३. ततियभाणवारो

४२३. तेन खो पन समयेन उपसम्पन्नायो दिस्सन्ति – अनिमित्तापि, निमित्तमत्तापि, अलोहितापि, धुवलोहितापि, धुवचोळापि, पग्घरन्तीपि, सिखरिणीपि, इत्थिपण्डकापि, वेपुरिसिकापि, सम्भिन्नापि, उभतोब्यञ्जनापि. भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, उपसम्पादेन्तिया चतुवीसति अन्तरायिके धम्मे पुच्छितुं. एवञ्च पन, भिक्खवे, पुच्छितब्बा – ‘नसि अनिमित्ता, नसि निमित्तमत्ता, नसि अलोहिता, नसि धुवलोहिता, नसि धुवचोळा, नसि पग्घरन्ती, नसि सिखरणी [सिखरिणी (सी. स्या.)], नसि इत्थिपण्डका, नसि वेपुरिसिका, नसि सम्भिन्ना, नसि उभतोब्यञ्जना? सन्ति ते एवरूपा आबाधा – कुट्ठं, गण्डो, किलासो, सोसो, अपमारो? मनुस्सासि, इत्थीसि, भुजिस्सासि, अणणासि, नसि राजभटी? अनुञ्ञातासि मातापितूहि, सामिकेन? परिपुण्णवीसतिवस्सासि, परिपुण्णं ते पत्तचीवरं, किन्नामासि, कानामा ते पवत्तिनी’’ति?

तेन खो पन समयेन भिक्खू भिक्खुनीनं अन्तरायिके धम्मे पुच्छन्ति. उपसम्पदापेक्खायो वित्थायन्ति, मङ्कू होन्ति, न सक्कोन्ति विस्सज्जेतुं. भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, एकतोउपसम्पन्नाय भिक्खुनिसङ्घे विसुद्धाय भिक्खुसङ्घे उपसम्पादेतु’’न्ति.

तेन खो पन समयेन भिक्खुनियो अननुसिट्ठा उपसम्पदापेक्खायो अन्तरायिके धम्मे पुच्छन्ति. उपसम्पदापेक्खायो वित्थायन्ति, मङ्कू होन्ति, न सक्कोन्ति विस्सज्जेतुं. भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, पठमं अनुसासित्वा पच्छा अन्तरायिके धम्मे पुच्छितु’’न्ति.

तत्थेव सङ्घमज्झे अनुसासन्ति. उपसम्पदापेक्खायो तथेव वित्थायन्ति, मङ्कू होन्ति, न सक्कोन्ति विस्सज्जेतुं. भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, एकमन्तं अनुसासित्वा सङ्घमज्झे अन्तरायिके धम्मे पुच्छितुं. एवञ्च पन, भिक्खवे, अनुसासितब्बा.

४२४. ‘‘पठमं उपज्झं गाहापेतब्बा. उपज्झं गाहापेत्वा पत्तचीवरं आचिक्खितब्बं – ‘अयं ते पत्तो, अयं सङ्घाटि, अयं उत्तरासङ्गो, अयं अन्तरवासको, इदं संकच्चिकं [सङ्कच्छिकं (स्या.)], अयं उदकसाटिका; गच्छ अमुम्हि ओकासे तिट्ठाही’’ति.

बाला अब्यत्ता अनुसासन्ति. दुरनुसिट्ठा उपसम्पदापेक्खायो वित्थायन्ति, मङ्कू होन्ति, न सक्कोन्ति विस्सज्जेतुं. भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. ‘‘न, भिक्खवे, बालाय अब्यत्ताय अनुसासितब्बा. या अनुसासेय्य, आपत्ति दुक्कटस्स. अनुजानामि, भिक्खवे, ब्यत्ताय भिक्खुनिया पटिबलाय अनुसासितु’’न्ति.

असम्मता अनुसासन्ति. भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. ‘‘न, भिक्खवे, असम्मताय अनुसासितब्बा. या अनुसासेय्य, आपत्ति दुक्कटस्स. अनुजानामि, भिक्खवे, सम्मताय अनुसासितुं. एवञ्च पन, भिक्खवे, सम्मन्नितब्बा – अत्तना वा अत्तानं सम्मन्नितब्बं, पराय वा परा सम्मन्नितब्बा.

‘‘कथञ्च अत्तनाव [अत्तना वा (क.)] अत्तानं सम्मन्नितब्बं? ब्यत्ताय भिक्खुनिया पटिबलाय सङ्घो ञापेतब्बो – ‘सुणातु मे, अय्ये, सङ्घो. इत्थन्नामा इत्थन्नामाय अय्याय उपसम्पदापेक्खा. यदि सङ्घस्स पत्तकल्लं, अहं इत्थन्नामा इत्थन्नामं अनुसासेय्य’न्ति. एवं अत्तनाव अत्तानं सम्मन्नितब्बं.

‘‘कथञ्च पराय [पराय वा (क.)] परा सम्मन्नितब्बा? ब्यत्ताय भिक्खुनिया पटिबलाय सङ्घो ञापेतब्बो – ‘सुणातु मे, अय्ये, सङ्घो. इत्थन्नामा इत्थन्नामाय अय्याय उपसम्पदापेक्खा. यदि सङ्घस्स पत्तकल्लं, इत्थन्नामा इत्थन्नामं अनुसासेय्या’ति. एवं पराय परा सम्मन्नितब्बा.

