६. अञ्ञातकविञ्ञत्तिसिक्खापदवण्णना
गेहस्स पति जेट्ठोति गहपति, तं गहपतिं, इध पन अपब्बजितो यो कोचि मनुस्सो अधिप्पेतो. तेनाह ‘‘भिक्खूसु अपब्बजितमनुस्स’’न्ति. एसेव नयो गहपतानिन्ति एत्थापि. ‘‘विञ्ञापेय्या’’ति इदं सुद्धकत्तुअत्थे च हेतुकत्तुअत्थे च वत्ततीति आह ‘‘याचेय्य वा याचापेय्य वा’’ति. याचापनञ्चेत्थ अत्तनो अत्थायेवाति दट्ठब्बं. एवञ्च पन कत्वा ‘‘अनाणत्तिक’’न्ति इदं समत्थितं होति. अञ्ञत्र समयाति समेति एत्थ, एतेन वा संगच्छति सत्तो, सभावधम्मो वा सहजातादीहि, उप्पादादीहि वाति समयो, कालो, धम्मप्पवत्तिमत्तताय अत्थतो अभूतोपि हि कालो धम्मप्पवत्तिया अधिकरणं, करणं विय च कप्पनामत्तसिद्धेन रूपेन वोहरीयति, तं समयं ठपेत्वाति अत्थो. तेनाह ‘‘यो अच्छिन्नचीवरो वा होती’’तिआदि. तत्थ राजादीसु येहि केहिचि अच्छिन्नं चीवरं एतस्साति अच्छिन्नचीवरो. यथाह ‘‘अच्छिन्नचीवरो नाम भिक्खुस्स चीवरं अच्छिन्नं होति, राजूहि वा चोरेहि वा धुत्तेहि वा येहि केहिचि वा अच्छिन्नं होती’’ति. अग्गिआदीसु येन केनचि नट्ठं चीवरमेतस्साति नट्ठचीवरो. यथाह ‘‘नट्ठचीवरो नाम भिक्खुस्स चीवरं अग्गिना वा दड्ढं होति, उदकेन वा वूळ्हं होति, उन्दूरेहि वा उपचिकाहि वा खायितं होति, परिभोगजिण्णं वा होती’’ति (पारा. ५१९). समयाति अञ्ञत्रसद्दापेक्खाय उपयोगत्थे निस्सक्कवचनन्ति आह ‘‘तं समय’’न्ति. अञ्ञस्मिन्ति अञ्ञस्मिं समये.
तिकपाचित्तियन्ति अञ्ञातके अञ्ञातकसञ्ञिवेमतिकञ्ञातकसञ्ञीनं वसेन तीणि पाचित्तियानि. समयेति यथावुत्ते अच्छिन्नचीवरकाले च नट्ठचीवरकाले च. ञातकप्पवारिते वा विञ्ञापेन्तस्साति ञातके, पवारिते च ‘‘तुम्हाकं सन्थतं देथा’’ति याचन्तस्स. एत्थ (पारा. अट्ठ. २.५२१) च सङ्घवसेन पवारिते पमाणमेव याचितुं वट्टति, पुग्गलिकवसेन पवारिते पन यं यं पवारेन्ति, तं तमेव विञ्ञापेतब्बं. यो हि चतूहि पच्चयेहि पवारेत्वा सयमेव सल्लक्खेत्वा कालानुकालं चीवरादीनि दिवसे दिवसे यागुभत्तादीनि देति, एवं येन येन अत्थो, तं तं देति, तस्स विञ्ञापनकिच्चं नत्थि. यो पन पवारेत्वा बालताय वा सतिसम्मोसेन वा न देति, सो विञ्ञापेतब्बो. यो ‘‘मय्हं गेहं पवारेमी’’ति वदति, तस्स गेहं गन्त्वा यथासुखं निसीदितब्बं निपज्जितब्बं, न किञ्चि गहेतब्बं. यो पन ‘‘यं मय्हं गेहे अत्थि, तं पवारेमी’’ति वदति, यं तत्थ कप्पियं, तं विञ्ञापेतब्बं. गेहे पन निसीदितुं वा निपज्जितुं वा न लब्भति. तस्सेवत्थायाति ‘‘अञ्ञस्सा’’ति लद्धवोहारस्स तस्सेव बुद्धरक्खितस्स वा धम्मरक्खितस्स वा अत्थाय. अत्तनो धनेन गण्हन्तस्साति अत्तनो कप्पियभण्डेन कप्पियवोहारेनेव गण्हन्तस्स चेतापेन्तस्स, परिवत्तापेन्तस्साति अत्थो.
अञ्ञातकविञ्ञत्तिसिक्खापदवण्णना निट्ठिता.