३. ततियभाणवारो

सङ्घभेदकथा

३४४. अथ खो देवदत्तो तदहुपोसथे उट्ठायासना सलाकं गाहेसि – ‘‘मयं, आवुसो, समणं गोतमं उपसङ्कमित्वा पञ्च वत्थूनि याचिम्हा – ‘भगवा, भन्ते, अनेकपरियायेन अप्पिच्छस्स…पे… वीरियारम्भस्स वण्णवादी. इमानि, भन्ते, पञ्च वत्थूनि अनेकपरियायेन अप्पिच्छताय…पे… वीरियारम्भाय संवत्तन्ति. साधु, भन्ते, भिक्खू यावजीवं आरञ्ञिका अस्सु; यो गामन्तं ओसरेय्य, वज्जं नं फुसेय्य…पे… यावजीवं मच्छमंसं न खादेय्युं; यो मच्छमंसं खादेय्य, वज्जं नं फुसेय्या’ति. इमानि पञ्च वत्थूनि समणो गोतमो नानुजानाति. ते मयं इमेहि पञ्चहि वत्थूहि समादाय वत्ताम. यस्सायस्मतो इमानि पञ्च वत्थूनि खमन्ति, सो सलाकं गण्हातू’’ति.

तेन खो पन समयेन वेसालिका वज्जिपुत्तका पञ्चमत्तानि भिक्खुसतानि नवका चेव होन्ति अप्पकतञ्ञुनो च. ते – ‘अयं धम्मो, अयं विनयो, इदं सत्थुसासन’न्ति – सलाकं गण्हिंसु. अथ खो देवदत्तो सङ्घं भिन्दित्वा पञ्चमत्तानि भिक्खुसतानि आदाय येन गयासीसं तेन पक्कामि. अथ खो सारिपुत्तमोग्गल्लाना येन भगवा तेनुपसङ्कमिंसु, उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदिंसु. एकमन्तं निसिन्नो खो आयस्मा सारिपुत्तो भगवन्तं एतदवोच – ‘‘देवदत्तो, भन्ते, सङ्घं भिन्दित्वा पञ्चमत्तानि भिक्खुसतानि आदाय येन गयासीसं तेन पक्कन्तो’’ति. ‘‘न हि नाम तुम्हाकं, सारिपुत्ता, तेसु नवकेसु भिक्खूसु कारुञ्ञम्पि भविस्सति? गच्छथ तुम्हे, सारिपुत्ता, पुरा ते भिक्खू अनयब्यसनं आपज्जन्ती’’ति. ‘‘एवं भन्ते’’ति खो सारिपुत्तमोग्गल्लाना भगवतो पटिस्सुत्वा उट्ठायासना भगवन्तं अभिवादेत्वा पदक्खिणं कत्वा येन गयासीसं तेनुपसङ्कमिंसु.

तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु भगवतो अविदूरे रोदमानो ठितो होति. अथ खो भगवा तं भिक्खुं एतदवोच – ‘‘किस्स त्वं, भिक्खु, रोदसी’’ति? ‘‘येपि ते, भन्ते, भगवतो अग्गसावका सारिपुत्तमोग्गल्लाना तेपि देवदत्तस्स सन्तिके गच्छन्ति देवदत्तस्स धम्मं रोचेन्ता’’ति. ‘‘अट्ठानमेतं, भिक्खु, अनवकासो, यं सारिपुत्तमोग्गल्लाना देवदत्तस्स धम्मं रोचेय्युं, अपि च ते गता भिक्खूनं सञ्ञत्तिया’’ति [भिक्खुसञ्ञत्तियाति (सी. स्या.), भिक्खू सञ्ञत्तिया (क.)].

३४५. तेन खो पन समयेन देवदत्तो महतिया परिसाय परिवुत्तो धम्मं देसेन्तो निसिन्नो होति. अद्दसा खो देवदत्तो सारिपुत्तमोग्गल्लाने दूरतोव आगच्छन्ते. दिस्वान भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘पस्सथ, भिक्खवे, याव स्वाक्खातो मया धम्मो, येपि ते समणस्स गोतमस्स अग्गसावका सारिपुत्तमोग्गल्लाना तेपि मम सन्तिके आगच्छन्ति. मम धम्मं रोचेन्ता’’ति. एवं वुत्ते कोकालिको देवदत्तं एतदवोच – ‘‘मा, आवुसो देवदत्त, सारिपुत्तमोग्गल्लाने विस्ससि. पापिच्छा सारिपुत्तमोग्गल्लाना, पापिकानं इच्छानं वसं गता’’ति. ‘‘अलं, आवुसो. स्वागतं तेसं यतो मे धम्मं रोचेन्ती’’ति.