‘‘ताय सम्मताय भिक्खुनिया उपसम्पदापेक्खं उपसङ्कमित्वा एवमस्स वचनीया – ‘सुणसि इत्थन्नामे. अयं ते सच्चकालो, भूतकालो. यं जातं तं सङ्घमज्झे पुच्छन्ते सन्तं अत्थीति वत्तब्बं, असन्तं नत्थीति वत्तब्बं. मा खो वित्थायि [वित्थासि (क.)], मा खो मङ्कु अहोसि. एवं तं पुच्छिस्सन्ति – नसि अनिमित्ता, नसि निमित्तमत्ता, नसि अलोहिता, नसि धुवलोहिता, नसि धुवचोळा, नसि पग्घरन्ती, नसि सिखरिणी, नसि इत्थिपण्डका, नसि वेपुरिसिका, नसि सम्भिन्ना, नसि उभतोब्यञ्जना? सन्ति ते एवरूपा आबाधा – कुट्ठं, गण्डो, किलासो, सोसो, अपमारो? मनुस्सासि, इत्थीसि, भुजिस्सासि, अणणासि, नसि राजभटी? अनुञ्ञातासि मातापितूहि, सामिकेन? परिपुण्णवीसतिवस्सासि, परिपुण्णं ते पत्तचीवरं, किन्नामासि, कानामा ते पवत्तिनी’ति?

‘‘एकतो आगच्छन्ति. न एकतो आगन्तब्बं. अनुसासिकाय पठमतरं आगन्त्वा सङ्घो ञापेतब्बो – ‘सुणातु मे, अय्ये, सङ्घो. इत्थन्नामा इत्थन्नामाय अय्याय उपसम्पदापेक्खा. अनुसिट्ठा सा मया. यदि सङ्घस्स पत्तकल्लं, इत्थन्नामा आगच्छेय्या’ति. ‘आगच्छाही’ति वत्तब्बा.

‘‘एकंसं उत्तरासङ्गं कारापेत्वा भिक्खुनीनं पादे वन्दापेत्वा उक्कुटिकं निसीदापेत्वा अञ्जलिं पग्गण्हापेत्वा उपसम्पदं याचापेतब्बा – ‘सङ्घं, अय्ये, उपसम्पदं याचामि. उल्लुम्पतु मं, अय्ये, सङ्घो अनुकम्पं उपादाय. दुतियम्पि, अय्ये, सङ्घं उपसम्पदं याचामि. उल्लुम्पतु मं, अय्ये, सङ्घो अनुकम्पं उपादाय. ततियम्पि, अय्ये, सङ्घं उपसम्पदं याचामि. उल्लुम्पतु मं, अय्ये, सङ्घो अनुकम्पं उपादाया’ति. ब्यत्ताय भिक्खुनिया पटिबलाय सङ्घो ञापेतब्बो –

‘‘सुणातु मे, अय्ये, सङ्घो. अयं इत्थन्नामा इत्थन्नामाय अय्याय उपसम्पदापेक्खा. यदि सङ्घस्स पत्तकल्लं, अहं इत्थन्नामं अन्तरायिके धम्मे पुच्छेय्यन्ति.

‘‘सुणसि इत्थन्नामे. अयं ते सच्चकालो, भूतकालो. यं जातं तं पुच्छामि सन्तं अत्थीति वत्तब्बं, असन्तं नत्थीति वत्तब्बं. नसि अनिमित्ता…पे… किन्नामासि, कानामा ते पवत्तिनीति. ब्यत्ताय भिक्खुनिया पटिबलाय सङ्घो ञापेतब्बो –

४२५. ‘‘सुणातु मे, अय्ये, सङ्घो. अयं इत्थन्नामा इत्थन्नामाय अय्याय उपसम्पदापेक्खा. परिसुद्धा अन्तरायिकेहि धम्मेहि, परिपुण्णस्सा पत्तचीवरं. इत्थन्नामा सङ्घं उपसम्पदं याचति इत्थन्नामाय अय्याय पवत्तिनिया. यदि सङ्घस्स पत्तकल्लं, सङ्घो इत्थन्नामं उपसम्पादेय्य इत्थन्नामाय अय्याय पवत्तिनिया. एसा ञत्ति.

‘‘सुणातु मे, अय्ये, सङ्घो. अयं इत्थन्नामा इत्थन्नामाय अय्याय उपसम्पदापेक्खा. परिसुद्धा अन्तरायिकेहि धम्मेहि, परिपुण्णस्सा पत्तचीवरं. इत्थन्नामा सङ्घं उपसम्पदं याचति इत्थन्नामाय अय्याय पवत्तिनिया. सङ्घो इत्थन्नामं उपसम्पादेति इत्थन्नामाय अय्याय पवत्तिनिया. यस्सा अय्याय खमति इत्थन्नामाय उपसम्पदा इत्थन्नामाय अय्याय पवत्तिनिया, सा तुण्हस्स; यस्सा नक्खमति, सा भासेय्य.

‘‘दुतियम्पि एतमत्थं वदामि…पे… ततियम्पि एतमत्थं वदामि – सुणातु मे, अय्ये, सङ्घो. अयं इत्थन्नामा इत्थन्नामाय अय्याय उपसम्पदापेक्खा. परिसुद्धा अन्तरायिकेहि धम्मेहि, परिपुण्णस्सा पत्तचीवरं. इत्थन्नामा सङ्घं उपसम्पदं याचति इत्थन्नामाय अय्याय पवत्तिनिया. सङ्घो इत्थन्नामं उपसम्पादेति इत्थन्नामाय अय्याय पवत्तिनिया. यस्सा अय्याय खमति इत्थन्नामाय उपसम्पदा इत्थन्नामाय अय्याय पवत्तिनिया, सा तुण्हस्स; यस्सा नक्खमति, सा भासेय्य.

‘‘उपसम्पन्ना सङ्घेन इत्थन्नामा इत्थन्नामाय अय्याय पवत्तिनिया. खमति सङ्घस्स, तस्मा तुण्ही, एवमेतं धारयामीति.

