१४. सारिपुत्तमोग्गल्लानपब्बज्जाकथा

६०. तेन खो पन समयेन सञ्चयो [सञ्जयो (सी. स्या.)] परिब्बाजको राजगहे पटिवसति महतिया परिब्बाजकपरिसाय सद्धिं अड्ढतेय्येहि परिब्बाजकसतेहि. तेन खो पन समयेन सारिपुत्तमोग्गल्लाना सञ्चये परिब्बाजके ब्रह्मचरियं चरन्ति. तेहि कतिका कता होति – यो पठमं अमतं अधिगच्छति, सो इतरस्स आरोचेतूति. अथ खो आयस्मा अस्सजि पुब्बण्हसमयं निवासेत्वा पत्तचीवरमादाय राजगहं पिण्डाय पाविसि पासादिकेन अभिक्कन्तेन पटिक्कन्तेन आलोकितेन विलोकितेन समिञ्जितेन पसारितेन, ओक्खित्तचक्खु इरियापथसम्पन्नो. अद्दसा खो सारिपुत्तो परिब्बाजको आयस्मन्तं अस्सजिं राजगहे पिण्डाय चरन्तं पासादिकेन अभिक्कन्तेन पटिक्कन्तेन आलोकितेन विलोकितेन समिञ्जितेन पसारितेन ओक्खित्तचक्खुं इरियापथसम्पन्नं. दिस्वानस्स एतदहोसि – ‘‘ये वत लोके अरहन्तो वा अरहत्तमग्गं वा समापन्ना, अयं तेसं भिक्खु अञ्ञतरो. यंनूनाहं इमं भिक्खुं उपसङ्कमित्वा पुच्छेय्यं – ‘कंसि त्वं, आवुसो, उद्दिस्स पब्बजितो, को वा ते सत्था, कस्स वा त्वं धम्मं रोचेसी’’’ति? अथ खो सारिपुत्तस्स परिब्बाजकस्स एतदहोसि – ‘‘अकालो खो इमं भिक्खुं पुच्छितुं, अन्तरघरं पविट्ठो पिण्डाय चरति. यंनूनाहं इमं भिक्खुं पिट्ठितो पिट्ठितो अनुबन्धेय्यं, अत्थिकेहि उपञ्ञातं मग्ग’’न्ति. अथ खो आयस्मा अस्सजि राजगहे पिण्डाय चरित्वा पिण्डपातं आदाय पटिक्कमि. अथ खो सारिपुत्तोपि परिब्बाजको येनायस्मा अस्सजि तेनुपसङ्कमि, उपसङ्कमित्वा आयस्मता अस्सजिना सद्धिं सम्मोदि, सम्मोदनीयं कथं सारणीयं वीतिसारेत्वा एकमन्तं अट्ठासि. एकमन्तं ठितो खो सारिपुत्तो परिब्बाजको आयस्मन्तं अस्सजिं एतदवोच – ‘‘विप्पसन्नानि खो ते, आवुसो, इन्द्रियानि, परिसुद्धो छविवण्णो परियोदातो. कंसि त्वं, आवुसो, उद्दिस्स पब्बजितो, को वा ते सत्था, कस्स वा त्वं धम्मं रोचेसी’’ति? ‘‘अत्थावुसो, महासमणो सक्यपुत्तो सक्यकुला पब्बजितो, ताहं भगवन्तं उद्दिस्स पब्बजितो, सो च मे भगवा सत्था, तस्स चाहं भगवतो धम्मं रोचेमी’’ति. ‘‘किंवादी पनायस्मतो सत्था, किमक्खायी’’ति? ‘‘अहं खो, आवुसो, नवो अचिरपब्बजितो, अधुनागतो इमं धम्मविनयं, न ताहं सक्कोमि वित्थारेन धम्मं देसेतुं, अपि च ते संखित्तेन अत्थं वक्खामी’’ति. अथ खो सारिपुत्तो परिब्बाजको आयस्मन्तं अस्सजिं एतदवोच – ‘‘होतु, आवुसो –

‘‘अप्पं वा बहुं वा भासस्सु, अत्थंयेव मे ब्रूहि;

अत्थेनेव मे अत्थो, किं काहसि ब्यञ्जनं बहु’’न्ति.

