजानामि, भिक्खवे, थेराधिकं [थेराधेय्यं (अट्ठकथायं पाठन्तरं)] पातिमोक्खन्ति.

अञ्ञतित्थियभाणवारो निट्ठितो पठमो [एकादसमो (क.)].

८३. पातिमोक्खुद्देसकअज्झेसनादि

१५५. अथ खो भगवा राजगहे यथाभिरन्तं विहरित्वा येन चोदनावत्थु तेन चारिकं पक्कामि. अनुपुब्बेन चारिकं चरमानो येन चोदनावत्थु तदवसरि. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्मिं आवासे सम्बहुला भिक्खू विहरन्ति. तत्थ थेरो भिक्खु बालो होति अब्यत्तो. सो न जानाति उपोसथं वा उपोसथकम्मं वा, पातिमोक्खं वा पातिमोक्खुद्देसं वा. अथ खो तेसं भिक्खूनं एतदहोसि – ‘‘भगवता पञ्ञत्तं ‘थेराधिकं पातिमोक्ख’न्ति, अयञ्च अम्हाकं थेरो बालो अब्यत्तो, न जानाति उपोसथं वा उपोसथकम्मं वा, पातिमोक्खं वा पातिमोक्खुद्देसं वा. कथं नु खो अम्हेहि पटिपज्जितब्ब’’न्ति? भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. अनुजानामि, भिक्खवे, यो तत्थ भिक्खु ब्यत्तो पटिबलो तस्साधेय्यं पातिमोक्खन्ति.

तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्मिं आवासे तदहुपोसथे सम्बहुला भिक्खू विहरन्ति बाला अब्यत्ता. ते न जानन्ति उपोसथं वा उपोसथकम्मं वा, पातिमोक्खं वा पातिमोक्खुद्देसं वा. ते थेरं अज्झेसिंसु – ‘‘उद्दिसतु, भन्ते, थेरो पातिमोक्ख’’न्ति. सो एवमाह – ‘‘न मे, आवुसो, वत्तती’’ति. दुतियं थेरं अज्झेसिंसु – ‘‘उद्दिसतु, भन्ते, थेरो पातिमोक्ख’’न्ति. सोपि एवमाह – ‘‘न मे, आवुसो, वत्तती’’ति. ततियं थेरं अज्झेसिंसु – ‘‘उद्दिसतु, भन्ते, थेरो पातिमोक्ख’’न्ति. सोपि एवमाह – ‘‘न मे, आवुसो, वत्तती’’ति. एतेनेव उपायेन याव सङ्घनवकं अज्झेसिंसु – ‘‘उद्दिसतु आयस्मा पातिमोक्ख’’न्ति. सोपि एवमाह – ‘‘न मे, भन्ते, वत्तती’’ति. भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं.

इध पन, भिक्खवे, अञ्ञतरस्मिं आवासे तदहुपोसथे सम्बहुला भिक्खू विहरन्ति बाला अब्यत्ता. ते न जानन्ति उपोसथं वा उपोसथकम्मं वा, पातिमोक्खं वा पातिमोक्खुद्देसं वा. ते थेरं अज्झेसन्ति – ‘‘उद्दिसतु, भन्ते, थेरो पातिमोक्ख’’न्ति. सो एवं वदेति – ‘‘न मे, आवुसो, वत्तती’’ति. दुतियं थेरं अज्झेसन्ति – ‘‘उद्दिसतु, भन्ते, थेरो पातिमोक्ख’’न्ति. सोपि एवं वदेति – ‘‘न मे, आवुसो, वत्तती’’ति. ततियं थेरं अज्झेसन्ति – ‘‘उद्दिसतु, भन्ते, थेरो पातिमोक्ख’’न्ति. सोपि एवं वदेति – ‘‘न मे, आवुसो, वत्तती’’ति. एतेनेव उपायेन याव सङ्घनवकं अज्झेसन्ति – ‘‘उद्दिसतु आयस्मा पातिमोक्ख’’न्ति. सोपि एवं वदेति – ‘‘न मे, भन्ते, वत्तती’’ति. तेहि, भिक्खवे, भिक्खूहि एको भिक्खु सामन्ता आवासा सज्जुकं पाहेतब्बो – गच्छावुसो, संखित्तेन वा वित्थारेन वा पातिमोक्खं परियापुणित्वान आगच्छाहीति.

अथ खो भिक्खूनं एतदहोसि – ‘‘केन नु खो पाहेतब्बो’’ति? भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. अनुजानामि, भिक्खवे, थेरेन भिक्खुना नवं भिक्खुं आणापेतुन्ति. थेरेन आणत्ता नवा भिक्खू न गच्छन्ति. भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. न, भिक्खवे, थेरेन आणत्तेन अगिलानेन न गन्तब्बं. यो न गच्छेय्य, आपत्ति दुक्कटस्साति.