‘‘तावदेव तं आदाय भिक्खुसङ्घं उपसङ्कमित्वा एकंसं उत्तरासङ्गं कारापेत्वा भिक्खूनं पादे वन्दापेत्वा उक्कुटिकं निसीदापेत्वा अञ्जलिं पग्गण्हापेत्वा उपसम्पदं याचापेतब्बा – ‘अहं, अय्या, इत्थन्नामा इत्थन्नामाय अय्याय उपसम्पदापेक्खा. एकतोउपसम्पन्ना भिक्खुनिसङ्घे, विसुद्धा; सङ्घं, अय्या, उपसम्पदं याचामि. उल्लुम्पतु मं, अय्या, सङ्घो अनुकम्पं उपादाय. अहं, अय्या, इत्थन्नामा इत्थन्नामाय अय्याय उपसम्पदापेक्खा. एकतोउपसम्पन्ना भिक्खुनिसङ्घे, विसुद्धा. दुतियम्पि, अय्या, सङ्घं उपसम्पदं याचामि. उल्लुम्पतु मं, अय्या, सङ्घो अनुकम्पं उपादाय. अहं, अय्या, इत्थन्नामा इत्थन्नामाय अय्याय उपसम्पदापेक्खा. एकतोउपसम्पन्ना भिक्खुनिसङ्घे, विसुद्धा. ततियम्पि, अय्या, सङ्घं उपसम्पदं याचामि. उल्लुम्पतु मं, अय्या, सङ्घो अनुकम्पं उपादाया’ति. ब्यत्तेन भिक्खुना पटिबलेन सङ्घो ञापेतब्बो –

‘‘सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो. अयं इत्थन्नामा इत्थन्नामाय उपसम्पदापेक्खा. एकतोउपसम्पन्ना भिक्खुनिसङ्घे, विसुद्धा. इत्थन्नामा सङ्घं उपसम्पदं याचति इत्थन्नामाय पवत्तिनिया. यदि सङ्घस्स पत्तकल्लं, सङ्घो इत्थन्नामं उपसम्पादेय्य, इत्थन्नामाय पवत्तिनिया. एसा ञत्ति.

‘‘सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो. अयं इत्थन्नामा इत्थन्नामाय उपसम्पदापेक्खा. एकतोउपसम्पन्ना भिक्खुनिसङ्घे, विसुद्धा. इत्थन्नामा सङ्घं उपसम्पदं याचति इत्थन्नामाय पवत्तिनिया. सङ्घो इत्थन्नामं उपसम्पादेति इत्थन्नामाय पवत्तिनिया. यस्सायस्मतो खमति इत्थन्नामाय उपसम्पदा इत्थन्नामाय पवत्तिनिया, सो तुण्हस्स; यस्स नक्खमति, सो भासेय्य.

‘‘दुतियम्पि एतमत्थं वदामि…पे… ततियम्पि एतमत्थं वदामि – सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो. अयं इत्थन्नामा इत्थन्नामाय उपसम्पदापेक्खा. एकतोउपसम्पन्ना भिक्खुनिसङ्घे, विसुद्धा. इत्थन्नामा सङ्घं उपसम्पदं याचति इत्थन्नामाय पवत्तिनिया. सङ्घो इत्थन्नामं उपसम्पादेति इत्थन्नामाय पवत्तिनिया. यस्सायस्मतो खमति इत्थन्नामाय उपसम्पदा इत्थन्नामाय पवत्तिनिया, सो तुण्हस्स; यस्स नक्खमति, सो भासेय्य.

‘‘उपसम्पन्ना सङ्घेन इत्थन्नामा इत्थन्नामाय पवत्तिनिया. खमति सङ्घस्स, तस्मा तुण्ही, एवमेतं धारयामीति.

‘‘तावदेव छाया मेतब्बा, उतुप्पमाणं आचिक्खितब्बं, दिवसभागो आचिक्खितब्बो, सङ्गीति आचिक्खितब्बा, भिक्खुनियो वत्तब्बा – इमिस्सा तयो च निस्सये, अट्ठ च अकरणीयानि आचिक्खेय्याथा’’ति.

४२६. तेन खो पन समयेन भिक्खुनियो भत्तग्गे आसनं संकसायन्तियो कालं वीतिनामेसुं. भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, अट्ठन्नं भिक्खुनीनं यथावुड्ढं, अवसेसानं यथागतिक’’न्ति.

तेन खो पन समयेन भिक्खुनियो – भगवता अनुञ्ञातं अट्ठन्नं भिक्खुनीनं यथावुड्ढं, अवसेसानं यथागतिकन्ति – सब्बत्थ अट्ठेव भिक्खुनियो यथावुड्ढं पटिबाहन्ति, अवसेसायो यथागतिकं. भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, भत्तग्गे अट्ठन्नं भिक्खुनीनं यथावुड्ढं, अवसेसानं यथागतिकं; अञ्ञत्थ सब्बत्थ यथावुड्ढं [अञ्ञत्थ यथावुड्ढं (स्या.)] न पटिबाहितब्बं. या पटिबाहेय्य, आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति.

४२७. [पाचि. १०५० आदयो] तेन खो पन समयेन भिक्खुनियो न पवारेन्ति. भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. ‘‘न, भिक्खवे, भिक्खुनिया न पवारेतब्बं. या न पवारेय्य, यथाधम्मो कारेतब्बो’’ति.

तेन खो पन समयेन भिक्खुनियो अत्तना पवारेत्वा भिक्खुसङ्घं न पवारेन्ति. भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. ‘‘न, भिक्खवे, भिक्खुनिया अत्तना पवारेत्वा भिक्खुसङ्घो न पवारेतब्बो. या न पवारेय्य, यथाधम्मो कारेतब्बो’’ति.