अथ खो आयस्मा अस्सजि सारिपुत्तस्स परिब्बाजकस्स इमं धम्मपरियायं अभासि –

[अप. १.१.२८६ थेरापदानेपि] ‘‘ये धम्मा हेतुप्पभवा, तेसं हेतुं तथागतो आह;

तेसञ्च यो निरोधो, एवंवादी महासमणो’’ति.

अथ खो सारिपुत्तस्स परिब्बाजकस्स इमं धम्मपरियायं सुत्वा विरजं वीतमलं धम्मचक्खुं उदपादि – ‘‘यं किञ्चि समुदयधम्मं, सब्बं तं निरोधधम्म’’न्ति.

[अप. १.१.२८९ थेरापदानेपि] एसेव धम्मो यदि तावदेव, पच्चब्यत्थ पदमसोकं;

अदिट्ठं अब्भतीतं, बहुकेहि कप्पनहुतेहीति.

६१. अथ खो सारिपुत्तो परिब्बाजको येन मोग्गल्लानो परिब्बाजको तेनुपसङ्कमि. अद्दसा खो मोग्गल्लानो परिब्बाजको सारिपुत्तं परिब्बाजकं दूरतोव आगच्छन्तं, दिस्वान सारिपुत्तं परिब्बाजकं एतदवोच – ‘‘विप्पसन्नानि खो ते, आवुसो, इन्द्रियानि, परिसुद्धो छविवण्णो परियोदातो. कच्चि नु त्वं, आवुसो, अमतं अधिगतो’’ति? ‘‘आमावुसो, अमतं अधिगतो’’ति. ‘‘यथाकथं पन त्वं, आवुसो, अमतं अधिगतो’’ति? ‘‘इधाहं, आवुसो, अद्दसं अस्सजिं भिक्खुं राजगहे पिण्डाय चरन्तं पासादिकेन अभिक्कन्तेन पटिक्कन्तेन आलोकितेन विलोकितेन समिञ्जितेन पसारितेन ओक्खित्तचक्खुं इरियापथसम्पन्नं. दिस्वान मे एतदहोसि – ‘ये वत लोके अरहन्तो वा अरहत्तमग्गं वा समापन्ना, अयं तेसं भिक्खु अञ्ञतरो. यंनूनाहं इमं भिक्खुं उपसङ्कमित्वा पुच्छेय्यं – कंसि त्वं, आवुसो उद्दिस्स पब्बजितो, को वा ते सत्था, कस्स वा त्वं धम्मं रोचेसी’’’ति. तस्स मय्हं, आवुसो, एतदहोसि – ‘‘अकालो खो इमं भिक्खुं पुच्छितुं अन्तरघरं पविट्ठो पिण्डाय चरति, यंनूनाहं इमं भिक्खुं पिट्ठितो पिट्ठितो अनुबन्धेय्यं अत्थिकेहि उपञ्ञातं मग्ग’’न्ति. अथ खो, आवुसो, अस्सजि भिक्खु राजगहे पिण्डाय चरित्वा पिण्डपातं आदाय पटिक्कमि. अथ ख्वाहं, आवुसो, येन अस्सजि भिक्खु तेनुपसङ्कमिं, उपसङ्कमित्वा अस्सजिना भिक्खुना सद्धिं सम्मोदिं, सम्मोदनीयं कथं सारणीयं वीतिसारेत्वा एकमन्तं अट्ठासिं. एकमन्तं ठितो खो अहं, आवुसो, अस्सजिं भिक्खुं एतदवोचं – ‘‘विप्पसन्नानि खो ते, आवुसो, इन्द्रियानि, परिसुद्धो छविवण्णो परियोदातो. ‘कंसि त्वं, आवुसो, उद्दिस्स पब्बजितो, को वा ते सत्था, कस्स वा त्वं धम्मं रोचेसी’’’ति? ‘अत्थावुसो, महासमणो सक्यपुत्तो सक्यकुला पब्बजितो, ताहं भगवन्तं उद्दिस्स पब्बजितो, सो च मे भगवा सत्था, तस्स चाहं भगवतो धम्मं रोचेमी’ति. ‘किंवादी पनायस्मतो सत्था किमक्खायी’ति. ‘अहं खो, आवुसो, नवो अचिरपब्बजितो अधुनागतो इमं धम्मविनयं, न ताहं सक्कोमि वित्थारेन धम्मं देसेतुं, अपि च ते संखित्तेन अत्थं वक्खामी’’’ति. अथ ख्वाहं, आवुसो, अस्सजिं भिक्खुं एतदवोचं – ‘‘होतु, आवुसो,

अप्पं वा बहुं वा भासस्सु, अत्थंयेव मे ब्रूहि;

अत्थेनेव मे अत्थो, किं काहसि ब्यञ्जनं बहु’’न्ति.