८४. पक्खगणनादिउग्गहणानुजानना

१५६. अथ खो भगवा चोदनावत्थुस्मिं यथाभिरन्तं विहरित्वा पुनदेव राजगहं पच्चागञ्छि.

तेन खो पन समयेन मनुस्सा भिक्खू पिण्डाय चरन्ते पुच्छन्ति – ‘‘कतिमी, भन्ते, पक्खस्सा’’ति? भिक्खू एवमाहंसु – ‘‘न खो मयं, आवुसो, जानामा’’ति. मनुस्सा उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘पक्खगणनमत्तमम्पिमे समणा सक्यपुत्तिया न जानन्ति, किं पनिमे अञ्ञं किञ्चि कल्याणं जानिस्सन्ती’’ति? भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. अनुजानामि, भिक्खवे, पक्खगणनं उग्गहेतुन्ति. अथ खो भिक्खूनं एतदहोसि – ‘‘केन नु खो पक्खगणना उग्गहेतब्बा’’ति? भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. अनुजानामि, भिक्खवे, सब्बेहेव पक्खगणनं उग्गहेतुन्ति.

१५७. तेन खो पन समयेन मनुस्सा भिक्खू पिण्डाय चरन्ते पुच्छन्ति – ‘‘कीवतिका, भन्ते, भिक्खू’’ति? भिक्खू एवमाहंसु – ‘‘न खो मयं, आवुसो, जानामा’’ति. मनुस्सा उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘अञ्ञमञ्ञम्पिमे समणा सक्यपुत्तिया न जानन्ति, किं पनिमे अञ्ञं किञ्चि कल्याणं जानिस्सन्ती’’ति? भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. अनुजानामि, भिक्खवे, भिक्खू गणेतुन्ति.

अथ खो भिक्खूनं एतदहोसि – ‘‘कदा नु खो भिक्खू गणेतब्बा’’ति? भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. अनुजानामि, भिक्खवे, तदहुपोसथे नामग्गेन [नाममत्तेन (स्या.), गणमग्गेन (क.)] गणेतुं, सलाकं वा गाहेतुन्ति.

१५८. तेन खो पन समयेन भिक्खू अजानन्ता अज्जुपोसथोति दूरं गामं पिण्डाय चरन्ति. ते उद्दिस्समानेपि पातिमोक्खे आगच्छन्ति, उद्दिट्ठमत्तेपि आगच्छन्ति. भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. अनुजानामि, भिक्खवे, आरोचेतुं ‘अज्जुपोसथो’ति.

अथ खो भिक्खूनं एतदहोसि – ‘‘केन नु खो आरोचेतब्बो’’ति? भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. अनुजानामि, भिक्खवे, थेरेन भिक्खुना कालवतो आरोचेतुन्ति.

तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो थेरो कालवतो नस्सरति. भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. अनुजानामि, भिक्खवे, भत्तकालेपि आरोचेतुन्ति.

भत्तकालेपि नस्सरति. भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. अनुजानामि, भिक्खवे, यं कालं सरति, तं कालं आरोचेतुन्ति.

८५. पुब्बकरणानुजानना

१५९. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्मिं आवासे उपोसथागारं उक्लापं होति. आगन्तुका भिक्खू उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम आवासिका भिक्खू उपोसथागारं न सम्मज्जिस्सन्ती’’ति. भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. अनुजानामि, भिक्खवे, उपोसथागारं सम्मज्जितुन्ति.

अथ खो भिक्खूनं एतदहोसि – ‘‘केन नु खो उपोसथागारं सम्मज्जितब्ब’’न्ति? भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. अनुजानामि, भिक्खवे, थेरेन भिक्खुना नवं भिक्खुं आणापेतुन्ति.

थेरेन आणत्ता नवा भिक्खू न सम्मज्जन्ति. भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. न, भिक्खवे, थेरेन आणत्तेन अगिलानेन न सम्मज्जितब्बं. यो न सम्मज्जेय्य, आपत्ति दुक्कटस्साति.

१६०. तेन खो पन समयेन उपोसथागारे आसनं अपञ्ञत्तं होति. भिक्खू छमायं निसीदन्ति, गत्तानिपि चीवरानिपि पंसुकितानि होन्ति. भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. अनुजानामि, भिक्खवे, उपोसथागारे आसनं पञ्ञपेतुन्ति.

अथ खो भिक्खूनं एतदहोसि – ‘‘केन नु खो उपोसथागारे आसनं पञ्ञपेतब्ब’’न्ति? भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. अनुजानामि, भिक्खवे, थेरेन भिक्खुना नवं भिक्खुं आणापेतुन्ति.

थेरेन आणत्ता नवा भिक्खू न पञ्ञपेन्ति. भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. न, भिक्खवे, थेरेन आणत्तेन अगिलानेन न पञ्ञपेतब्बं. यो न पञ्ञपेय्य, आपत्ति दुक्कटस्साति.

