८. बाहितिकसुत्तवण्णना
३५९. सावज्जताय उपारम्भं अरहतीति ओपारम्भो. तेनाह ‘‘दोसं आरोपनारहो’’ति. बाला उपारम्भवत्थुमञ्ञं अमूलकम्पि नं आरोपेन्ता उग्घोसेन्ति, तस्मा ते अनामसित्वा ‘‘विञ्ञूही’’ति इदं पदं गहेत्वा पञ्हेन ञातुं इच्छितेन अत्थेन उपारम्भादीनं उपरि उत्तरं परिपूरेतुं नासक्खिम्हा. तं कारणन्ति तं उप्पत्तिकारणं. यदि हि मया ‘‘विञ्ञूही’’ति पदं पक्खिपित्वा वुत्तं भवेय्य, पञ्हा मे परिपुण्णा भवेय्य, न पन वुत्ता. इदानि पन तं कारणं उत्तरं आयस्मता आनन्देन ‘‘विञ्ञूही’’ति एवं वदन्तेन परिपूरितं.
३६०. कोसल्लपटिपक्खतो अकोसल्लं वुच्चति अविज्जा, तंसमुट्ठानतो अकोसल्लसम्भूतो. अवज्जं वुच्चति गरहितब्बं, सह अवज्जेहीति सावज्जो, गारय्हो. रागादिदोसेहि सदोसो. तेहि एव सब्याबज्झो, ततो एव सम्पति आयतिञ्च सदुक्खो. सब्याबज्झादिको निस्सन्दविपाको.
तथा अत्थो वुत्तो भवेय्याति पुच्छासभागेनपि अत्थो वुत्तो भवेय्य, पुच्छन्तस्स पन न ताव चित्ताराधनं. तेनाह – ‘‘एवं ब्याकरणं पन न भारिय’’न्ति, गरुकरणं न होति विसारज्जं न सियाति अधिप्पायो. तेनाह – ‘‘अप्पहीनअकुसलोपि हि पहानं वण्णेय्या’’ति. एवरूपो पन यथाकारी तथावादी न होति, न एवं भगवाति आह ‘‘भगवा’’तिआदि. एवं ब्याकासीति ‘‘सब्बाकुसलधम्मपहीनो खो, महाराज, तथागतो’’ति एवं ब्याकासि. सुक्कपक्खेपि एसेव नयोति इमिना ‘‘सब्बेसंयेव कुसलानं धम्मानं उपसम्पदं वण्णेती’’ति वुत्ते यथा पुच्छा, तथा अत्थो वुत्तो भवेय्य, एवं ब्याकरणं पन न भारियं, असम्पादितकुसलधम्मोपि उपसम्पदं वण्णेय्य. भगवा पन सम्मदेव सम्पादितकुसलत्ता यथाकारी तथावादीति दस्सेतुं ‘‘एवं ब्याकासी’’ति इममत्थं दस्सेति. सेसं सुविञ्ञेय्यमेव.
बाहितिकसुत्तवण्णनाय लीनत्थप्पकासना समत्ता.