८. सहधम्मिकवग्गो

४. पहारसिक्खापदवण्णना

अङ्गेसु न मोक्खाधिप्पायता विय अमरणाधिप्पायता वत्तब्बाति चे? न वत्तब्बा. कस्मा? यो भिक्खु सयं पहारं दातुकामो, सो अधिप्पायेन तस्स मरणे पयोगविरहोवाति कत्वा अमरणाधिकारत्ता केवलं अमरणाधिप्पायो एव सोति ता विय ता न वुत्ता. मोक्खाधिप्पायस्स पन कोपो नत्थि, तस्मा अनापत्तीति वुत्तं.

पहारसिक्खापदवण्णना निट्ठिता.

५. तलसत्तिकसिक्खापदवण्णना

तलमेव तलसत्तिकं. ‘‘पोथनसमत्थट्ठेन सत्तिक’’न्ति एके. यस्मा पहरितुकामताय पहरतो पुरिमेन पाचित्तियं, केवलं उच्चारेतुकामताय उग्गिरणमत्ते कते इमिना पाचित्तियं. इमिना पन विरज्झित्वा पहारो दिन्नो, तस्मा नपहरितुकामताय दिन्नत्ता दुक्कटं. किमिदं दुक्कटं पहारपच्चया, उदाहु उग्गिरणपच्चयाति? पहारपच्चया एव दुक्कटं, पुरिमं उग्गिरणपच्चया पाचित्तियन्ति सदुक्कटं पाचित्तियं युज्जति. पुरिमञ्हि उग्गिरणं, पच्छा पहारो. न च पच्छिमं पहारं निस्साय पुरिमं उग्गिरणं अनापत्तिवत्थुकं भवितुमरहतीति नो तक्कोति (वजिर. टी. पाचित्तिय ४५६) आचरियो.

तलसत्तिकसिक्खापदवण्णना निट्ठिता.

७. सञ्चिच्चसिक्खापदवण्णना

परो कुक्कुच्चं उप्पादेतु वा, मा वा, तं अप्पमाणं. ‘‘कुक्कुच्चुपादन’’न्ति ततियमङ्गं तस्स अधिप्पायवसेन वुत्तन्ति वेदितब्बं.

सञ्चिच्चसिक्खापदवण्णना निट्ठिता.

८. उपस्सुतिसिक्खापदवण्णना

उपस्सुतिन्ति यथा उपकुज्झं ‘‘समीपकुज्झ’’न्ति वुच्चति, तथा उपस्सुति ‘‘समीपस्सुती’’ति वेदितब्बा. यत्थ ठितो सुणाति, तं ठानन्ति अत्थो. सुतीति पनेत्थ परेसं वचनसद्दो च. सो हि सुय्यतीति सुति नाम. उपसुय्यति वा एत्थाति उपस्सुति. ओकासो हि सुति नाम. इमेसं सुत्वाति एत्थ ‘‘वचन’’न्ति पाठसेसो.

समुट्ठानादीनि अतीतद्वयसदिसानीति न गहेतब्बानि. थेय्यसत्थसमुट्ठानं. सिया किरियं गन्त्वा सवने. सिया अकिरियं ठितट्ठानं आगन्त्वा वदन्तानं अजानापनवसेन समुट्ठानतो. ‘‘सञ्ञाविमोक्खं, सचित्तकं, लोकवज्जं, कायकम्मं, वचीकम्मं, अकुसलचित्तं, दुक्खवेदन’’न्ति लिखितं.

उपस्सुतिसिक्खापदवण्णना निट्ठिता.

९. कम्मप्पटिबाहनसिक्खापदवण्णना

अप्पमत्तकविस्सज्जनकेन पन चीवरं करोन्तस्स सेनासनक्खन्धकवण्णनायं (चूळव. ३२८) वुत्तप्पभेदानि सूचिआदीनि अनपलोकेत्वापि दातब्बानि. ततो अतिरेकं देन्तेन अपलोकनकम्मं कातब्बं. एवं कतं पन अपलोकनं कम्मलक्खणमेवाति अधिप्पायो. एवं सब्बत्थ कम्मलक्खणं वेदितब्बं. गामसीमाविहारेसु ओसारणादीनि सङ्घकम्मानियेव न वट्टन्ति. विस्सज्जियवेभङ्गियानि पन वट्टन्ति. ‘‘सङ्घस्स सन्तक’’न्ति सामञ्ञतो अवत्वा ‘‘इमस्मिं विहारे सङ्घस्स सन्तक’’न्ति अपलोकेतब्बन्ति च, ‘‘समुट्ठानादीनि अदिन्नादानसदिसानि, इदं पन दुक्खवेदन’’न्ति पाठोति च लिखितं.

कम्मप्पटिबाहनसिक्खापदवण्णना निट्ठिता.

१०. छन्दंअदत्वागमनसिक्खापदवण्णना

सन्निपातं अनागन्त्वा चे छन्दं न देति, अनापत्तीति एके. दुक्कटन्ति एके धम्मकम्मन्तरायकरणाधिप्पायत्ता.

छन्दंअदत्वागमनसिक्खापदवण्णना निट्ठिता.

११. दुब्बलसिक्खापदवण्णना

अकप्पियेन वाति सुवण्णरजतमयमञ्चादिना. कप्पियमञ्चो सम्पटिच्छितब्बोति ‘‘सङ्घस्स देमा’’ति दिन्नं सन्धाय वुत्तं, तेहि पन ‘‘विहारस्स देमा’’ति वुत्ते सुवण्णरजतमयादिअकप्पियमञ्चापि सम्पटिच्छितब्बाति च, ‘‘अरञ्जरो बहुउदकगण्हनको’’ति च, ‘‘सङ्घिकपअभोगेन वाति सचे आरामिकादयो पटिसामेत्वा पटिदेन्ति, परिभुञ्जितुं वट्टती’’ति च, ‘‘कंसलोहादिभाजनं सङ्घस्स दिन्नम्पि पारिहारियं न वट्टती’’ति (चूळव. अट्ठ. ३२१) समन्तपासादिकायं वुत्तत्ता अत्तनो हत्थेन गहेत्वा पटिसामितुं न लभतीति च, ‘‘वेधको कायबन्धनस्साति वदन्ती’’ति च, ‘‘हिङ्गु हिङ्गुलिहरितालमनोसिला अञ्जनानी’’ति पाठोति च, ‘‘दारुमयो वा…पे… अपादकोपि समुग्गो’’ति पाठोति च, ‘‘दारुमयो तुम्बोति दारुमयो उदकतुम्बो’’ति च, ‘‘थम्भतुलासोपानफलकादीसू’’ति च लिखितं.

दुब्बलसिक्खापदवण्णना निट्ठिता.

१२. परिणामनसिक्खापदवण्णना

एको भिक्खु उक्खित्तकस्स दातुकामो होति, तस्स दानं निवारेत्वा अञ्ञस्स दापेति, अनापत्ति. तथा सद्धादेय्यविनिपातनं करोन्तस्स दापेति, अत्तनो निस्सितका इत्थन्नामस्स पत्तं दातुकामा आपुच्छन्ति, ‘‘विसभागो एसो, सभागस्स देही’’ति वदति. अनापत्ति अत्तनो भारभूतत्ता. तस्स पन दातुकामं अञ्ञस्स दापेति, आपत्ति एव. सब्बत्थ आपुच्छित्वा दातुकामं यथासुखं विचारेतुं लभति.

परिणामनसिक्खापदवण्णना निट्ठिता.

सहधम्मिकवग्गो अट्ठमो.