अथ खो देवदत्तो आयस्मन्तं सारिपुत्तं उपड्ढासनेन निमन्तेसि – ‘‘एहावुसो सारिपुत्त, इध निसीदाही’’ति. ‘‘अलं आवुसो’’ति खो आयस्मा सारिपुत्तो अञ्ञतरं आसनं गहेत्वा एकमन्तं निसीदि. आयस्मापि खो महामोग्गल्लानो अञ्ञतरं आसनं गहेत्वा एकमन्तं निसीदि. अथ खो देवदत्तो बहुदेव रत्तिं भिक्खू धम्मिया कथाय सन्दस्सेत्वा समादपेत्वा समुत्तेजेत्वा सम्पहंसेत्वा आयस्मन्तं सारिपुत्तं अज्झेसि – ‘‘विगतथिनमिद्धो खो, आवुसो सारिपुत्त, भिक्खुसङ्घो. पटिभातु तं, आवुसो सारिपुत्त, भिक्खूनं धम्मी कथा, पिट्ठि मे आगिलायति, तमहं आयमिस्सामी’’ति. ‘‘एवमावुसो’’ति खो आयस्मा सारिपुत्तो देवदत्तस्स पच्चस्सोसि. अथ खो देवदत्तो चतुग्गुणं सङ्घाटिं पञ्ञापेत्वा दक्खिणेन पस्सेन सेय्यं कप्पेसि. तस्स किलमन्तस्स मुट्ठस्सतिस्स असम्पजानस्स मुहुत्तकेनेव निद्दा ओक्कमि.

अथ खो आयस्मा सारिपुत्तो आदेसनापाटिहारियानुसासनिया भिक्खू धम्मिया कथाय ओवदि अनुसासि. आयस्मा महामोग्गल्लानो इद्धिपाटिहारियानुसासनिया भिक्खू धम्मिया कथाय ओवदि अनुसासि. अथ खो तेसं भिक्खूनं आयस्मता सारिपुत्तेन आदेसनापाटिहारियानुसासनिया आयस्मता च महामोग्गल्लानेन इद्धिपाटिहारियानुसासनिया ओवदियमानानं अनुसासियमानानं विरजं वीतमलं धम्मचक्खुं उदपादि – यं किञ्चि समुदयधम्मं, सब्बं तं निरोधधम्मन्ति.

अथ खो आयस्मा सारिपुत्तो भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘गच्छाम मयं, आवुसो, भगवतो सन्तिके. यो तस्स भगवतो धम्मं रोचेसि सो आगच्छतू’’ति. अथ खो सारिपुत्तमोग्गल्लाना तानि पञ्चभिक्खुसतानि आदाय येन वेळुवनं तेनुपसङ्कमिंसु. अथ खो कोकालिको देवदत्तं उट्ठापेसि – ‘‘उट्ठेहि, आवुसो देवदत्त, नीता ते भिक्खू सारिपुत्तमोग्गल्लानेहि. ननु त्वं, आवुसो देवदत्त, मया वुत्तो – ‘मा, आवुसो देवदत्त, सारिपुत्तमोग्गल्लाने विस्सासि. पापिच्छा सारिपुत्तमोग्गल्लाना, पापिकानं इच्छानं वसं गता’’’ति? अथ खो देवदत्तस्स तत्थेव उण्हं लोहितं मुखतो उग्गञ्छि.

अथ खो सारिपुत्तमोग्गल्लाना येन भगवा तेनुपसङ्कमिंसु, उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदिसुं. एकमन्तं निसिन्नो खो आयस्मा सारिपुत्तो भगवन्तं एतदवोच – ‘‘साधु, भन्ते, भेदकानुवत्तका भिक्खू पुन उपसम्पज्जेय्यु’’न्ति. ‘‘अलं, सारिपुत्त. मा ते रुच्चि भेदकानुवत्तकानं भिक्खूनं पुन उपसम्पदा. तेन हि त्वं, सारिपुत्त, भेदकानुवत्तके भिक्खू थुल्लच्चयं देसापेहि. कथं पन ते, सारिपुत्त, देवदत्तो पटिपज्जी’’ति? ‘‘यथेव, भन्ते, भगवा बहुदेव रत्तिं भिक्खू धम्मिया कथाय सन्दस्सेत्वा समादपेत्वा समुत्तेजेत्वा सम्पहंसेत्वा मं अज्झेसति – ‘विगतथिनमिद्धो खो, सारिपुत्त, भिक्खुसङ्घो; पटिभातु तं, सारिपुत्त, भिक्खूनं धम्मी कथा, पिट्ठि मे आगिलायति, तमहं आयमिस्सामी’ति, एवमेव खो, भन्ते, देवदत्तो पटिपज्जी’’ति.