तेन खो पन समयेन भिक्खुनियो भिक्खूहि सद्धिं एकतो पवारेन्तियो कोलाहलं अकंसु. भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. ‘‘न, भिक्खवे, भिक्खुनिया भिक्खूहि सद्धिं एकतो पवारेतब्बं. या पवारेय्य, आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति.

तेन खो पन समयेन भिक्खुनियो पुरेभत्तं पवारेन्तियो कालं वीतिनामेसुं. भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, पच्छाभत्तं [भिक्खवे भिक्खुनिया पच्छाभत्तं (स्या. कं.)] पवारेतु’’न्ति. पच्छाभत्तं पवारेन्तियो विकाले [विकालं (क.)] अहेसुं. भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, अज्जतना भिक्खुनिसङ्घं [अज्जतना (सी.), अज्जतनाय (क.)] पवारेत्वा अपरज्जु भिक्खुसङ्घं पवारेतु’’न्ति.

तेन खो पन समयेन सब्बो भिक्खुनिसङ्घो पवारेन्तो कोलाहलं अकासि. भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, एकं भिक्खुनिं ब्यत्तं पटिबलं सम्मन्नितुं – भिक्खुनिसङ्घस्स अत्थाय भिक्खुसङ्घं पवारेतुं. एवञ्च पन, भिक्खवे, सम्मन्नितब्बा. पठमं भिक्खुनी याचितब्बा, याचित्वा ब्यत्ताय भिक्खुनिया पटिबलाय सङ्घो ञापेतब्बो –

‘‘सुणातु मे, अय्ये, सङ्घो. यदि सङ्घस्स पत्तकल्लं, सङ्घो इत्थन्नामं भिक्खुनिं सम्मन्नेय्य भिक्खुनिसङ्घस्स अत्थाय भिक्खुसङ्घं पवारेतुं. एसा ञत्ति.

‘‘सुणातु मे, अय्ये, सङ्घो. सङ्घो इत्थन्नामं भिक्खुनिं सम्मन्नति भिक्खुनिसङ्घस्स अत्थाय भिक्खुसङ्घं पवारेतुं. यस्सा अय्याय खमति इत्थन्नामाय भिक्खुनिया सम्मुति भिक्खुनिसङ्घस्स अत्थाय भिक्खुसङ्घं पवारेतुं, सा तुण्हस्स; यस्सा नक्खमति, सा भासेय्य.

‘‘सम्मता सङ्घेन इत्थन्नामा भिक्खुनी भिक्खुनिसङ्घस्स अत्थाय भिक्खुसङ्घं पवारेतुं. खमति सङ्घस्स, तस्मा तुण्ही, एवमेतं धारयामीति.

‘‘ताय सम्मताय भिक्खुनिया भिक्खुनिसङ्घं आदाय भिक्खुसङ्घं उपसङ्कमित्वा एकंसं उत्तरासङ्गं करित्वा भिक्खूनं पादे वन्दित्वा उक्कुटिकं निसीदित्वा अञ्जलिं पग्गहेत्वा एवमस्स वचनीयो – ‘भिक्खुनीसङ्घो, अय्या, भिक्खुसङ्घं पवारेति – दिट्ठेन वा, सुतेन वा परिसङ्काय वा. वदतु [वदतु मं (क.)], अय्या, भिक्खुसङ्घो भिक्खुनिसङ्घं अनुकम्पं उपादाय, पस्सन्तो पटिकरिस्सति. दुतियम्पि, अय्या…पे… ततियम्पि, अय्या, भिक्खुनिसङ्घो भिक्खुसङ्घं पवारेति – दिट्ठेन वा, सुतेन वा, परिसङ्काय वा. वदतु, अय्या, भिक्खुसङ्घो भिक्खुनिसङ्घं अनुकम्पं उपादाय, पस्सन्तो पटिकरिस्सती’’ति.

४२८. तेन खो पन समयेन भिक्खुनियो भिक्खूनं उपोसथं ठपेन्ति, पवारणं ठपेन्ति, सवचनीयं करोन्ति, अनुवादं पट्ठपेन्ति, ओकासं कारेन्ति, चोदेन्ति, सारेन्ति. भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. ‘‘न, भिक्खवे, भिक्खुनिया भिक्खुस्स उपोसथो ठपेतब्बो; ठपितोपि अट्ठपितो; ठपेन्तिया आपत्ति दुक्कटस्स. न पवारणा ठपेतब्बा; ठपितापि अट्ठपिता; ठपेन्तिया आपत्ति दुक्कटस्स. न सवचनीयं कातब्बं; कतम्पि अकतं; करोन्तिया आपत्ति दुक्कटस्स. न अनुवादो पट्ठपेतब्बो; पट्ठपितोपि अप्पट्ठपितो; पट्ठपेन्तिया आपत्ति दुक्कटस्स. न ओकासो कारेतब्बो; कारितोपि अकारितो; कारेन्तिया आपत्ति दुक्कटस्स. न चोदेतब्बो; चोदितोपि अचोदितो; चोदेन्तिया आपत्ति दुक्कटस्स. न सारेतब्बो; सारितोपि असारितो; सारेन्तिया आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति.

