७. पादुकवग्गवण्णना

६४७. सत्तमवग्गे पटिच्छन्नो हुत्वाति सो किर रत्तिभागे उय्यानं गन्त्वा अम्बं अभिरुहित्वा साखाय साखं अम्बं ओलोकेन्तो विचरि. तस्स तथा करोन्तस्सेव रत्ति विभायि. सो चिन्तेसि ‘‘सचे इदानि ओतरित्वा गमिस्सामि, दिस्वा मं चोरोति गहेस्सन्ति, रत्तिभागे गमिस्सामी’’ति. अथेकं विटपं अभिरुहित्वा निलीनो अच्छि. तं सन्धायेतं वुत्तं. सो रुक्खतो ओतरन्तो एकं ओलम्बिनिसाखं गहेत्वा तेसं उभिन्नम्पि अन्तरे पतिट्ठासि. तं सन्धाय वुत्तं ‘‘तेसं द्विन्नम्पि अन्तरा रुक्खतो पतितो’’ति. पाळिया अत्थं न जानन्तीति अत्तनो गहणस्स अत्थं न जानन्ति.

जातकपाळियं (जा. १.४.३३) पन अयं गाथा –

‘‘सब्बमिदं चरिमं कतं, उभो धम्मं न पस्सरे;

उभो पकतिया चुता, यो चायं मन्तेज्झापेति;

यो च मन्तं अधीयती’’ति. –

एवमागता. तस्सायमत्थो (जा. अट्ठ. ३.४.३३) – सब्बमिदं चरिमं कतन्ति यं अम्हेहि तीहि जनेहि कतं, सब्बमिदं किच्चं लामकं निम्मरियादं अधम्मिकं. एवं अत्तनो चोरभावं तेसञ्च मन्तेसु अगारवं गरहित्वा पुन इतरे द्वेयेव गरहन्तो ‘‘उभो धम्मं न पस्सरे’’तिआदिमाह. तत्थ उभोति इमे द्वेपि जना गरुकारारहं पोराणकधम्मं न पस्सन्ति, ततोव धम्मपकतितो चुता. धम्मो हि पठमुप्पत्तिवसेन पकति नाम. वुत्तम्पि चेतं –

‘‘धम्मो हवे पातुरहोसि पुब्बे,

पच्छा अधम्मो उदपादि लोके’’ति. (जा. १.११.२८);

यो चायन्ति यो च अयं नीचे निसीदित्वा मन्ते अज्झापेति, यो च उच्चे निसीदित्वा अधीयतीति.

सालीनन्ति अयं गाथापि –

‘‘सालीनं ओदनं भुञ्जे, सुचिं मंसूपसेचनं;

तस्मा एतं न सेवामि, धम्मं इसीहि सेवित’’न्ति. (जा. १.४.३४) –

एवं जातके आगता. तत्थ सुचिन्ति पण्डरं परिसुद्धं. मंसूपसेचनन्ति नानप्पकाराय मंसविकतिया सित्तं भुञ्जे, भुञ्जामीति अत्थो. सेसं पाकटमेव.

धिरत्थूति धि अत्थु, निन्दा भवतूति अत्थो, गरहाम तं मयन्ति वुत्तं होति. लद्धलाभोति धनलाभं यसलाभञ्च सन्धाय वदति. विनिपातनहेतुनाति विनिपातनस्स हेतुभावेन. वुत्ति नाम होतीति यथावुत्तो दुविधोपि लाभो अपायसंवत्तनिकताय सम्पराये विनिपातनहेतुभावेन पवत्तनतो सम्पति अधम्मचरणेन पवत्तनतो च वुत्ति नाम होतीति अत्थो. एवरूपा या वुत्तीति एवरूपा धनलाभयसलाभसङ्खाता या वुत्ति. अधम्मचरणेन वाति वा-सद्दो सम्पिण्डनत्थो. त्वन्ति उपयोगत्थे पच्चत्तवचनं, तं इच्चेव वा पाठो. अस्माति पासाणाधिवचनमेतं.

पादुकवग्गवण्णना निट्ठिता.

सेसं उत्तानमेव.

सेखियकण्डं निट्ठितं.

अधिकरणसमथेसु यं वत्तब्बं, तं अट्ठकथायं आगतट्ठानेयेव दस्सयिस्साम.

इति समन्तपासादिकाय विनयट्ठकथाय सारत्थदीपनियं

भिक्खुविभङ्गवण्णना निट्ठिता.

महाविभङ्गो निट्ठितो.

नमो तस्स भगवतो अरहतो सम्मासम्बुद्धस्स