३४६. अथ खो भगवा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘भूतपुब्बं, भिक्खवे, अरञ्ञायतने महासरसी. तं नागा उपनिस्साय विहरिंसु. ते तं सरसिं ओगाहेत्वा, सोण्डाय भिसमुळालं अब्बुहित्वा, सुविक्खालितं विक्खालेत्वा, अकद्दमं सङ्खादित्वा, अज्झोहरन्ति. तेसं तं वण्णाय चेव होति, बलाय च. न च ततोनिदानं मरणं वा निगच्छन्ति, मरणमत्तं वा दुक्खं. तेसंयेव खो पन, भिक्खवे, महानागानं अनुसिक्खमाना तरुणा भिङ्कच्छापा. ते तं सरसिं ओगाहेत्वा, सोण्डाय भिसमुळालं अब्बुहित्वा, न सुविक्खालितं विक्खालेत्वा, सकद्दमं सङ्खादित्वा, अज्झोहरन्ति. तेसं तं नेव वण्णाय होति, न बलाय. ततोनिदानञ्च मरणं वा निगच्छन्ति, मरणमत्तं वा दुक्खं. एवमेव खो, भिक्खवे, देवदत्तो ममानुक्रुब्बं [ममानुकुब्बं (सी. स्या.)] कपणो मरिस्सतीति.

‘‘महावराहस्स महिं विक्रुब्बतो [विकुब्बतो (सी. स्या.)], भिसं घसानस्स [घसमानस्स (क.)] नदीसु जग्गतो;

भिङ्कोव पङ्कं अभिभक्खयित्वा, ममानुक्रुब्बं कपणो मरिस्सती’’ति.

३४७. [अ. नि. ८.१६] ‘‘अट्ठहि, भिक्खवे, अङ्गेहि समन्नागतो भिक्खु दूतेय्यं गन्तुमरहति. कतमेहि अट्ठहि? इध, भिक्खवे, भिक्खु सोता च होति, सावेता च, उग्गहेता च, धारेता च, विञ्ञाता च, विञ्ञापेता च, कुसलो च सहितासहितस्स, नो च कलहकारको – इमेहि खो, भिक्खवे, अट्ठहङ्गेहि समन्नागतो भिक्खु दूतेय्यं गन्तुमरहति.

[अ. नि. ८.१६] ‘‘अट्ठहि, भिक्खवे, अङ्गेहि समन्नागतो सारिपुत्तो दूतेय्यं गन्तुमरहति. कतमेहि अट्ठहि? इध, भिक्खवे, सारिपुत्तो सोता च होति, सावेता च, उग्गहेता च, धारेता च, विञ्ञाता च, विञ्ञापेता च, कुसलो च सहितासहितस्स, नो च कलहकारको – इमेहि खो, भिक्खवे, अट्ठहङ्गेहि समन्नागतो सारिपुत्तो दूतेय्यं गन्तुमरहतीति.

[अ. नि. ८.१६] ‘‘यो वे न ब्यथति [ब्याधति (सी. स्या.)] पत्वा, परिसं उग्गवादिनिं;

न च हापेति वचनं, न च छादेति सासनं.

‘‘असन्दिद्धो च अक्खाति [अक्खाता (क.)], पुच्छितो च न कुप्पति;

स वे तादिसको भिक्खु, दूतेय्यं गन्तुमरहती’’ति.

३४८. [अ. नि. ८.७] ‘‘अट्ठहि, भिक्खवे, असद्धम्मेहि अभिभूतो परियादिन्नचित्तो देवदत्तो आपायिको नेरयिको कप्पट्ठो अतेकिच्छो. कतमेहि अट्ठहि? लाभेन, भिक्खवे, अभिभूतो परियादिन्नचित्तो देवदत्तो आपायिको नेरयिको कप्पट्ठो अतेकिच्छो; अलाभेन, भिक्खवे…पे… यसेन, भिक्खवे…पे… अयसेन, भिक्खवे…पे… सक्कारेन, भिक्खवे…पे… असक्कारेन, भिक्खवे…पे… पापिच्छताय, भिक्खवे…पे… पापमित्तताय भिक्खवे, अभिभूतो परियादिन्नचित्तो देवदत्तो आपायिको नेरयिको कप्पट्ठो अतेकिच्छो – इमेहि खो, भिक्खवे, अट्ठहि असद्धम्मेहि अभिभूतो परियादिन्नचित्तो देवदत्तो आपायिको नेरयिको कप्पट्ठो अतेकिच्छो.

