देवदत्तवत्थु
३३३. अथ खो भगवा अनुपियायं यथाभिरन्तं विहरित्वा येन कोसम्बी तेन चारिकं पक्कामि. अनुपुब्बेन चारिकं चरमानो येन कोसम्बी तदवसरि. तत्र सुदं भगवा कोसम्बियं विहरति घोसितारामे. अथ खो देवदत्तस्स रहोगतस्स पटिसल्लीनस्स एवं चेतसो परिवितक्को उदपादि – ‘‘कं नु खो अहं पसादेय्यं, यस्मिं मे पसन्ने बहुलाभसक्कारो उप्पज्जेय्या’’ति? अथ खो देवदत्तस्स एतदहोसि – ‘‘अयं खो अजातसत्तु कुमारो तरुणो चेव आयतिं भद्दो च. यंनूनाहं अजातसत्तुं कुमारं पसादेय्यं. तस्मिं मे पसन्ने बहुलाभसक्कारो उप्पज्जिस्सती’’ति.
अथ खो देवदत्तो सेनासनं संसामेत्वा पत्तचीवरमादाय येन राजगहं तेन पक्कामि. अनुपुब्बेन येन राजगहं तदवसरि. अथ खो देवदत्तो सकवण्णं पटिसंहरित्वा कुमारकवण्णं अभिनिम्मिनित्वा अहिमेखलिकाय अजातसत्तुस्स कुमारस्स उच्छङ्गे [उच्चङ्के (स्या.)] पातुरहोसि. अथ खो अजातसत्तु कुमारो भीतो अहोसि, उब्बिग्गो उस्सङ्की उत्रस्तो. अथ खो देवदत्तो अजातसत्तुं कुमारं एतदवोच – ‘‘भायसि मं त्वं कुमारा’’ति? ‘‘आम, भायामि. कोसि त्व’’न्ति? ‘‘अहं देवदत्तो’’ति. ‘‘सचे खो त्वं, भन्ते, अय्यो देवदत्तो, इङ्घ सकेनेव वण्णेन पातुभवस्सू’’ति. अथ खो देवदत्तो कुमारकवण्णं पटिसंहरित्वा सङ्घाटिपत्तचीवरधरो अजातसत्तुस्स कुमारस्स पुरतो अट्ठासि. अथ खो अजातसत्तु कुमारो देवदत्तस्स इमिना इद्धिपाटिहारियेन अभिप्पसन्नो पञ्चहि रथसतेहि सायं पातं उपट्ठानं गच्छति, पञ्च च थालिपाकसतानि भत्ताभिहारो अभिहरीयति. अथ खो देवदत्तस्स लाभसक्कारसिलोकेन अभिभूतस्स परियादिन्नचित्तस्स एवरूपं इच्छागतं उप्पज्जि – ‘‘अहं भिक्खुसङ्घं परिहरिस्सामी’’ति. सह चित्तुप्पादाव देवदत्तो तस्सा इद्धिया परिहायि.
[अ. नि. ५.१००] तेन खो पन समयेन ककुधो नाम कोळियपुत्तो, आयस्मतो महामोग्गल्लानस्स उपट्ठाको, अधुना कालङ्कतो अञ्ञतरं मनोमयं कायं उपपन्नो. तस्स एवरूपो अत्तभावप्पटिलाभो होति – सेय्यथापि नाम द्वे वा तीणि वा मागधकानि [मागधिकानि (स्या.)] गामक्खेत्तानि. सो तेन अत्तभावप्पटिलाभेन नेव अत्तानं न परं ब्याबाधेति. अथ खो ककुधो देवपुत्तो येनायस्मा महामोग्गल्लानो तेनुपसङ्कमि, उपसङ्कमित्वा आयस्मन्तं महामोग्गल्लानं अभिवादेत्वा एकमन्तं अट्ठासि. एकमन्तं ठितो खो ककुधो देवपुत्तो आयस्मन्तं महामोग्गल्लानं एतदवोच – ‘‘देवदत्तस्स, भन्ते, लाभसक्कारसिलोकेन अभिभूतस्स परियादिन्नचित्तस्स [परियादिण्णचित्तस्स (क.)] एवरूपं इच्छागतं उप्पज्जि – ‘अहं भिक्खुसङ्घं परिहरिस्सामी’ति. सह चित्तुप्पादाव भन्ते, देवदत्तो तस्सा इद्धिया परिहीनो’’ति. इदमवोच ककुधो देवपुत्तो. इदं वत्वा आयस्मन्तं महामोग्गल्लानं अभिवादेत्वा पदक्खिणं कत्वा तत्थेव अन्तरधायि.
अथ खो आयस्मा महामोग्गल्लानो येन भगवा तेनुपसङ्कमि, उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि. एकमन्तं निसिन्नो खो आयस्मा महामोग्गल्लानो भगवन्तं एतदवोच – ‘‘ककुधो नाम, भन्ते, कोळियपुत्तो मम उपट्ठाको अधुना कालङ्कतो अञ्ञतरं मनोमयं कायं उपपन्नो. तस्स एवरूपो अत्तभावप्पटिलाभो – सेय्यथापि नाम द्वे वा तीणि वा मागधकानि गामक्खेत्तानि. सो तेन अत्तभावप्पटिलाभेन नेव अत्तानं न परं ब्याबाधेति. अथ खो, भन्ते, ककुधो देवपुत्तो येनाहं तेनुपसङ्कमि, उपसङ्कमित्वा मं अभिवादेत्वा एकमन्तं अट्ठासि. एकमन्तं ठितो खो, भन्ते, ककुधो देवपुत्तो मं एतदवोच – ‘देवदत्तस्स, भन्ते, लाभसक्कारसिलोकेन अभिभूतस्स परियादिन्नचित्तस्स एवरूपं इच्छागतं उप्पज्जि – अहं भिक्खुसङ्घं परिहरिस्सामीति. सह चित्तुप्पादाव भन्ते, देवदत्तो तस्सा इद्धिया परिहीनो’ति. इदमवोच, भन्ते, ककुधो देवपुत्तो. इदं वत्वा मं अभिवादेत्वा पदक्खिणं कत्वा तत्थेव अन्तरधायी’’ति.
‘‘किं पन ते, मोग्गल्लान, ककुधो देवपुत्तो चेतसा चेतो परिच्च विदितो? यं किञ्चि ककुधो देवपुत्तो भासति सब्बं तं तथेव होति, नो अञ्ञथा’’ति? ‘‘चेतसा चेतो परिच्च विदितो च मे, भन्ते, ककुधो देवपुत्तो. यं किञ्चि ककुधो देवपुत्तो भासति सब्बं तं तथेव होति, नो अञ्ञथा’’ति. ‘‘रक्खस्सेतं, मोग्गल्लान, वाचं. रक्खस्सेतं, मोग्गल्लान, वाचं. इदानि सो मोघपुरिसो अत्तनाव अत्तानं पातुकरिस्सति.