तेन खो पन समयेन भिक्खू भिक्खुनीनं उपोसथं ठपेन्ति, पवारणं ठपेन्ति, सवचनीयं करोन्ति, अनुवादं पट्ठपेन्ति, ओकासं कारेन्ति, चोदेन्ति, सारेन्ति. भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे भिक्खुना भिक्खुनिया उपोसथं ठपेतुं; ठपितोपि सुट्ठपितो; ठपेन्तस्स अनापत्ति. पवारणं ठपेतुं; ठपितापि सुट्ठपिता; ठपेन्तस्स अनापत्ति. सवचनीयं कातुं; कतम्पि सुकतं; करोन्तस्स अनापत्ति. अनुवादं पट्ठपेतुं; पट्ठपितोपि सुप्पट्ठपितो; पट्ठपेन्तस्स अनापत्ति. ओकासं कारेतुं; कारितोपि सुकारितो; कारेन्तस्स अनापत्ति. चोदेतुं; चोदितापि सुचोदिता; चोदेन्तस्स अनापत्ति. सारेतुं; सारितापि सुसारिता; सारेन्तस्स अनापत्ती’’ति.

४२९. [पाचि. ११८४] तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खुनियो यानेन यायन्ति – इत्थियुत्तेनपि पुरिसन्तरेन, पुरिसयुत्तेनपि इत्थन्तरेन. मनुस्सा उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति…पे… ‘‘सेय्यथापि गङ्गामहियाया’’ति [गङ्गामहियाति (सी.)]. भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. ‘‘न, भिक्खवे, भिक्खुनिया यानेन यायितब्बं. या यायेय्य, यथाधम्मो कारेतब्बो’’ति.

तेन खो पन समयेन अञ्ञतरा भिक्खुनी गिलाना होति, न सक्कोति पदसा गन्तुं. भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, गिलानाय यान’’न्ति. अथ खो भिक्खुनीनं एतदहोसि – ‘‘इत्थियुत्तं नु खो, पुरिसयुत्तं नु खो’’ति? भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, इत्थियुत्तं पुरिसयुत्तं हत्थवट्टक’’न्ति.

तेन खो पन समयेन अञ्ञतरिस्सा भिक्खुनिया यानुग्घातेन बाळ्हतरं अफासु अहोसि. भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, सिविकं पाटङ्कि’’न्ति.

४३०. तेन खो पन समयेन अड्ढकासी गणिका भिक्खुनीसु पब्बजिता होति. सा च सावत्थिं गन्तुकामा होति – ‘भगवतो सन्तिके उपसम्पज्जिस्सामी’ति. अस्सोसुं खो धुत्ता – ‘अड्ढकासी किर गणिका सावत्थिं गन्तुकामा’ति. ते मग्गे परियुट्ठिंसु. अस्सोसि खो अड्ढकासी गणिका – ‘धुत्ता किर मग्गे परियुट्ठिता’ति. भगवतो सन्तिके दूतं पाहेसि – ‘‘अहञ्हि उपसम्पज्जितुकामा; कथं नु खो मया पटिपज्जितब्ब’’न्ति? अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, दूतेनपि उपसम्पादेतु’’न्ति.

भिक्खुदूतेन उपसम्पादेन्ति. भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. ‘‘न, भिक्खवे, भिक्खुदूतेन उपसम्पादेतब्बा. यो उपसम्पादेय्य, आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति. सिक्खमानदूतेन उपसम्पादेन्ति…पे… सामणेरदूतेन उपसम्पादेन्ति…पे… सामणेरिदूतेन उपसम्पादेन्ति…पे… बालाय अब्यत्ताय दूतेन उपसम्पादेन्ति. ‘‘न, भिक्खवे, बालाय अब्यत्ताय दूतेन उपसम्पादेतब्बा. यो उपसम्पादेय्य, आपत्ति दुक्कटस्स. अनुजानामि, भिक्खवे, ब्यत्ताय भिक्खुनिया पटिबलाय दूतेन उपसम्पादेतुन्ति.

‘‘ताय दूताय भिक्खुनिया सङ्घं उपसङ्कमित्वा एकंसं उत्तरासङ्गं करित्वा भिक्खूनं पादे वन्दित्वा उक्कुटिकं निसीदित्वा अञ्जलिं पग्गहेत्वा एवमस्स वचनीयो – ‘इत्थन्नामा, अय्या, इत्थन्नामाय अय्याय उपसम्पदापेक्खा. एकतोउपसम्पन्ना भिक्खुनिसङ्घे, विसुद्धा. सा केनचिदेव अन्तरायेन न आगच्छति. इत्थन्नामा, अय्या, सङ्घं उपसम्पदं याचति. उल्लुम्पतु तं, अय्या, सङ्घो अनुकम्पं उपादाय. इत्थन्नामा, अय्या, इत्थन्नामाय अय्याय उपसम्पदापेक्खा. एकतोउपसम्पन्ना भिक्खुनिसङ्घे, विसुद्धा. सा केनचिदेव अन्तरायेन न आगच्छति. दुतियम्पि, अय्या, इत्थन्नामा सङ्घं उपसम्पदं याचति. उल्लुम्पतु तं, अय्या, सङ्घो अनुकम्पं उपादाय. इत्थन्नामा, अय्या, इत्थन्नामाय अय्याय उपसम्पदापेक्खा. एकतोउपसम्पन्ना भिक्खुनिसङ्घे, विसुद्धा. सा केनचिदेव अन्तरायेन न आगच्छति. ततियम्पि, अय्या, इत्थन्नामा सङ्घं उपसम्पदं याचति. उल्लुम्पतु तं, अय्या, सङ्घो अनुकम्पं उपादाया’ति. ब्यत्तेन भिक्खुना पटिबलेन सङ्घो ञापेतब्बो –

‘‘सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो. इत्थन्नामा इत्थन्नामाय उपसम्पदापेक्खा. एकतोउपसम्पन्ना भिक्खुनिसङ्घे, विसुद्धा. सा केनचिदेव अन्तरायेन न आगच्छति. इत्थन्नामा सङ्घं उपसम्पदं याचति इत्थन्नामाय पवत्तिनिया. यदि सङ्घस्स पत्तकल्लं, सङ्घो इत्थन्नामं उपसम्पादेय्य इत्थन्नामाय पवत्तिनिया. एसा ञत्ति.