३४९. ‘‘साधु, भिक्खवे, भिक्खु उप्पन्नं लाभं अभिभुय्य अभिभुय्य विहरेय्य, उप्पन्नं अलाभं…पे… उप्पन्नं यसं… उप्पन्नं अयसं… उप्पन्नं सक्कारं… उप्पन्नं असक्कारं… उप्पन्नं पापिच्छतं… उप्पन्नं पापमित्ततं अभिभुय्य अभिभुय्य विहरेय्य. कथञ्च, भिक्खवे, भिक्खु अत्थवसं पटिच्च उप्पन्नं लाभं अभिभुय्य अभिभुय्य विहरेय्य, उप्पन्नं अलाभं…पे… उप्पन्नं यसं… उप्पन्नं अयसं… उप्पन्नं सक्कारं… उप्पन्नं असक्कारं… उप्पन्नं पापिच्छतं… उप्पन्नं पापमित्ततं अभिभुय्य अभिभुय्य विहरेय्य? यं हिस्स, भिक्खवे, उप्पन्नं लाभं अनभिभुय्य विहरतो उप्पज्जेय्युं आसवा विघातपरिळाहा, उप्पन्नं लाभं अभिभुय्य अभिभुय्य विहरतो एवंसते आसवा विघातपरिळाहा न होन्ति. यं हिस्स, भिक्खवे, उप्पन्नं अलाभं…पे… उप्पन्नं यसं… उप्पन्नं अयसं… उप्पन्नं सक्कारं… उप्पन्नं असक्कारं… उप्पन्नं पापिच्छतं… उप्पन्नं पापमित्ततं अनभिभुय्य विहरतो उप्पज्जेय्युं आसवा विघातपरिळाहा, उप्पन्नं पापमित्ततं अभिभुय्य अभिभुय्य विहरतो एवंसते आसवा विघातपरिळाहा न होन्ति. इदं खो, भिक्खवे, अत्थवसं पटिच्च उप्पन्नं लाभं अभिभुय्य अभिभुय्य विहरेय्य, उप्पन्नं अलाभं…पे… उप्पन्नं यसं… उप्पन्नं अयसं… उप्पन्नं सक्कारं… उप्पन्नं असक्कारं… उप्पन्नं पापिच्छतं… उप्पन्नं पापमित्ततं अभिभुय्य अभिभुय्य विहरेय्य. तस्मातिह, भिक्खवे, उप्पन्नं लाभं अभिभुय्य अभिभुय्य विहरिस्साम, उप्पन्नं अलाभं…पे… उप्पन्नं यसं… उप्पन्नं अयसं… उप्पन्नं सक्कारं… उप्पन्नं असक्कारं… उप्पन्नं पापिच्छतं… उप्पन्नं पापमित्ततं अभिभुय्य अभिभुय्य विहरिस्सामाति; एवञ्हि वो, भिक्खवे, सिक्खितब्बन्ति.

३५०. ‘‘तीहि, भिक्खवे, असद्धम्मेहि अभिभूतो परियादिन्नचित्तो देवदत्तो आपायिको नेरयिको कप्पट्ठो अतेकिच्छो. कतमेहि तीहि? पापिच्छता, पापमित्तता, ओरमत्तकेन विसेसाधिगमेन अन्तरा वोसानं आपादि – इमेहि खो, भिक्खवे, तीहि असद्धम्मेहि अभिभूतो परियादिन्नचित्तो देवदत्तो आपायिको नेरयिको कप्पट्ठो अतेकिच्छोति.

‘‘मा जातु कोचि लोकस्मिं, पापिच्छो उदपज्जथ;

तदमिनापि जानाथ, पापिच्छानं यथागति.

‘‘पण्डितोति समञ्ञातो, भावितत्तोति सम्मतो;

जलंव यससा अट्ठा, देवदत्तोति मे सुतं.

‘‘सो पमादं अनुचिण्णो, आसज्ज नं तथागतं;

अवीचिनिरयं पत्तो, चतुद्वारं भयानकं.

‘‘अदुट्ठस्स हि यो दुब्भे, पापकम्मं अक्रुब्बतो;

तमेव पापं फुसति, दुट्ठचित्तं अनादरं.

‘‘समुद्दं विसकुम्भेन, यो मञ्ञेय्य पदूसितुं [पदुस्सितुं (क.)];

न सो तेन पदूसेय्य, भेस्मा हि उदधी महा.

‘‘एवमेव तथागतं, यो वादेनुपहिंसति;

समग्गतं [सम्मागतं (सी.), समगतं (स्या.)] सन्तचित्तं, वादो तम्हि न रूहति.

