३. तिकनिद्देसवण्णना

९०९. अविज्जाभवतण्हाहि विय इस्सामच्छरियदोमनस्सादिसहायभूतेन दोसेनपि भवाभिसङ्खरणं होतीति ‘‘अकुसलमूलानेव वट्टमूलानी’’ति. तेनाह ‘‘तीहि…पे… कथितो’’ति.

९१९. रूपारूपावचरविपाकानं सन्तपणीतभावेन उळारतमत्ता तत्थ सातिसयो भवरागो वुत्तो.

९२०. मानेन ठपनाति मानेन सेय्यादिवसेन अत्तनो ठपना. ठपनाति च दहना, पग्गण्हना वा.

९२१. तंसम्पयुत्ताति दोससम्पयुत्ता.

९२२. तेसं वण्णभेदन्ति तेसं जीवानं वण्णविसेसं, तेसं वा तथा कथेन्तानं सुत्वा. ब्यापीति सकललोकब्यापी, सकलसरीरब्यापी वा. परिमण्डलोति परमाणुप्पमाणो हुत्वा परिमण्डलो. आदि-सद्देन अङ्गुट्ठप्पमाणो वयप्पमाणोतिआदिकं सङ्गण्हाति.

९२३. उतुविपरिणामजो सीतादिउतुविपरिवत्तजातो. ओपक्कमिको अत्तनो, परस्स वा तादिसउपक्कमनिब्बत्तो. विसमपरिहारजो चिरासनचिरट्ठानादिना कायस्स विसमपरिहरणतो जातो. सन्निपातजो सञ्चयतो पट्ठाय पच्चेकं विसमाकारतो दोसत्तयसमोधानतो जातो. कम्मसमुट्ठानो उतुविपरिणामादीहि विना कम्मतो समुट्ठितो. पित्तसेम्हवातसमुट्ठाना पन पित्तादीनं अधिकभावेनेव वुत्ता. सब्बस्सापि हि रोगस्स दोसत्तयं आसन्नकारणं दोसप्पकोपेन विना अभावतो. कम्मं पधानकारणं कतोकासे एव तस्मिं उप्पज्जनतो, इतरं पन तस्स सहकारिकारणं दट्ठब्बं. तयिदं पुब्बेकतहेतुवादिनो पटिक्खिपन्ति. उपपज्जवेदनीयफलम्पि पुब्बेकतहेतुकपक्खिकमेव अतीतद्धिकत्ता कम्मस्साति अरुचिसूचनत्थं किर-सद्दग्गहणं करोति ‘‘उपपज्जवेदनीयञ्च किर पटिक्खिपन्ती’’ति.

९२४. दाहकारणतायाति रागादिदसविधग्गिदाहस्स, नरकग्गिदाहस्स च कारणताय.

९२६. पुथुनिमित्तसभावेसूति पुथु नानाकिलेसादीनं कारणसभावेसु.

९३१. अद्दनं अद्दा मद्दवो, अनेकत्थत्ता धातूनं तप्पटिक्खेपेन अनद्दाति आह ‘‘अमुदुता वा अनद्दा’’ति.

९३६. अयोनिसोमनसिकारहेतुकत्ता आवज्जनाय अकुसलानुकूलकिच्चता दट्ठब्बा.

तिकनिद्देसवण्णना निट्ठिता.