‘‘सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो. इत्थन्नामा इत्थन्नामाय उपसम्पदापेक्खा. एकतोउपसम्पन्ना भिक्खुनिसङ्घे, विसुद्धा. सा केनचिदेव अन्तरायेन न आगच्छति. इत्थन्नामा सङ्घं उपसम्पदं याचति इत्थन्नामाय पवत्तिनिया. सङ्घो इत्थन्नामं उपसम्पादेति इत्थन्नामाय पवत्तिनिया. यस्सायस्मतो खमति इत्थन्नामाय उपसम्पदा इत्थन्नामाय पवत्तिनिया, सो तुण्हस्स; यस्स नक्खमति, सो भासेय्य.

‘‘दुतियम्पि एतमत्थं वदामि…पे… ततियम्पि एतमत्थं वदामि. सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो. इत्थन्नामा इत्थन्नामाय उपसम्पदापेक्खा. एकतोउपसम्पन्ना भिक्खुनिसङ्घे, विसुद्धा. सा केनचिदेव अन्तरायेन न आगच्छति. इत्थन्नामा सङ्घं उपसम्पदं याचति इत्थन्नामाय पवत्तिनिया. सङ्घो इत्थन्नामं उपसम्पादेति इत्थन्नामाय पवत्तिनिया. यस्सायस्मतो खमति इत्थन्नामाय उपसम्पदा इत्थन्नामाय पवत्तिनिया, सो तुण्हस्स; यस्स नक्खमति, सो भासेय्य.

‘‘तावदेव छाया मेतब्बा, उतुप्पमाणं आचिक्खितब्बं, दिवसभागो आचिक्खितब्बो, सङ्गीति आचिक्खितब्बा, भिक्खुनियो वत्तब्बा – तस्सा तयो च निस्सये, अट्ठ च अकरणीयानि आचिक्खेय्याथा’’ति.

४३१. तेन खो पन समयेन भिक्खुनियो अरञ्ञे विहरन्ति. धुत्ता दूसेन्ति. भगवतो एतमत्थं, आरोचेसुं. ‘‘न, भिक्खवे, भिक्खुनिया अरञ्ञे वत्थब्बं. या वसेय्य, आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति.

तेन खो पन समयेन अञ्ञतरेन उपासकेन भिक्खुनिसङ्घस्स उद्दोसितो दिन्नो होति. भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, उद्दोसित’’न्ति. उद्दोसितो न सम्मति. भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, उपस्सय’’न्ति. उपस्सयो न सम्मति. भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, नवकम्म’’न्ति. नवकम्मं न सम्मति. भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, पुग्गलिकम्पि कातु’’न्ति.

४३२. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरा इत्थी सन्निसिन्नगब्भा भिक्खुनीसु पब्बजिता होति. तस्सा पब्बजिताय गब्भो वुट्ठाति. अथ खो तस्सा भिक्खुनिया एतदहोसि – ‘‘कथं नु खो मया इमस्मिं दारके पटिपज्जितब्ब’’न्ति? भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, पोसेतुं, याव सो दारको विञ्ञुतं पापुणाती’’ति.

अथ खो तस्सा भिक्खुनिया एतदहोसि – ‘‘मया च न लब्भा एकिकाय वत्थुं, अञ्ञाय च भिक्खुनिया न लब्भा दारकेन सह वत्थुं, कथं नु खो मया पटिपज्जितब्ब’’न्ति? भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, एकं भिक्खुनिं सम्मन्नित्वा तस्सा भिक्खुनिया दुतियं दातुं. एवञ्च पन, भिक्खवे, सम्मन्नितब्बा. पठमं भिक्खुनी याचितब्बा, याचित्वा ब्यत्ताय भिक्खुनिया पटिबलाय सङ्घो ञापेतब्बो –

‘‘सुणातु मे, अय्ये, सङ्घो. यदि सङ्घस्स पत्तकल्लं, सङ्घो इत्थन्नामं भिक्खुनिं सम्मन्नेय्य इत्थन्नामाय भिक्खुनिया दुतियं. एसा ञत्ति.

‘‘सुणातु मे, अय्ये, सङ्घो. सङ्घो इत्थन्नामं भिक्खुनिं सम्मन्नति इत्थन्नामाय भिक्खुनिया दुतियं. यस्सा अय्याय खमति इत्थन्नामाय भिक्खुनिया सम्मुति इत्थन्नामाय भिक्खुनिया दुतियाय, सा तुण्हस्स; यस्सा नक्खमति, सा भासेय्य.

‘‘सम्मता सङ्घेन इत्थन्नामा भिक्खुनी इत्थन्नामाय भिक्खुनिया दुतिया. खमति सङ्घस्स, तस्मा तुण्ही, एवमेतं धारयामी’’ति.

अथ खो तस्सा दुतियिकाय भिक्खुनिया एतदहोसि – ‘‘कथं नु खो मया इमस्मिं दारके पटिपज्जितब्ब’’न्ति? भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, ठपेत्वा सागारं यथा अञ्ञस्मिं पुरिसे पटिपज्जन्ति [पटिपज्जति (स्या.)] एवं तस्मिं दारके पटिपज्जितु’’न्ति.