‘‘तादिसं मित्तं क्रुब्बेथ [कुब्बेथ (सी. स्या.)], तञ्च सेवेथ पण्डितो;

यस्स मग्गानुगो भिक्खु, खयं दुक्खस्स पापुणे’’ति.

उपालिपञ्हा

३५१. अथ खो आयस्मा उपालि येन भगवा तेनुपसङ्कमि, उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि. एकमन्तं निसिन्नो खो आयस्मा उपालि भगवन्तं एतदवोच – ‘‘सङ्घराजि सङ्घराजीति, भन्ते, वुच्चति. कित्तावता नु खो, भन्ते, सङ्घराजि होति, नो च सङ्घभेदो? कित्तावता च पन सङ्घराजि चेव होति सङ्घभेदो चा’’ति?

‘‘एकतो, उपालि, एको होति, एकतो द्वे, चतुत्थो अनुस्सावेति, सलाकं गाहेति – ‘अयं धम्मो, अयं विनयो, इदं सत्थुसासनं, इमं गण्हथ, इमं रोचेथा’ति. एवम्पि खो, उपालि, सङ्घराजि होति, नो च सङ्घभेदो. एकतो, उपालि, द्वे होन्ति, एकतो द्वे, पञ्चमो अनुस्सावेति, सलाकं गाहेति – ‘अयं धम्मो, अयं विनयो, इदं सत्थुसासनं, इमं गण्हथ, इमं रोचेथा’ति. एवम्पि खो, उपालि, सङ्घराजि होति, नो च सङ्घभेदो. एकतो, उपालि, द्वे होन्ति, एकतो तयो, छट्ठो अनुस्सावेति, सलाकं गाहेति – ‘अयं धम्मो, अयं विनयो, इदं सत्थुसासनं, इमं गण्हथ, इमं रोचेथा’ति. एवम्पि खो, उपालि, सङ्घराजि होति, नो च सङ्घभेदो. एकतो, उपालि, तयो होन्ति, एकतो तयो, सत्तमो अनुस्सावेति, सलाकं गाहेति – ‘अयं धम्मो, अयं विनयो, इदं सत्थुसासनं, इमं गण्हथ, इमं रोचेथा’ति. एवम्पि खो, उपालि, सङ्घराजि होति, नो च सङ्घभेदो. एकतो, उपालि, तयो होन्ति, एकतो चत्तारो, अट्ठमो अनुस्सावेति, सलाकं गाहेति – ‘अयं धम्मो, अयं विनयो, इदं सत्थुसासनं, इमं गण्हथ, इमं रोचेथा’ति. एवम्पि खो, उपालि, सङ्घराजि होति, नो च सङ्घभेदो. एकतो, उपालि, चत्तारो होन्ति, एकतो चत्तारो, नवमो अनुस्सावेति, सलाकं गाहेति – ‘अयं धम्मो, अयं विनयो, इदं सत्थुसासनं, इमं गण्हथ, इमं रोचेथा’ति. एवं खो, उपालि, सङ्घराजि चेव होति सङ्घभेदो च. नवन्नं वा, उपालि, अतिरेकनवन्नं वा सङ्घराजि चेव होति सङ्घभेदो च. न खो, उपालि, भिक्खुनी सङ्घं भिन्दति, अपि च भेदाय परक्कमति, न सिक्खमाना सङ्घं भिन्दति…पे… न सामणेरो सङ्घं भिन्दति, न सामणेरी सङ्घं भिन्दति, न उपासको सङ्घं भिन्दति, न उपासिका सङ्घं भिन्दति, अपि च भेदाय परक्कमति. भिक्खु खो, उपालि, पकतत्तो, समानसंवासको, समानसीमायं ठितो, सङ्घं भिन्दती’’ति.

३५२. [अ. नि. १०.३७] ‘‘सङ्घभेदो सङ्घभेदोति, भन्ते, वुच्चति. कित्तावता नु खो, भन्ते, सङ्घो भिन्नो होती’’ति?