अथ खो, आवुसो, अस्सजि भिक्खु इमं धम्मपरियायं अभासि –

‘‘ये धम्मा हेतुप्पभवा, तेसं हेतुं तथागतो आह;

तेसञ्च यो निरोधो, एवंवादी महासमणो’’ति.

अथ खो मोग्गल्लानस्स परिब्बाजकस्स इमं धम्मपरियायं सुत्वा विरजं वीतमलं धम्मचक्खुं उदपादि – यं किञ्चि समुदयधम्मं, सब्बं तं निरोधधम्मन्ति.

एसेव धम्मो यदि तावदेव, पच्चब्यत्थ पदमसोकं;

अदिट्ठं अब्भतीतं, बहुकेहि कप्पनहुतेहीति.

६२. अथ खो मोग्गल्लानो परिब्बाजको सारिपुत्तं परिब्बाजकं एतदवोच ‘‘गच्छाम मयं, आवुसो, भगवतो सन्तिके, सो नो भगवा सत्था’’ति. ‘‘इमानि खो, आवुसो, अड्ढतेय्यानि परिब्बाजकसतानि अम्हे निस्साय अम्हे सम्पस्सन्ता इध विहरन्ति, तेपि ताव अपलोकेम [अपलोकाम (क)]. यथा ते मञ्ञिस्सन्ति, तथा ते करिस्सन्ती’’ति. अथ खो सारिपुत्तमोग्गल्लाना येन ते परिब्बाजका तेनुपसङ्कमिंसु, उपसङ्कमित्वा ते परिब्बाजके एतदवोचुं – ‘‘गच्छाम मयं, आवुसो, भगवतो सन्तिके, सो नो भगवा सत्था’’ति. ‘‘मयं आयस्मन्ते निस्साय आयस्मन्ते सम्पस्सन्ता इध विहराम, सचे आयस्मन्ता महासमणे ब्रह्मचरियं चरिस्सन्ति, सब्बेव मयं महासमणे ब्रह्मचरियं चरिस्सामा’’ति. अथ खो सारिपुत्तमोग्गल्लाना येन सञ्चयो परिब्बाजको तेनुपसङ्कमिंसु, उपसङ्कमित्वा सञ्चयं परिब्बाजकं एतदवोचुं – ‘‘गच्छाम मयं, आवुसो, भगवतो सन्तिके, सो नो भगवा सत्था’’ति. ‘‘अलं, आवुसो, मा अगमित्थ, सब्बेव तयो इमं गणं परिहरिस्सामा’’ति. दुतियम्पि खो…पे… ततियम्पि खो सारिपुत्तमोग्गल्लाना सञ्चयं परिब्बाजकं एतदवोचुं – ‘‘गच्छाम मयं, आवुसो, भगवतो सन्तिके, सो नो भगवा सत्था’’ति. ‘‘अलं, आवुसो, मा अगमित्थ, सब्बेव तयो इमं गणं परिहरिस्सामा’’ति. अथ खो सारिपुत्तमोग्गल्लाना तानि अड्ढतेय्यानि परिब्बाजकसतानि आदाय येन वेळुवनं तेनुपसङ्कमिंसु. सञ्चयस्स पन परिब्बाजकस्स तत्थेव उण्हं लोहितं मुखतो उग्गञ्छि.

अद्दसा खो भगवा [भगवाते (क)] सारिपुत्तमोग्गल्लाने दूरतोव आगच्छन्ते, दिस्वान भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘एते, भिक्खवे, द्वे सहायका आगच्छन्ति, कोलितो उपतिस्सो च. एतं मे सावकयुगं भविस्सति अग्गं भद्दयुग’’न्ति.