४३३. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरा भिक्खुनी गरुधम्मं अज्झापन्ना होति मानत्तचारिनी. अथ खो तस्सा भिक्खुनिया एतदहोसि – ‘‘मया च न लब्भा एकिकाय वत्थुं, अञ्ञाय च भिक्खुनिया न लब्भा सह मया वत्थुं, कथं नु खो मया पटिपज्जितब्ब’’न्ति? भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, एकं भिक्खुनिं सम्मन्नित्वा तस्सा भिक्खुनिया दुतियं दातुं. एवञ्च पन, भिक्खवे, सम्मन्नितब्बा. पठमं भिक्खुनी याचितब्बा, याचित्वा ब्यत्ताय भिक्खुनिया पटिबलाय सङ्घो ञापेतब्बो –

४३४. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरा भिक्खुनी सिक्खं पच्चक्खाय विब्भमि. सा पुन पच्चागन्त्वा भिक्खुनियो उपसम्पदं याचि. भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. ‘‘न, भिक्खवे, भिक्खुनिया सिक्खापच्चक्खानं; यदेव सा विब्भन्ता तदेव सा अभिक्खुनी’’ति.

तेन खो पन समयेन अञ्ञतरा भिक्खुनी सकावासा तित्थायतनं सङ्कमि. सा पुन पच्चागन्त्वा भिक्खुनियो उपसम्पदं याचि. भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. ‘‘या सा, भिक्खवे, भिक्खुनी सकावासा तित्थायतनं सङ्कन्ता, सा आगता न उपसम्पादेतब्बा’’ति.

तेन खो पन समयेन भिक्खुनियो पुरिसेहि अभिवादनं, केसच्छेदनं, नखच्छेदनं, वणप्पटिकम्मं, कुक्कुच्चायन्ता न सादियन्ति. भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, सादितु’’न्ति [सादियितुं (क.)].

४३५. तेन खो पन समयेन भिक्खुनियो पल्लङ्केन निसीदन्ति पण्हीसम्फस्सं सादियन्ती [सादियन्ता (क.)]. भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. ‘‘न, भिक्खवे, भिक्खुनिया पल्लङ्केन निसीदितब्बं. या निसीदेय्य, आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति.

तेन खो पन समयेन अञ्ञतरा भिक्खुनी गिलाना होति. तस्सा विना पल्लङ्केन न फासु होति. भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, भिक्खुनिया अड्ढपल्लङ्क’’न्ति.

तेन खो पन समयेन भिक्खुनियो वच्चकुटिया वच्चं करोन्ति. छब्बग्गिया भिक्खुनियो तत्थेव गब्भं पातेन्ति. भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. ‘‘न, भिक्खवे, भिक्खुनिया वच्चकुटिया वच्चो कातब्बो. या करेय्य, आपत्ति दुक्कटस्स. अनुजानामि, भिक्खवे, हेट्ठा विवटे उपरिपटिच्छन्ने वच्चं कातु’’न्ति.

४३६. तेन खो पन समयेन भिक्खुनियो चुण्णेन नहायन्ति. मनुस्सा उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति…पे… सेय्यथापि गिहिनी कामभोगिनियोति. भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. ‘‘न, भिक्खवे, भिक्खुनिया चुण्णेन नहायितब्बं. या नहायेय्य, आपत्ति दुक्कटस्स. अनुजानामि, भिक्खवे, कुक्कुसं मत्तिक’’न्ति.

तेन खो पन समयेन भिक्खुनियो वासितकाय मत्तिकाय नहायन्ति. मनुस्सा उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति…पे… सेय्यथापि गिहिनी कामभोगिनियोति. भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. ‘‘न, भिक्खवे, भिक्खुनिया वासितकाय मत्तिकाय नहायितब्बं. या नहायेय्य, आपत्ति दुक्कटस्स. अनुजानामि, भिक्खवे, पकतिमत्तिक’’न्ति.

तेन खो पन समयेन भिक्खुनियो जन्ताघरे नहायन्तियो कोलाहलं अकंसु. भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. ‘‘न, भिक्खवे, भिक्खुनिया जन्ताघरे नहायितब्बं. या नहायेय्य, आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति.

तेन खो पन समयेन भिक्खुनियो पटिसोते नहायन्ति धारासम्फस्सं सादियन्ती. भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. ‘‘न, भिक्खवे, भिक्खुनिया पटिसोते नहायितब्बं. या नहायेय्य, आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति.

तेन खो पन समयेन भिक्खुनियो अतित्थे नहायन्ति. धुत्ता दूसेन्ति. भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. ‘‘न, भिक्खवे, भिक्खुनिया अतित्थे नहायितब्बं. या नहायेय्य, आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति.

तेन खो पन समयेन भिक्खुनियो पुरिसतित्थे नहायन्ति. मनुस्सा उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति…पे… सेय्यथापि गिहिनी कामभोगिनियोति. भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. ‘‘न, भिक्खवे, भिक्खुनिया पुरिसतित्थे नहायितब्बं. या नहायेय्य, आपत्ति दुक्कटस्स. अनुजानामि, भिक्खवे, महिलातित्थे नहायितु’’न्ति.

ततियभाणवारो निट्ठितो.

भिक्खुनिक्खन्धको दसमो.

इमस्मिं खन्धके वत्थू एकसतं.

तस्सुद्दानं –

पब्बज्जं गोतमी याचि, नानुञ्ञासि तथागतो;

कपिलवत्थु वेसालिं, अगमासि विनायको.

रजोकिण्णेन कोट्ठके, आनन्दस्स पवेदयि;

भब्बोति नयतो याचि, माताति पोसिकाति च.

वस्ससतं तदहु च, अभिक्खुपच्चासीसना;

पवारणा गरुधम्मा, द्वे वस्सा अनक्कोसना.

ओवटो च अट्ठ धम्मा, यावजीवानुवत्तना;

गरुधम्मपटिग्गाहो सावस्सा उपसम्पदा.