१६१. तेन खो पन समयेन उपोसथागारे पदीपो न होति. भिक्खू अन्धकारे कायम्पि चीवरम्पि अक्कमन्ति. भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. अनुजानामि, भिक्खवे, उपोसथागारे पदीपं कातुन्ति.

अथ खो भिक्खूनं एतदहोसि – ‘‘केन नु खो उपोसथागारे पदीपो कातब्बो’’ति? भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. अनुजानामि, भिक्खवे, थेरेन भिक्खुना नवं भिक्खुं आणापेतुन्ति.

थेरेन आणत्ता नवा भिक्खू न पदीपेन्ति. भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. न, भिक्खवे, थेरेन आणत्तेन अगिलानेन न पदीपेतब्बो. यो न पदीपेय्य, आपत्ति दुक्कटस्साति.

१६२. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्मिं आवासे आवासिका भिक्खू नेव पानीयं उपट्ठापेन्ति, न परिभोजनीयं उपट्ठापेन्ति. आगन्तुका भिक्खू उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम आवासिका भिक्खू नेव पानीयं उपट्ठापेस्सन्ति, न परिभोजनीयं उपट्ठापेस्सन्ती’’ति. भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. अनुजानामि, भिक्खवे, पानीयं परिभोजनीयं उपट्ठापेतुन्ति.

अथ खो भिक्खूनं एतदहोसि – ‘‘केन नु खो पानीयं परिभोजनीयं उपट्ठापेतब्ब’’न्ति? भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. अनुजानामि, भिक्खवे, थेरेन भिक्खुना नवं भिक्खुं आणापेतुन्ति.

थेरेन आणत्ता नवा भिक्खू न उपट्ठापेन्ति. भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. न, भिक्खवे, थेरेन आणत्तेन अगिलानेन न उपट्ठापेतब्बं. यो न उपट्ठापेय्य, आपत्ति दुक्कटस्साति.

८६. दिसंगमिकादिवत्थु

१६३. तेन खो पन समयेन सम्बहुला भिक्खू बाला अब्यत्ता दिसंगमिका आचरियुपज्झाये न आपुच्छिंसु [न आपुच्छिंसु (क.)]. भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं.

इध पन, भिक्खवे, सम्बहुला भिक्खू बाला अब्यत्ता दिसंगमिका आचरियुपज्झाये न आपुच्छन्ति [न आपुच्छन्ति (क.)]. ते [तेहि (क.)], भिक्खवे, आचरियुपज्झायेहि पुच्छितब्बा – ‘‘कहं गमिस्सथ, केन सद्धिं गमिस्सथा’’ति? ते चे, भिक्खवे, बाला अब्यत्ता अञ्ञे बाले अब्यत्ते अपदिसेय्युं, न, भिक्खवे, आचरियुपज्झायेहि अनुजानितब्बा. अनुजानेय्युं चे, आपत्ति दुक्कटस्स. ते च, भिक्खवे, बाला अब्यत्ता अननुञ्ञाता आचरियुपज्झायेहि गच्छेय्युं चे, आपत्ति दुक्कटस्स.

इध पन, भिक्खवे, अञ्ञतरस्मिं आवासे सम्बहुला भिक्खू विहरन्ति बाला अब्यत्ता. ते न जानन्ति उपोसथं वा उपोसथकम्मं वा, पातिमोक्खं वा पातिमोक्खुद्देसं वा. तत्थ अञ्ञो भिक्खु आगच्छति बहुस्सुतो आगतागमो धम्मधरो विनयधरो मातिकाधरो पण्डितो ब्यत्तो मेधावी लज्जी कुक्कुच्चको सिक्खाकामो. तेहि, भिक्खवे, भिक्खूहि सो भिक्खु सङ्गहेतब्बो अनुग्गहेतब्बो उपलापेतब्बो उपट्ठापेतब्बो चुण्णेन मत्तिकाय दन्तकट्ठेन मुखोदकेन. नो चे सङ्गण्हेय्युं अनुग्गण्हेय्युं उपलापेय्युं उपट्ठापेय्युं चुण्णेन मत्तिकाय दन्तकट्ठेन मुखोदकेन, आपत्ति दुक्कटस्स.

इध पन, भिक्खवे, अञ्ञतरस्मिं आवासे तदहुपोसथे सम्बहुला भिक्खू विहरन्ति बाला अब्यत्ता. ते न जानन्ति उपोसथं वा उपोसथकम्मं वा, पातिमोक्खं वा पातिमोक्खुद्देसं वा. तेहि, भिक्खवे, भिक्खूहि एको भिक्खु सामन्ता आवासा सज्जुकं पाहेतब्बो – ‘‘गच्छावुसो, संखित्तेन वा वित्थारेन वा पातिमोक्खं परियापुणित्वा आगच्छा’’ति. एवञ्चेतं लभेथ, इच्चेतं कुसलं. नो चे लभेथ, तेहि, भिक्खवे, भिक्खूहि सब्बेहेव यत्थ जानन्ति उपोसथं वा उपोसथकम्मं वा पातिमोक्खं वा पातिमोक्खुद्देसं वा, सो आवासो गन्तब्बो. नो चे गच्छेय्युं, आपत्ति दुक्कटस्स.