‘‘इधुपालि, भिक्खू अधम्मं धम्मोति दीपेन्ति, धम्मं अधम्मोति दीपेन्ति, अविनयं विनयोति दीपेन्ति, विनयं अविनयोति दीपेन्ति, अभासितं अलपितं तथागतेन भासितं लपितं तथागतेनाति दीपेन्ति, भासितं लपितं तथागतेन अभासितं अलपितं तथागतेनाति दीपेन्ति, अनाचिण्णं तथागतेन आचिण्णं तथागतेनाति दीपेन्ति, आचिण्णं तथागतेन अनाचिण्णं तथागतेनाति दीपेन्ति, अपञ्ञत्तं तथागतेन पञ्ञत्तं तथागतेनाति दीपेन्ति, पञ्ञत्तं तथागतेन अपञ्ञत्तं तथागतेनाति दीपेन्ति, अनापत्तिं आपत्तीति दीपेन्ति, आपत्तिं अनापत्तीति दीपेन्ति, लहुकं आपत्तिं गरुका आपत्तीति दीपेन्ति, गरुकं आपत्तिं लहुका आपत्तीति दीपेन्ति, सावसेसं आपत्तिं अनवसेसा आपत्तीति दीपेन्ति, अनवसेसं आपत्तिं सावसेसा आपत्तीति दीपेन्ति, दुट्ठुल्लं आपत्तिं अदुट्ठुला आपत्तीति दीपेन्ति, अदुट्ठुल्लं आपत्तिं दुट्ठुल्ला आपत्तीति दीपेन्ति. ते इमेहि अट्ठारसहि वत्थूहि अपकस्सन्ति, अवपकस्सन्ति, आवेनिं [आवेणि (सी.), आवेणिकं (स्या.)] उपोसथं करोन्ति, आवेनिं पवारणं करोन्ति, आवेनिं सङ्घकम्मं करोन्ति. एत्तावता खो, उपालि, सङ्घो भिन्नो होती’’ति.

३५३. [अ. नि. १०.३७] ‘‘सङ्घसामग्गी सङ्घसामग्गीति, भन्ते, वुच्चति. कित्तावता नु खो, भन्ते, सङ्घो समग्गो होती’’ति? ‘‘इधुपालि, भिक्खू अधम्मं अधम्मोति दीपेन्ति, धम्मं धम्मोति दीपेन्ति, अविनयं अविनयोति दीपेन्ति, विनयं विनयोति दीपेन्ति, अभासितं अलपितं तथागतेन अभासितं अलपितं तथागतेनाति दीपेन्ति, भासितं लपितं तथागतेन भासितं लपितं तथागतेनाति दीपेन्ति, अनाचिण्णं तथागतेन अनाचिण्णं तथागतेनाति दीपेन्ति, आचिण्णं तथागतेन आचिण्णं तथागतेनाति दीपेन्ति, अपञ्ञत्तं तथागतेन अपञ्ञत्तं तथागतेनाति दीपेन्ति, पञ्ञत्तं तथागतेन पञ्ञत्तं तथागतेनाति दीपेन्ति, अनापत्तिं अनापत्तीति दीपेन्ति, आपत्तिं आपत्तीति दीपेन्ति, लहुकं आपत्तिं लहुका आपत्तीति दीपेन्ति, गरुकं आपत्तिं गरुका आपत्तीति दीपेन्ति, सावसेसं आपत्तिं सावसेसा आपत्तीति दीपेन्ति, अनवसेसं आपत्तिं अनवसेसा आपत्तीति दीपेन्ति, दुट्ठुल्लं आपत्तिं दुट्ठुल्ला आपत्तीति दीपेन्ति, अदुट्ठुल्लं आपत्तिं अदुट्ठुल्ला आपत्तीति दीपेन्ति. ते इमेहि अट्ठारसहि वत्थूहि न अपकस्सन्ति, न अवपकस्सन्ति, न आवेनिं उपोसथं करोन्ति, न आवेनिं पवारणं करोन्ति, न आवेनिं सङ्घकम्मं करोन्ति. एत्तावता खो, उपालि, सङ्घो समग्गो होती’’ति.

३५४. ‘‘समग्गं पन, भन्ते, सङ्घं भिन्दित्वा किं सो पसवती’’ति? ‘‘समग्गं खो, उपालि, सङ्घं भिन्दित्वा कप्पट्ठिकं किब्बिसं पसवति, कप्पं निरयम्हि पच्चती’’ति.

[इतिवु. १८; अ. नि. १०.३९] ‘‘आपायिको नेरयिको, कप्पट्ठो सङ्घभेदको;

वग्गरतो अधम्मट्ठो, योगक्खेमा पधंसति;

सङ्घं समग्गं भिन्दित्वा, कप्पं निरयम्हि पच्चती’’ति.

‘‘भिन्नं पन, भन्ते, सङ्घं समग्गं कत्वा किं सो पसवती’’ति? ‘‘भिन्नं खो, उपालि, सङ्घं समग्गं कत्वा ब्रह्मं पुञ्ञं पसवति, कप्पं सग्गम्हि मोदती’’ति.

[इत्तिवु. १८; अ. नि. १०.४०] ‘‘सुखा सङ्घस्स सामग्गी, समग्गानञ्च अनुग्गहो;

समग्गरतो धम्मट्ठो, योगक्खेमा न धंसति;

सङ्घं समग्गं कत्वान, कप्पं सग्गम्हि मोदती’’ति.