वस्ससहस्सं पञ्चेव, कुम्भथेनकसेतट्टि;

मञ्जिट्ठिकउपमाहि, एवं सद्धम्महिंसना.

आळिं बन्धेय्य पाएव, पुन सद्धम्मसण्ठिति;

उपसम्पादेतुं अय्या, यथावुड्ढाभिवादना.

न करिस्सन्ति किमेव, साधारणासाधारणं;

ओवादं पातिमोक्खञ्च, केन नु खो उपस्सयं.

न जानन्ति च आचिक्खि, न करोन्ति च भिक्खुहि;

पटिग्गहेतुं भिक्खूहि, भिक्खुनीहि पटिग्गहो.

आचिक्खि कम्मं भिक्खूहि, उज्झायन्ति भिक्खुनीहि वा;

आचिक्खितुं भण्डनञ्च, रोपेत्वा उप्पलाय च.

सावत्थिया कद्दमोद, अवन्दि काय ऊरु च;

अङ्गजातञ्च ओभासं, सम्पयोजेन्ति वग्गिका.

अवन्दियो दण्डकम्मं, भिक्खुनियो तथा पुन;

आवरणञ्च ओवादं, कप्पति नु खो पक्कमि.

बाला वत्थुविनिच्छया, ओवादं सङ्घो पञ्चहि;

दुवे तिस्सो न गण्हन्ति, बाला गिलानगमिकं.

आरञ्ञिको नारोचेन्ति, न पच्चागच्छन्ति च;

दीघं विलीवचम्मञ्च, दुस्सा च वेणिवट्टि च;

चोळवेणि च वट्टि च, सुत्तवेणि च वट्टिका.

अट्ठिल्लं गोहनुकेन, हत्थकोच्छं पादं तथा;

ऊरुं मुखं दन्तमंसं, आलिम्पोमद्दचुण्णना.

लञ्छेन्ति अङ्गरागञ्च, मुखरागं तथा दुवे;

अवङ्गं विसेसोलोको, सालोकेन नच्चेन च [सालोके सनच्चेन च (सी.), सालोकेन सनच्चनं (स्या.)].

वेसी पानागारं सूनं, आपणं वड्ढि वणिज्जा;

दासं दासिं कम्मकरं, कम्मकारिं उपट्ठय्युं.

तिरच्छानहरीतकि, सन्धारयन्ति नमतकं;

नीलं पीतं लोहितकं, मञ्जिट्ठकण्हचीवरा.

महारङ्गमहानामअच्छिन्ना दीघमेव च;

पुप्फफलकञ्चुकञ्च, तिरीटकञ्च धारयुं.

भिक्खुनी सिक्खमानाय, सामणेराय अच्चये;

निय्यादिते परिक्खारे, भिक्खुनियोव इस्सरा.

भिक्खुस्स सामणेरस्स, उपासकस्सुपासिका;

अञ्ञेसञ्च परिक्खारे, निय्याते भिक्खुइस्सरा.

मल्ली गब्भं पत्तमूलं, ब्यञ्जनं आमिसेन च;

उस्सन्नञ्च बाळ्हतरं, सन्निधिकतमामिसं.

भिक्खूनं यादिसं भोट्ठं [हेट्ठा (सी.), हेट्ठं (स्या.), भुत्ति (क.)], भिक्खुनीनं तथा करे;

सेनासनं उतुनियो, मक्खीयति पटाणि च.

छिज्जन्ति सब्बकालञ्च, अनिमित्तापि दिस्सरे;

निमित्ता लोहिता चेव, तथेव धुवलोहिता.

धुवचोळपग्घरन्ती, सिखरणित्थिपण्डका;

वेपुरिसी च सम्भिन्ना, उभतोब्यञ्जनापि च.

अनिमित्तादितो कत्वा, याव उभतोब्यञ्जना;

एतं पेय्यालतो हेट्ठा, कुट्ठं गण्डो किलासो च.

सोसापमारो मानुसी, इत्थीसि भुजिस्सासि च;

अणणा न राजभटी, अनुञ्ञाता च वीसति.

परिपुण्णा च किन्नामा, कानामा ते पवत्तिनी;

चतुवीसन्तरायानं, पुच्छित्वा उपसम्पदा.

वित्थायन्ति अननुसिट्ठा, सङ्घमज्झे तथेव च;

उपज्झागाह सङ्घाटि, उत्तरन्तरवासको.

सङ्कच्चुदकसाटि च, आचिक्खित्वान पेसये;

बाला असम्मतेकतो, याचे पुच्छन्तरायिका.

एकतोउपसम्पन्ना, भिक्खुसङ्घे तथा पुन;

छाया उतु दिवसा च, सङ्गीति तयो निस्सये.

अट्ठ अकरणीयानि, कालं सब्बत्थ अट्ठेव;

न पवारेन्ति भिक्खुनी, भिक्खुसङ्घं तथेव च.

कोलाहलं पुरेभत्तं, विकाले च कोलाहलं;

उपोसथं पवारणं, सवचनीयानुवादनं.

ओकासं चोदे सारेन्ति, पटिक्खित्तं महेसिना;

तथेव भिक्खु भिक्खुनी, अनुञ्ञातं महेसिना.

यानं गिलानयुत्तञ्च, यानुग्घातड्ढकासिका;

भिक्खु सिक्खा सामणेर, सामणेरी च बालाय.

अरञ्ञे उपासकेन, उद्दोसितो उपस्सयं;

न सम्मति नवकम्मं, निसिन्नगब्भएकिका.

सागारञ्च गरुधम्मं, पच्चक्खाय च सङ्कमि;

अभिवादनकेसा च, नखा च वणकम्मना.