इध पन, भिक्खवे, अञ्ञतरस्मिं आवासे सम्बहुला भिक्खू वस्सं वसन्ति बाला अब्यत्ता. ते न जानन्ति उपोसथं वा उपोसथकम्मं वा पातिमोक्खं वा पातिमोक्खुद्देसं वा. तेहि, भिक्खवे, भिक्खूहि एको भिक्खु सामन्ता आवासा सज्जुकं पाहेतब्बो – ‘‘गच्छावुसो, संखित्तेन वा वित्थारेन वा पातिमोक्खं परियापुणित्वा आगच्छा’’ति. एवञ्चेतं लभेथ, इच्चेतं कुसलं. नो चे लभेथ, एको भिक्खु सत्ताहकालिकं पाहेतब्बो – ‘‘गच्छावुसो, संखित्तेन वा वित्थारेन वा पातिमोक्खं परियापुणित्वा आगच्छा’’ति. एवञ्चेतं लभेथ, इच्चेतं कुसलं. नो चे लभेथ, न, भिक्खवे, तेहि भिक्खूहि तस्मिं आवासे वस्सं वसितब्बं. वसेय्युं चे, आपत्ति दुक्कटस्साति.

८७. पारिसुद्धिदानकथा

१६४. अथ खो भगवा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘सन्निपतथ, भिक्खवे, सङ्घो उपोसथं करिस्सती’’ति. एवं वुत्ते अञ्ञतरो भिक्खु भगवन्तं एतदवोच – ‘‘अत्थि, भन्ते, भिक्खु गिलानो, सो अनागतो’’ति. अनुजानामि, भिक्खवे, गिलानेन भिक्खुना पारिसुद्धिं दातुं. एवञ्च पन, भिक्खवे, दातब्बा – तेन गिलानेन भिक्खुना एकं भिक्खुं उपसङ्कमित्वा एकंसं उत्तरासङ्गं करित्वा उक्कुटिकं निसीदित्वा अञ्जलिं पग्गहेत्वा एवमस्स वचनीयो – ‘‘पारिसुद्धिं दम्मि, पारिसुद्धिं मे हर, पारिसुद्धिं मे आरोचेही’’ति. कायेन विञ्ञापेति, वाचाय विञ्ञापेति, कायेन वाचाय विञ्ञापेति, दिन्ना होति पारिसुद्धि. न कायेन विञ्ञापेति, न वाचाय विञ्ञापेति, न कायेन वाचाय विञ्ञापेति, न दिन्ना होति पारिसुद्धि. एवञ्चेतं लभेथ, इच्चेतं कुसलं. नो चे लभेथ, सो, भिक्खवे, गिलानो भिक्खु मञ्चेन वा पीठेन वा सङ्घमज्झे आनेत्वा उपोसथो कातब्बो. सचे, भिक्खवे, गिलानुपट्ठाकानं भिक्खूनं एवं होति – ‘‘सचे खो मयं गिलानं ठाना चावेस्साम, आबाधो वा अभिवड्ढिस्सति कालंकिरिया वा भविस्सती’’ति, न, भिक्खवे, गिलानो भिक्खु ठाना चावेतब्बो. सङ्घेन तत्थ गन्त्वा उपोसथो कातब्बो. न त्वेव वग्गेन सङ्घेन उपोसथो कातब्बो. करेय्य चे, आपत्ति दुक्कटस्स.

पारिसुद्धिहारको चे, भिक्खवे, दिन्नाय पारिसुद्धिया तत्थेव पक्कमति, अञ्ञस्स दातब्बा पारिसुद्धि. पारिसुद्धिहारको चे, भिक्खवे, दिन्नाय पारिसुद्धिया तत्थेव विब्भमति,…पे… कालं करोति – सामणेरो पटिजानाति – सिक्खं पच्चक्खातको पटिजानाति – अन्तिमवत्थुं अज्झापन्नको पटिजानाति – उम्मत्तको पटिजानाति – खित्तचित्तो पटिजानाति – वेदनाट्टो पटिजानाति – आपत्तिया अदस्सने उक्खित्तको पटिजानाति – आपत्तिया अप्पटिकम्मे उक्खित्तको पटिजानाति – पापिकाय दिट्ठिया अप्पटिनिस्सग्गे उक्खित्तको पटिजानाति – पण्डको पटिजानाति – थेय्यसंवासको पटिजानाति – तित्थियपक्कन्तको पटिजानाति – तिरच्छानगतो पटिजानाति – मातुघातको पटिजानाति – पितुघातको पटिजानाति – अरहन्तघातको पटिजानाति – भिक्खुनिदूसको पटिजानाति – सङ्घभेदको पटिजानाति – लोहितुप्पादको पटिजानाति – उभतोब्यञ्जनको पटिजानाति, अञ्ञस्स दातब्बा पारिसुद्धि.