३५५. [परि. ४५९] ‘‘सिया नु खो, भन्ते, सङ्घभेदको आपायिको, नेरयिको, कप्पट्ठो, अतेकिच्छो’’ति? ‘‘सिया, उपालि, सङ्घभेदको आपायिको, नेरयिको, कप्पट्ठो, अतेकिच्छो’’ति.

[परि. ४५९] ‘‘सिया [सिया नु खो (स्या. कं.)] पन, भन्ते, सङ्घभेदको न आपायिको, न नेरयिको, न कप्पट्ठो, न अतेकिच्छो’’ति? ‘‘सिया, उपालि, सङ्घभेदको न आपायिको, न नेरयिको, न कप्पट्ठो, न अतेकिच्छो’’ति.

‘‘कतमो पन, भन्ते, सङ्घभेदको आपायिको, नेरयिको, कप्पट्ठो, अतेकिच्छो’’ति? ‘‘इधुपालि, भिक्खु अधम्मं धम्मोति दीपेति. तस्मिं अधम्मदिट्ठि, भेदे अधम्मदिट्ठि, विनिधाय दिट्ठिं, विनिधाय खन्तिं, विनिधाय रुचिं, विनिधाय भावं, अनुस्सावेति, सलाकं गाहेति – ‘अयं धम्मो, अयं विनयो, इदं सत्थुसासनं, इमं गण्हथ, इमं रोचेथा’ति. अयम्पि खो, उपालि, सङ्घभेदको आपायिको, नेरयिको, कप्पट्ठो, अतेकिच्छो.

‘‘पुन चपरं, उपालि, भिक्खु अधम्मं धम्मोति दीपेति. तस्मिं अधम्मदिट्ठि, भेदे धम्मदिट्ठि, विनिधाय दिट्ठिं, विनिधाय खन्तिं, विनिधाय रुचिं, विनिधाय भावं, अनुस्सावेति, सलाकं गाहेति – ‘अयं धम्मो, अयं विनयो, इदं सत्थुसासनं, इमं गण्हथ, इमं रोचेथा’ति. अयम्पि खो, उपालि, सङ्घभेदको आपायिको, नेरयिको, कप्पट्ठो, अतेकिच्छो.

‘‘पुन चपरं, उपालि, भिक्खु अधम्मं धम्मोति दीपेति. तस्मिं अधम्मदिट्ठि, भेदे वेमतिको, विनिधाय दिट्ठिं, विनिधाय खन्तिं, विनिधाय रुचिं, विनिधाय भावं, अनुस्सावेति, सलाकं गाहेति – ‘अयं धम्मो, अयं विनयो, इदं सत्थुसासनं, इमं गण्हथ, इमं रोचेथा’ति. अयम्पि खो, उपालि, सङ्घभेदको आपायिको, नेरयिको, कप्पट्ठो, अतेकिच्छो.

‘‘पुन चपरं, उपालि, भिक्खु अधम्मं धम्मोति दीपेति. तस्मिं धम्मदिट्ठि, भेदे अधम्मदिट्ठि…पे… (तस्मिं धम्मदिट्ठि भेदे धम्मदिट्ठि) [( ) स्यामपोत्थके नत्थि, विमतिविनोदनीटीकाय समेति]. तस्मिं धम्मदिट्ठि भेदे वेमतिको. तस्मिं वेमतिको भेदे अधम्मदिट्ठि. तस्मिं वेमतिको भेदे धम्मदिट्ठि. तस्मिं वेमतिको भेदे वेमतिको विनिधाय दिट्ठिं, विनिधाय खन्तिं, विनिधाय रुचिं, विनिधाय भावं, अनुस्सावेति, सलाकं गाहेति – ‘अयं धम्मो, अयं विनयो, इदं सत्थुसासनं, इमं गण्हथ, इमं रोचेथा’ति. अयम्पि खो, उपालि, सङ्घभेदको आपायिको, नेरयिको, कप्पट्ठो, अतेकिच्छो.

