२. पञ्हपुच्छकवण्णना
इध इमस्मिं ‘‘सत्तिन्द्रिया अनारम्मणा’’ति एवं एकन्तानारम्मणत्ते वुच्चमाने न आभट्ठं जीवितिन्द्रियं न भासितं. टीकायं पन अनाभट्ठन्ति कतसमासं कत्वा वुत्तं. रूपधम्मेसु सङ्गहिततन्ति ‘‘रूप’’न्ति गणिततं. अरूपकोट्ठासेन अरूपभावेन सियापक्खे सङ्गहितं. कस्मा? तस्स परित्तारम्मणादिता अत्थीति. यस्मा पन रूपारूपमिस्सकस्सेव वसेन सियापक्खसङ्गहो युत्तो, न एकदेसस्स, तस्मा एकदेसस्स तं अनिच्छन्तो आह ‘‘अधिप्पायो’’ति. इदानि तमत्थं पकासेतुं ‘‘अरूपकोट्ठासेन पना’’तिआदि वुत्तं. नवत्तब्बताति परित्तारम्मणादिभावेन नवत्तब्बता. कथं पन रूपकोट्ठासेनस्सानारम्मणस्स नवत्तब्बताति चोदनं सन्धायाह ‘‘न हि अनारम्मण’’न्तिआदि. ‘‘अविज्जमानारम्मणानारम्मणेसू’’ति इमिना ‘‘अनारम्मणा’’ति बाहिरत्थसमासो अयन्ति दस्सेति. नवत्तब्बेसूति सारम्मणभावेन नवत्तब्बेसु. अनारम्मणत्ताति आरम्मणरहितत्ता. ‘‘नविन्द्रिया सिया परित्तारम्मणा, सिया महग्गतारम्मणा, सिया अप्पमाणारम्मणा, सिया न वत्तब्बा ‘परित्तारम्मणा’तिपि ‘महग्गतारम्मणा’तिपि ‘अप्पमाणारम्मणा’तिपी’’तिआदीसु (विभ. २२३) विय न सारम्मणस्सेव नवत्तब्बतं दस्सेति. यथा च न सारम्मणस्सेव नवत्तब्बतापरियायो, अथ खो अनारम्मणस्सापीति सारम्मणे नियमाभावो. एवं नवत्तब्बं सारम्मणमेवाति अयम्पि नियमो नत्थीति दस्सेन्तो ‘‘नवत्तब्बस्स वा सारम्मणत’’न्ति आह. तस्स न दस्सेतीति सम्बन्धो. ‘‘न ही’’तिआदिना तमेवत्थं विवरति.
तत्थ रूपनिब्बानानं सुखादिसम्पयुत्तभावेन नवत्तब्बता, न परित्तारम्मणादिभावेनाति चोदनं मनसि कत्वा आह ‘‘अथापी’’तिआदि. तत्थ अथापि वत्ततीति सम्बन्धो. सिया अनारम्मणन्तिपि वत्तब्बं सियाति अनारम्मणं धम्मायतनं सारम्मणेहि विसुं कत्वा एवं वत्तब्बं सिया. नवत्तब्ब-सद्दो यदि सारम्मणेस्वेव वत्तेय्य, न चेवं वुत्तं, अवचने च अञ्ञं कारणं नत्थीति दस्सेन्तो आह ‘‘न हि पञ्हपुच्छके सावसेसा देसना अत्थी’’ति. तस्मा नवत्तब्ब-सद्दो अनारम्मणेसुपि वत्ततेवाति अधिप्पायो. यापि ‘‘अट्ठिन्द्रिया सिया अज्झत्तारम्मणा’’ति अज्झत्तारम्मणादिभावेन नवत्तब्बता वुत्ता, सा जीवितिन्द्रियस्स आकिञ्चञ्ञायतनकाले पठमारुप्पविञ्ञाणाभावमत्तारम्मणतं सन्धाय वुत्ता, न सारम्मणस्सेव नवत्तब्बतादस्सनत्थं, नापि अनारम्मणस्स परित्तारम्मणादिभावेन नवत्तब्बताभावदस्सनत्थन्ति दस्सेन्तो ‘‘अट्ठिन्द्रिया सिया अज्झत्तारम्मणाति एत्थ चा’’तिआदिमाह. तत्थ सिया अज्झत्तारम्मणातीति इति-सद्दो आदिअत्थो. तेन अवसिट्ठपाळिसङ्गण्हनेन ‘‘सिया न वत्तब्बा ‘अज्झत्तारम्मणा’तिपि ‘बहिद्धारम्मणा’तिपि ‘अज्झत्तबहिद्धारम्मणा’तिपी’’ति इमाय पाळिया वुत्तमत्थं जीवितिन्द्रियस्स दस्सेन्तो ‘‘जीवितिन्द्रियस्स…पे… नवत्तब्बता वेदितब्बा’’ति आह, तं वुत्तत्थमेव.
पञ्हपुच्छकवण्णना निट्ठिता.
इन्द्रियविभङ्गवण्णना निट्ठिता.