पारिसुद्धिहारको चे, भिक्खवे, दिन्नाय पारिसुद्धिया अन्तरामग्गे पक्कमति, अनाहटा होति पारिसुद्धि. पारिसुद्धिहारको चे, भिक्खवे, दिन्नाय पारिसुद्धिया अन्तरामग्गे विब्भमति,…पे… उभतोब्यञ्जनको पटिजानाति, अनाहटा होति पारिसुद्धि.

पारिसुद्धिहारको चे, भिक्खवे, दिन्नाय पारिसुद्धिया सङ्घप्पत्तो पक्कमति, आहटा होति पारिसुद्धि. पारिसुद्धिहारको चे, भिक्खवे, दिन्नाय पारिसुद्धिया सङ्घप्पत्तो विब्भमति,…पे… उभतोब्यञ्जनको पटिजानाति, आहटा होति पारिसुद्धि.

पारिसुद्धिहारको चे, भिक्खवे, दिन्नाय पारिसुद्धिया सङ्घप्पत्तो सुत्तो न आरोचेति, पमत्तो न आरोचेति, समापन्नो न आरोचेति, आहटा होति पारिसुद्धि. पारिसुद्धिहारकस्स अनापत्ति.

पारिसुद्धिहारको चे, भिक्खवे, दिन्नाय पारिसुद्धिया सङ्घप्पत्तो सञ्चिच्च न आरोचेति, आहटा होति पारिसुद्धि. पारिसुद्धिहारकस्स आपत्ति दुक्कटस्साति.

८८. छन्ददानकथा

१६५. अथ खो भगवा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘सन्निपतथ, भिक्खवे, सङ्घो कम्मं करिस्सती’’ति. एवं वुत्ते अञ्ञतरो भिक्खु भगवन्तं एतदवोच – ‘‘अत्थि, भन्ते, भिक्खु गिलानो, सो अनागतो’’ति. अनुजानामि, भिक्खवे, गिलानेन भिक्खुना छन्दं दातुं. एवञ्च पन, भिक्खवे, दातब्बो. तेन गिलानेन भिक्खुना एकं भिक्खुं उपसङ्कमित्वा एकंसं उत्तरासङ्गं करित्वा उक्कुटिकं निसीदित्वा अञ्जलिं पग्गहेत्वा एवमस्स वचनीयो – ‘‘छन्दं दम्मि, छन्दं मे हर, छन्दं मे आरोचेही’’ति. कायेन विञ्ञापेति, वाचाय विञ्ञापेति, कायेन वाचाय विञ्ञापेति, दिन्नो होति छन्दो. न कायेन विञ्ञापेति, न वाचाय विञ्ञापेति, न कायेन वाचाय विञ्ञापेति, न दिन्नो होति छन्दो. एवञ्चेतं लभेथ, इच्चेतं कुसलं. नो चे लभेथ, सो, भिक्खवे, गिलानो भिक्खु मञ्चेन वा पीठेन वा सङ्घमज्झे आनेत्वा कम्मं कातब्बं. सचे, भिक्खवे, गिलानुपट्ठाकानं भिक्खूनं एवं होति – ‘‘सचे खो मयं गिलानं ठाना चावेस्साम, आबाधो वा अभिवड्ढिस्सति कालंकिरिया वा भविस्सती’’ति, न, भिक्खवे, गिलानो भिक्खु ठाना चावेतब्बो. सङ्घेन तत्थ गन्त्वा कम्मं कातब्बं. न त्वेव वग्गेन सङ्घेन कम्मं कातब्बं. करेय्य चे, आपत्ति दुक्कटस्स.

छन्दहारको चे, भिक्खवे, दिन्ने छन्दे तत्थेव पक्कमति, अञ्ञस्स दातब्बो छन्दो. छन्दहारको चे, भिक्खवे, दिन्ने छन्दे तत्थेव विब्भमति…पे… कालंकरोति – सामणेरो पटिजानाति – सिक्खं पच्चक्खातको पटिजानाति – अन्तिमवत्थुं अज्झापन्नको पटिजानाति – उम्मत्तको पटिजानाति – खित्तचित्तो पटिजानाति – वेदनाट्टो पटिजानाति – आपत्तिया अदस्सने उक्खित्तको पटिजानाति – आपत्तिया अप्पटिकम्मे उक्खित्तको पटिजानाति – पापिकाय दिट्ठिया अप्पटिनिस्सग्गे उक्खित्तको पटिजानाति – पण्डको पटिजानाति – थेय्यसंवासको पटिजानाति – तित्थियपक्कन्तको पटिजानाति – तिरच्छानगतो पटिजानाति – मातुघातको पटिजानाति – पितुघातको पटिजानाति – अरहन्तघातको पटिजानाति – भिक्खुनिदूसको पटिजानाति – सङ्घभेदको पटिजानाति – लोहितुप्पादको पटिजानाति – उभतोब्यञ्जनको पटिजानाति, अञ्ञस्स दातब्बो छन्दो.