‘‘पुन चपरं, उपालि, भिक्खु धम्मं अधम्मोति दीपेति…पे… अविनयं विनयोति दीपेति… विनयं अविनयोति दीपेति… अभासितं अलपितं तथागतेन भासितं लपितं तथागतेनाति दीपेति… भासितं लपितं तथागतेन अभासितं अलपितं तथागतेनाति दीपेति… अनाचिण्णं तथागतेन आचिण्णं तथागतेनाति दीपेति… आचिण्णं तथागतेन अनाचिण्णं तथागतेनाति दीपेति… अपञ्ञत्तं तथागतेन पञ्ञत्तं तथागतेनाति दीपेति… पञ्ञत्तं तथागतेन अपञ्ञत्तं तथागतेनाति दीपेति… अनापत्तिं आपत्तीति दीपेति… आपत्तिं अनापत्तीति दीपेति… लहुकं आपत्तिं गरुका आपत्तीति दीपेति… गरुकं आपत्तिं लहुका आपत्तीति दीपेति… सावसेसं आपत्तिं अनवसेसा आपत्तीति दीपेति… अनवसेसं आपत्तिं सावसेसा आपत्तीति दीपेति… दुट्ठुल्लं आपत्तिं अदुट्ठुल्ला आपत्तीति दीपेति… अदुट्ठुल्लं आपत्तिं दुट्ठुल्ला आपत्तीति दीपेति… तस्मिं अधम्मदिट्ठि, भेदे अधम्मदिट्ठि…पे… तस्मिं अधम्मदिट्ठि, भेदे धम्मदिट्ठि … तस्मिं अधम्मदिट्ठि, भेदे वेमतिको… तस्मिं धम्मदिट्ठि, भेदे अधम्मदिट्ठि… (तस्मिं धम्मदिट्ठि, भेदे धम्मदिट्ठि) [( ) स्यामपोत्थके नत्थि] … तस्मिं धम्मदिट्ठि, भेदे वेमतिको… तस्मिं वेमतिको, भेदे अधम्मदिट्ठि… तस्मिं वेमतिको, भेदे धम्मदिट्ठि… तस्मिं वेमतिको, भेदे वेमतिको, विनिधाय दिट्ठिं, विनिधाय खन्तिं, विनिधाय रुचिं, विनिधाय भावं, अनुस्सावेति, सलाकं गाहेति – ‘अयं धम्मो, अयं विनयो, इदं सत्थुसासनं, इमं गण्हथ, इमं रोचेथा’ति. अयम्पि खो, उपालि, सङ्घभेदको आपायिको, नेरयिको, कप्पट्ठो, अतेकिच्छो’’ति.

‘‘कतमो पन, भन्ते, सङ्घभेदको न आपायिको, न नेरयिको, न कप्पट्ठो, न अतेकिच्छो’’ति? ‘‘इधुपालि, भिक्खु अधम्मं धम्मोति दीपेति. तस्मिं धम्मदिट्ठि, भेदे धम्मदिट्ठि, अविनिधाय दिट्ठिं, अविनिधाय खन्तिं, अविनिधाय रुचिं, अविनिधाय भावं, अनुस्सावेति, सलाकं गाहेति – ‘अयं धम्मो, अयं विनयो, इदं सत्थुसासनं, इमं गण्हथ, इमं रोचेथा’ति. अयम्पि खो, उपालि, सङ्घभेदको न आपायिको, न नेरयिको, न कप्पट्ठो, न अतेकिच्छो.

‘‘पुन चपरं, उपालि, भिक्खु धम्मं अधम्मोति दीपेति…पे… दुट्ठुल्लं आपत्तिं अदुट्ठुल्ला आपत्तीति दीपेति. तस्मिं धम्मदिट्ठि, भेदे धम्मदिट्ठि, अविनिधाय दिट्ठिं, अविनिधाय खन्तिं, अविनिधाय रुचिं, अविनिधाय भावं, अनुस्सावेति, सलाकं गाहेति – ‘अयं धम्मो, अयं विनयो, इदं सत्थुसासनं, इमं गण्हथ, इमं रोचेथा’ति. अयम्पि खो, उपालि, सङ्घभेदको न आपायिको, न नेरयिको, न कप्पट्ठो, न अतेकिच्छो’’ति.

ततियभाणवारो निट्ठितो.

सङ्घभेदकक्खन्धको सत्तमो.

तस्सुद्दानं –

अनुपिये अभिञ्ञाता, सुखुमालो न इच्छति;

कसा वपा अभि निन्ने, निद्धा लावे च उब्बहे.

पुञ्जमद्दपलालञ्च, भुसओफुणनीहरे;

आयतिम्पि न खीयन्ति, पितरो च पितामहा.

भद्दियो अनुरुद्धो च, आनन्दो भगु किमिलो;

सक्यमानो च कोसम्बिं, परिहायि ककुधेन च.

पकासेसि पितुनो च, पुरिसे सिलं नाळागिरिं;

तिकपञ्चगरुको खो, भिन्दि थुल्लच्चयेन च;

तयो अट्ठ पुन तीणि, राजि भेदा सिया नु खोति.

सङ्घभेदकक्खन्धकं निट्ठितं.