३. ततियसङ्घादिसेससिक्खापदवण्णना
६९२. ततिये परिक्खेपं अतिक्कामेन्तियाति सकगामतो अञ्ञस्स गामस्स परिक्खेपं अतिक्कामेन्तिया. ‘‘गामन्तरं गच्छेय्या’’ति हि वचनतो अञ्ञस्स गामस्स परिक्खेपं अतिक्कामेन्तिया एव आपत्ति, न सकगामस्स. अञ्ञो हि गामो गामन्तरं. अपरिक्खित्तस्स गामस्स उपचारन्ति एत्थ उपचार-सद्देन घरूपचारतो पठमलेड्डुपातसङ्खातं परिक्खेपारहट्ठानं गहितं, न ततो दुतियलेड्डुपातसङ्खातो उपचारोति आह ‘‘परिक्खेपारहट्ठान’’न्ति. तेनेव पाळियं ‘‘उपचारं अतिक्कामेन्तिया’’ति वुत्तं. अञ्ञथा यथा विकालगामप्पविसनसिक्खापदे ‘‘परिक्खित्तस्स गामस्स परिक्खेपं अतिक्कमन्तस्स, अपरिक्खित्तस्स गामस्स उपचारं ओक्कमन्तस्सा’’ति (पाचि. ५१३) वुत्तं, एवमिधापि ‘‘परिक्खित्तस्स गामस्स परिक्खेपं अतिक्कामेन्तिया अपरिक्खित्तस्स गामस्स उपचारं ओक्कमन्तिया’’ति वदेय्य. सङ्खेपतो वुत्तमत्थं विभजित्वा दस्सेन्तो ‘‘अपिचेत्था’’तिआदिमाह. विहारस्स चतुगामसाधारणत्ताति इमिना ‘‘विहारतो एकं गामं गन्तुं वट्टती’’ति एत्थ कारणमाह. विहारस्स चतुगामसाधारणत्तायेव हि चतूसु गामेसु यंकिञ्चि एकं गामं गन्तुं वट्टति.
यत्थाति यस्सं नदियं. ‘‘पठमं पादं उत्तारेन्तिया आपत्ति थुल्लच्चयस्स, दुतियं पादं उत्तारेन्तिया आपत्ति सङ्घादिसेसस्सा’’ति वचनतो नदिं ओतरित्वा पदसा उत्तरन्तिया एव आपत्तीति आह ‘‘सेतुना गच्छति, अनापत्ती’’तिआदि. परतीरमेव अक्कमन्तिया अनापत्तीति नदिं अनोतरित्वा याननावादीसु अञ्ञतरेन गन्त्वा परतीरमेव अक्कमन्तिया अनापत्ति. उभयतीरेसु विचरन्ति, वट्टतीति इदं असतिपि नदीपारगमने उपरि वक्खमानस्स विनिच्छयस्स फलमत्तदस्सनत्थं वुत्तन्ति वेदितब्बं. ओरिमतीरमेव आगच्छति, आपत्तीति परतीरं गन्तुकामताय ओतिण्णत्ता वुत्तं. तमेव तीरन्ति तमेव ओरिमतीरं. अनापत्तीति परतीरं गन्तुकामताय अभावतो अनापत्ति.
तादिसे अरञ्ञेति ‘‘बहिइन्दखीला सब्बमेतं अरञ्ञ’’न्ति (विभ. ५२९) एवं वुत्तलक्खणे अरञ्ञे. अथ तादिसस्सेव अरञ्ञस्स गहितभावो कथं विञ्ञायतीति आह ‘‘तेनेवा’’तिआदि. इमिना हि अट्ठकथावचनेन ईदिसेपि गामसमीपे दस्सनूपचारे विजहिते सतिपि सवनूपचारे आपत्ति होतीति विञ्ञायति. मग्गमूळ्हा उच्चासद्दं करोन्तीति आह ‘‘मग्गमूळ्हसद्देन विया’’ति. सद्दायन्तियाति सद्दं करोन्तिया. पुरिमायोति पुरेतरं गच्छन्तियो. अञ्ञं मग्गं गण्हातीति मग्गमूळ्हत्ता, न ओहातुं, तस्मा द्विन्नम्पि अनापत्ति. सेसमेत्थ उत्तानमेव. अनन्तरायेन एकभावो, गामन्तरगमनादीसु अञ्ञतरतापज्जनं, आपदाय अभावोति इमानि पनेत्थ तीणि अङ्गानि.
ततियसङ्घादिसेससिक्खापदवण्णना निट्ठिता.