छन्दहारको चे, भिक्खवे, दिन्ने छन्दे अन्तरामग्गे पक्कमति, अनाहटो होति छन्दो. छन्दहारको चे, भिक्खवे, दिन्ने छन्दे अन्तरामग्गे विब्भमति…पे… उभतोब्यञ्जनको पटिजानाति, अनाहटो होति छन्दो.

छन्दहारको चे, भिक्खवे, दिन्ने छन्दे सङ्घप्पत्तो पक्कमति, आहटो होति छन्दो. छन्दहारको चे, भिक्खवे, दिन्ने छन्दे सङ्घप्पत्तो विब्भमति…पे… उभतोब्यञ्जनको पटिजानाति, आहटो होति छन्दो.

छन्दहारको चे, भिक्खवे, दिन्ने छन्दे सङ्घप्पत्तो सुत्तो न आरोचेति, पमत्तो न आरोचेति, समापन्नो न आरोचेति, आहटो होति छन्दो. छन्दहारकस्स अनापत्ति.

छन्दहारको चे, भिक्खवे, दिन्ने छन्दे सङ्घप्पत्तो सञ्चिच्च न आरोचेति, आहटो होति छन्दो. छन्दहारकस्स आपत्ति दुक्कटस्स. अनुजानामि, भिक्खवे, तदहुपोसथे पारिसुद्धिं देन्तेन छन्दम्पि दातुं, सन्ति सङ्घस्स करणीयन्ति.

८९. ञातकादिग्गहणकथा

१६६. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरं भिक्खुं तदहुपोसथे ञातका गण्हिंसुं. भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं.

इध पन, भिक्खवे, भिक्खुं तदहुपोसथे ञातका गण्हन्ति. ते ञातका भिक्खूहि एवमस्सु वचनीया – ‘‘इङ्घ, तुम्हे आयस्मन्तो इमं भिक्खुं मुहुत्तं मुञ्चथ, यावायं भिक्खु उपोसथं करोती’’ति. एवञ्चेतं लभेथ, इच्चेतं कुसलं. नो चे लभेथ, ते ञातका भिक्खूहि एवमस्सु वचनीया – ‘‘इङ्घ, तुम्हे आयस्मन्तो मुहुत्तं एकमन्तं होथ, यावायं भिक्खु पारिसुद्धिं देती’’ति. एवञ्चेतं लभेथ, इच्चेतं कुसलं. नो चे लभेथ, ते ञातका भिक्खूहि एवमस्सु वचनीया – ‘‘इङ्घ, तुम्हे आयस्मन्तो इमं भिक्खुं मुहुत्तं निस्सीमं नेथ, याव सङ्घो उपोसथं करोती’’ति. एवञ्चेतं लभेथ, इच्चेतं कुसलं. नो चे लभेथ, न त्वेव वग्गेन सङ्घेन उपोसथो कातब्बो. करेय्य चे, आपत्ति दुक्कटस्स.

इध पन, भिक्खवे, भिक्खुं तदहुपोसथे राजानो गण्हन्ति,…पे… चोरा गण्हन्ति – धुत्ता गण्हन्ति – भिक्खुपच्चत्थिका गण्हन्ति, ते भिक्खुपच्चत्थिका भिक्खूहि एवमस्सु वचनीया – ‘‘इङ्घ, तुम्हे आयस्मन्तो इमं भिक्खुं मुहुत्तं मुञ्चथ, यावायं भिक्खु उपोसथं करोती’’ति. एवञ्चेतं लभेथ, इच्चेतं कुसलं. नो चे लभेथ, ते भिक्खुपच्चत्थिका भिक्खूहि एवमस्सु वचनीया – ‘‘इङ्घ, तुम्हे आयस्मन्तो मुहुत्तं एकमन्तं होथ, यावायं भिक्खु पारिसुद्धिं देती’’ति. एवञ्चेतं लभेथ, इच्चेतं कुसलं. नो चे लभेथ, ते भिक्खुपच्चत्थिका भिक्खूहि एवमस्सु वचनीया – ‘‘इङ्घ, तुम्हे आयस्मन्तो इमं भिक्खुं मुहुत्तं निस्सीमं नेथ, याव सङ्घो उपोसथं करोती’’ति. एवञ्चेतं लभेथ, इच्चेतं कुसलं. नो चे लभेथ, न त्वेव वग्गेन सङ्घेन उपोसथो कातब्बो. करेय्य चे, आपत्ति दुक्कटस्साति.

९०. उम्मत्तकसम्मुति

१६७. अथ खो भगवा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘सन्निपतथ, भिक्खवे, अत्थि सङ्घस्स करणीय’’न्ति. एवं वुत्ते अञ्ञतरो भिक्खु भगवन्तं एतदवोच – ‘‘अत्थि, भन्ते, गग्गो नाम भिक्खु उम्मत्तको, सो अनागतो’’ति.

