९. बहुवेदनियसुत्तवण्णना
८८. पञ्चकङ्गोति वड्ढकीकिच्चसाधने वासिआदिपञ्चकं अङ्गं संधनं एतस्मिन्ति पञ्चकङ्गो. थम्भादिवत्थूनं थपनट्ठेन थपति. पण्डितउदायित्थेरो, न काळुदायी थेरो.
८९. परियायति अत्तनो फलं वत्तेतीति परियायो, कारणं. वेदनासन्निस्सितो च कायिकचेतसिकभावो कारणं. तेनाह – ‘‘कायिकचेतसिकवसेन द्वे वेदितब्बा’’ति. तत्थ पसादकायसन्निस्सिता कायिका, चेतोसन्निस्सिता चेतसिका. सुखादिवसेन तिस्सोति एत्थ सुखनदुक्खनुपेक्खनानि सुखादिवेदनाय कारणं. तानि हि पवत्तिनिमित्तानि कत्वा तत्थ सुखादिसद्दप्पवत्ति, इमिना नयेन सेसेसुपि यथारहं कारणं निद्धारेत्वा वत्तब्बं. उपविचारवसेनाति आरम्मणं उपेच्च सविसेसपवत्तिवसेन. यस्मिञ्हि आरम्मणे सोमनस्सवेदना पवत्तति, आरम्मणताय तं उपगन्त्वा इतरवेदनाहि विसिट्ठताय सविसेसं तत्थ पवत्ति. तेनाह ‘‘सोमनस्सट्ठानियं रूपं उपविचरती’’ति. एस नयो सेसवेदनासु गेहस्सितानीति गेहनिस्सितानि.
९०. परियायेनाति ‘‘इदमेत्थ दुक्खस्मिन्ति वदामी’’ति वुत्तट्ठानं सन्धाय वदति. तं दस्सेन्तोति कामञ्चेत्थ सुत्ते – ‘‘द्वेपानन्द, वेदना वुत्ता’’ति द्वे आदिं कत्वा वेदना दस्सिता, एकापि पन दस्सिता एवाति दस्सेन्तो. उपत्थम्भेतुन्ति एकापि वेदना वुत्ता मया परियायेन, एवं सति द्वेपि वत्तब्बाति एवं तस्स वादं उपत्थम्भेतुं. कथं पन एका वेदना वुत्ताति? यं किञ्चि वेदयितं सुखं वा दुक्खं वा अदुक्खमसुखं वा, इदमेत्थ दुक्खस्मिन्ति वदामीति. यं पनेत्थ वत्तब्बं, तं इतिवुत्तकवण्णनायं (इतिवु. अट्ठ. ५२ आदयो) परमत्थदीपनियं वुत्तनयेन वेदितब्बं.
कथं पनेत्थ रूपावचरचतुत्थे अरूपेसु सञ्ञावेदयितनिरोधे सुखं उद्धतन्ति आह ‘‘एत्थ चा’’तिआदि. सन्तट्ठेनाति पटिपक्खधम्मानं वूपसन्तभावेन. पणीतट्ठेनाति भावनाविसेसविसिट्ठेन अतप्पकभावेनेव सेट्ठभावेन च, पच्चयविसेसेन पधानभावं नीतन्तिपि पणीतं. वेदयितसुखं नाम वेदनाभूतं सुखन्ति कत्वा. अवेदयितसुखं नाम यावता निद्दुक्खता, तावता सुखन्ति वुच्चतीति.अथ वा निरोधो सुट्ठु खादति खनति कायिकचेतसिकाबाधन्ति वत्तब्बतं अरहति सत्ताहम्पि तत्थ दुक्खस्स निरुज्झनतो. तेनाह ‘‘निद्दुक्खभावसङ्खातेन सुखट्ठेना’’ति.
९१. यस्मिं यस्मिं भवे, चित्तुप्पादे, अवत्थाय वा निद्दुक्खभावो, दुक्खस्स पटिपक्खता अनुपलब्भनेन दुक्खविवित्तं, तं सुखस्मिंयेव पञ्ञपेति. सेसं सुविञ्ञेय्यमेव.
बहुवेदनीयसुत्तवण्णनाय लीनत्थप्पकासना समत्ता.