गम्भीरे ञाणविसये, अनुत्तरे उपधिसङ्खये;

विमुत्ते अप्पत्ते वेळुवनं, अथ ने सत्था ब्याकासि.

एते द्वे सहायका, आगच्छन्ति कोलितो उपतिस्सो च;

एतं मे सावकयुगं, भविस्सति अग्गं भद्दयुगन्ति.

अथ खो सारिपुत्तमोग्गल्लाना येन भगवा तेनुपसङ्कमिंसु, उपसङ्कमित्वा

भगवतो पादेसु सिरसा निपतित्वा भगवन्तं एतदवोचुं – ‘‘लभेय्याम मयं, भन्ते, भगवतो सन्तिके पब्बज्जं, लभेय्याम उपसम्पद’’न्ति. ‘‘एथ भिक्खवो’’ति भगवा अवोच – ‘‘स्वाक्खातो धम्मो, चरथ ब्रह्मचरियं सम्मा दुक्खस्स अन्तकिरियाया’’ति. साव तेसं आयस्मन्तानं उपसम्पदा अहोसि.

अभिञ्ञातानं पब्बज्जा

६३. तेन खो पन समयेन अभिञ्ञाता अभिञ्ञाता मागधिका कुलपुत्ता भगवति ब्रह्मचरियं चरन्ति. मनुस्सा उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – अपुत्तकताय पटिपन्नो समणो गोतमो, वेधब्याय पटिपन्नो समणो गोतमो, कुलुपच्छेदाय पटिपन्नो समणो गोतमो, इदानि अनेन जटिलसहस्सं पब्बाजितं, इमानि च अड्ढतेय्यानि परिब्बाजकसतानि सञ्चयानि [सञ्जेय्यानि (सी.), सञ्जयानि (स्या.)] पब्बाजितानि. इमे च अभिञ्ञाता अभिञ्ञाता मागधिका कुलपुत्ता समणे गोतमे ब्रह्मचरियं चरन्तीति. अपिस्सु भिक्खू दिस्वा इमाय गाथाय चोदेन्ति –

‘‘आगतो खो महासमणो, मागधानं गिरिब्बजं;

सब्बे सञ्चये नेत्वान [सञ्जेय्यके नेत्वा (सी.)], कंसु दानि नयिस्सती’’ति.

अस्सोसुं खो भिक्खू तेसं मनुस्सानं उज्झायन्तानं खिय्यन्तानं विपाचेन्तानं. अथ खो ते भिक्खू भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे… न, भिक्खवे, सो सद्दो चिरं भविस्सति, सत्ताहमेव भविस्सति, सत्ताहस्स अच्चयेन अन्तरधायिस्सति. तेन हि, भिक्खवे, ये तुम्हे इमाय गाथाय चोदेन्ति –

‘‘आगतो खो महासमणो, मागधानं गिरिब्बजं;

सब्बे सञ्चये नेत्वान, कंसु दानि नयिस्सती’’ति.

ते तुम्हे इमाय गाथाय पटिचोदेथ –

‘‘नयन्ति वे महावीरा, सद्धम्मेन तथागता;

धम्मेन नयमानानं [नीयमानानं (क.)], का उसूया [उस्सुया (क.)] विजानत’’न्ति.

तेन खो पन समयेन मनुस्सा भिक्खू दिस्वा इमाय गाथाय चोदेन्ति –

‘‘आगतो खो महासमणो, मागधानं गिरिब्बजं;

सब्बे सञ्चये नेत्वान, कंसु दानि नयिस्सती’’ति.

भिक्खू ते मनुस्से इमाय गाथाय पटिचोदेन्ति –

‘‘नयन्ति वे महावीरा, सद्धम्मेन तथागता;

धम्मेन नयमानानं, का उसूया विजानत’’न्ति.

मनुस्सा धम्मेन किर समणा सक्यपुत्तिया नेन्ति नो अधम्मेनाति सत्ताहमेव सो सद्दो अहोसि, सत्ताहस्स अच्चयेन अन्तरधायि.

सारिपुत्तमोग्गल्लानपब्बज्जाकथा निट्ठिता.

चतुत्थभाणवारो निट्ठितो.