‘‘द्वेमे, भिक्खवे, उम्मत्तका – अत्थि, भिक्खवे, भिक्खु उम्मत्तको सरतिपि उपोसथं नपि सरति, सरतिपि सङ्घकम्मं नपि सरति, अत्थि नेव सरति; आगच्छतिपि उपोसथं नपि आगच्छति, आगच्छतिपि सङ्घकम्मं नपि आगच्छति, अत्थि नेव आगच्छति. तत्र, भिक्खवे, य्वायं उम्मत्तको सरतिपि उपोसथं नपि सरति, सरतिपि सङ्घकम्मं नपि सरति, आगच्छतिपि उपोसथं नपि आगच्छति, आगच्छतिपि सङ्घकम्मं नपि आगच्छति, अनुजानामि, भिक्खवे, एवरूपस्स उम्मत्तकस्स उम्मत्तकसम्मुत्तिं दातुं. एवञ्च पन, भिक्खवे, दातब्बा. ब्यत्तेन भिक्खुना पटिबलेन सङ्घो ञापेतब्बो –

‘‘सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो. गग्गो भिक्खु उम्मत्तको – सरतिपि उपोसथं नपि सरति, सरतिपि सङ्घकम्मं नपि सरति, आगच्छतिपि उपोसथं नपि आगच्छति, आगच्छतिपि सङ्घकम्मं नपि आगच्छति. यदि सङ्घस्स पत्तकल्लं, सङ्घो गग्गस्स भिक्खुनो उम्मत्तकस्स उम्मत्तकसम्मुतिं ददेय्य. सरेय्य वा गग्गो भिक्खु उपोसथं न वा सरेय्य, सरेय्य वा सङ्घकम्मं न वा सरेय्य, आगच्छेय्य वा उपोसथं न वा आगच्छेय्य, आगच्छेय्य वा सङ्घकम्मं न वा आगच्छेय्य, सङ्घो सह वा गग्गेन विना वा गग्गेन उपोसथं करेय्य, सङ्घकम्मं करेय्य. एसा ञत्ति.

‘‘सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो. गग्गो भिक्खु उम्मत्तको – सरतिपि उपोसथं नपि सरति, सरतिपि सङ्घकम्मं नपि सरति, आगच्छतिपि उपोसथं नपि आगच्छति, आगच्छतिपि सङ्घकम्मं नपि आगच्छति. सङ्घो गग्गस्स भिक्खुनो उम्मत्तकस्स उम्मत्तकसम्मुतिं देति. सरेय्य वा गग्गो भिक्खु उपोसथं न वा सरेय्य, सरेय्य वा सङ्घकम्मं न वा सरेय्यं, आगच्छेय्य वा उपोसथं न वा आगच्छेय्य, आगच्छेय्य वा सङ्घकम्मं न वा आगच्छेय्य, सङ्घो सह वा गग्गेन, विना वा गग्गेन उपोसथं करिस्सति, सङ्घकम्मं करिस्सति. यस्सायस्मतो खमति गग्गस्स भिक्खुनो उम्मत्तकस्स उम्मत्तकसम्मुतिया दानं – सरेय्य वा गग्गो भिक्खु उपोसथं न वा सरेय्य, सरेय्य वा सङ्घकम्मं न वा सरेय्य, आगच्छेय्य वा उपोसथं न वा आगच्छेय्य, आगच्छेय्य वा सङ्घकम्मं न वा आगच्छेय्य, सङ्घो सह वा गग्गेन, विना वा गग्गेन उपोसथं करिस्सति, सङ्घकम्मं करिस्सति, सो तुण्हस्स; यस्स नक्खमति, सो भासेय्य.

‘‘दिन्ना सङ्घेन गग्गस्स भिक्खुनो उम्मत्तकस्स उम्मत्तकसम्मुति. सरेय्य वा गग्गो भिक्खु उपोसथं न वा सरेय्य, सरेय्य वा सङ्घकम्मं न वा सरेय्य, आगच्छेय्य वा उपोसथं न वा आगच्छेय्य, आगच्छेय्य वा सङ्घकम्मं न वा आगच्छेय्य, सङ्घो सह वा गग्गेन विना वा गग्गेन उपोसथं करिस्सति, सङ्घकम्मं करिस्सति. खमति सङ्घस्स, तस्मा तुण्ही, एवमेतं धारयामी’’ति.

९१. सङ्घुपोसथादिप्पभेदं

१६८. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्मिं आवासे तदहुपोसथे चत्तारो भिक्खू विहरन्ति. अथ खो तेसं भिक्खूनं एतदहोसि – ‘‘भगवता पञ्ञत्तं ‘उपोसथो कातब्बो’ति, मयञ्चम्हा चत्तारो जना, कथं नु खो अम्हेहि उपोसथो कातब्बो’’ति? भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. अनुजानामि, भिक्खवे, चतुन्नं पातिमोक्खं उद्दिसितुन्ति.

तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्मिं आवासे तदहुपोसथे तयो भिक्खू विहरन्ति. अथ खो तेसं भिक्खूनं एतदहोसि – ‘‘भगवता अनुञ्ञातं चतुन्नं पातिमोक्खं उद्दिसितुं, मयञ्चम्हा तयो जना, कथं नु खो अम्हेहि उपोसथो कातब्बो’’ति? भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. अनुजानामि, भिक्खवे, तिण्णं पारिसुद्धिउपोसथं कातुं. एवञ्च पन, भिक्खवे, कातब्बो. ब्यत्तेन भिक्खुना पटिबलेन ते भिक्खू ञापेतब्बा –

‘‘सुणन्तु मे आयस्मन्ता. अज्जुपोसथो पन्नरसो. यदायस्मन्तानं पत्तकल्लं, मयं अञ्ञमञ्ञं पारिसुद्धिउपोसथं करेय्यामा’’ति.

थेरेन भिक्खुना एकंसं उत्तरासङ्गं करित्वा उक्कुटिकं निसीदित्वा अञ्जलिं पग्गहेत्वा ते भिक्खू एवमस्सु वचनीया – ‘‘परिसुद्धो अहं, आवुसो; परिसुद्धोति मं धारेथ. परिसुद्धो अहं, आवुसो; परिसुद्धोति मं धारेथ. परिसुद्धो अहं, आवुसो; परिसुद्धोति मं धारेथा’’ति.

नवकेन भिक्खुना एकंसं उत्तरासङ्गं करित्वा उक्कुटिकं निसीदित्वा अञ्जलिं पग्गहेत्वा ते भिक्खू एवमस्सु वचनीया – ‘‘परिसुद्धो अहं, भन्ते; परिसुद्धोति मं धारेथ. परिसुद्धो अहं, भन्ते; परिसुद्धोति मं धारेथ. परिसुद्धो अहं, भन्ते; परिसुद्धोति मं धारेथा’’ति.

तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्मिं आवासे तदहुपोसथे द्वे भिक्खू विहरन्ति. अथ खो तेसं भिक्खूनं एतदहोसि – ‘‘भगवता अनुञ्ञातं चतुन्नं पातिमोक्खं उद्दिसितुं, तिण्णन्नं पारिसुद्धिउपोसथं कातुं. मयञ्चम्हा द्वे जना. कथं नु खो अम्हेहि उपोसथो कातब्बो’’ति? भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. अनुजानामि, भिक्खवे, द्विन्नं पारिसुद्धिउपोसथं कातुं. एवञ्च पन, भिक्खवे, कातब्बो. थेरेन भिक्खुना एकंसं उत्तरासङ्गं करित्वा उक्कुटिकं निसीदित्वा अञ्जलिं पग्गहेत्वा नवो भिक्खु एवमस्स वचनीयो – ‘‘परिसुद्धो अहं, आवुसो; परिसुद्धोति मं धारेहि. परिसुद्धो अहं, आवुसो; परिसुद्धोति मं धारेहि. परिसुद्धो अहं, आवुसो; परिसुद्धोति मं धारेही’’ति.

नवकेन भिक्खुना एकंसं उत्तरासङ्गं करित्वा उक्कुटिकं निसीदित्वा अञ्जलिं पग्गहेत्वा थेरो भिक्खु एवमस्स वचनीयो – ‘‘परिसुद्धो अहं, भन्ते; परिसुद्धोति मं धारेथ. परिसुद्धो अहं, भन्ते; परिसुद्धोति मं धारेथ. परिसुद्धो अहं, भन्ते; परिसुद्धोति मं धारेथा’’ति.

तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्मिं आवासे तदहुपोसथे एको भिक्खु विहरति. अथ खो तस्स भिक्खुनो एतदहोसि – ‘‘भगवता अनुञ्ञातं चतुन्नं पातिमोक्खं उद्दिसितुं, तिण्णन्नं पारिसुद्धिउपोसथं कातुं, द्विन्नं पारिसुद्धिउपोसथं कातुं. अहञ्चम्हि एकको. कथं नु खो मया उपोसथो कातब्बो’’ति? भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. इध पन, भिक्खवे, अञ्ञतरस्मिं आवासे तदहुपोसथे एको भिक्खु विहरति. तेन, भिक्खवे, भिक्खुना यत्थ भिक्खू पटिक्कमन्ति उपट्ठानसालाय वा, मण्डपे वा, रुक्खमूले वा, सो देसो सम्मज्जित्वा पानीयं परिभोजनीयं उपट्ठापेत्वा आसनं पञ्ञपेत्वा पदीपं कत्वा निसीदितब्बं. सचे अञ्ञे भिक्खू आगच्छन्ति, तेहि सद्धिं उपोसथो कातब्बो. नो चे आगच्छन्ति, अज्ज मे उपोसथोति अधिट्ठातब्बो. नो चे अधिट्ठहेय्य, आपत्ति दुक्कटस्स.