३. पञ्हपुच्छकवण्णना
७४७. सब्बञाणारम्मणतायाति पटिसम्भिदापटिसम्भिदाञाणारम्मणताय. ‘‘सुत्तन्तभाजनीये पन…पे… सिया’’ति इदं अभिधम्मभाजनीयेन विरुज्झति, तस्स वा सावसेसदेसनता आपज्जतीति चोदनं मनसि कत्वा आह ‘‘अभिधम्मभाजनीये’’तिआदि. निरवसेसकथनन्ति असेसेत्वा कथनं. तेन चित्तुप्पादसङ्गहिते अत्थे असेसेत्वा देसना इध अभिधम्मभाजनीयस्स भारो, न सब्बञेय्यधम्मेति दस्सेति. यथादस्सितविसयवचनवसेनाति दस्सितप्पकारविसयस्स कथनवसेन, धम्मत्थवसेन दस्सिते तंतंचित्तुप्पादे तत्थ धम्मनिरुत्ताभिलापेन ञाणस्स कथनवसेनाति अत्थो. अञ्ञारम्मणतं न पटिसेधेति अतप्परभावतोति अधिप्पायो. न निरवसेसेन कथनं अचित्तुप्पादपरियापन्नस्स विसयस्स अकथितत्ता. एवं पटिभानपटिसम्भिदाविसयस्सापि न निरवसेसेन कथनन्ति सुत्तन्तभाजनीये अविसेसवचनेन सब्बञाणारम्मणतंयेव पटिभानपटिसम्भिदाय पतिट्ठापेति. तथा तिस्सो पटिसम्भिदातिआदिपञ्हपुच्छकपाळियापि. तिस्सोति अत्थधम्मपटिभानपटिसम्भिदा. निरुत्तिपटिसम्भिदा हि ‘‘परित्तारम्मणा’’तेव वुत्ता.
यदिपि सिया न तस्सा महग्गतारम्मणताति सम्बन्धो. ‘‘न हि मग्गो पच्चयुप्पन्नो न होती’’ति इमिना ‘‘अत्थपटिसम्भिदा न मग्गारम्मणा’’ति वचनस्स यथावुत्तत्थसाधकतं विभावेति. तस्साति पटिभानपटिसम्भिदाय न महग्गतारम्मणता सम्भवति ननु नयं अनुस्सरन्तस्साति अधिप्पायो. द्वेपीति ‘‘अत्थपटिसम्भिदा न मग्गारम्मणा, तिस्सो पटिसम्भिदा सिया परित्तारम्मणा, सिया महग्गतारम्मणा, सिया अप्पमाणारम्मणा’’ति च द्वेपि एता पाळियो. तासु बलवतराय ठानस्स, इतराय अधिप्पायमग्गनस्स च उपायदस्सनमुखेन तासं अञ्ञमञ्ञं अविरोधं दस्सेतुं ‘‘कुसलाकुसलानं पना’’तिआदिमाह. ‘‘निप्परियाया तत्थ धम्मपटिसम्भिदा’’ति एतेन तत्थ अत्थपटिसम्भिदाय परियायभावमाह. तथा विपाककिरियानन्तिआदि यथाधिप्पेतस्स अत्थस्स विसदिसूदाहरणदस्सनं. उभयेनपि ‘‘अत्थपटिसम्भिदा न मग्गारम्मणा’’ति (विभ. ७४९) वचनं सुत्तन्तनयानुगतं निप्परियायत्थस्स तत्थ अधिप्पेतत्ताति दीपेति. किञ्चि पन ञाणन्तिआदि ‘‘तिस्सो पटिसम्भिदा’’तिआदिपाळिया समत्थकं. यथाधिप्पेतस्स अत्थस्स पटिभानं दीपनं पटिभानं. तेनाह ‘‘ञेय्यप्पकासनतो’’ति. इति या ‘‘तिस्सो पटिसम्भिदा’’ति पाळि, तस्सा बलवभावविभावनेन इतराय अधिप्पायमग्गनं कतन्ति वेदितब्बं. निप्परियायाति परियायरहिता उजुकं सरूपेनेव पवत्ता. निप्परियाय…पे… पवत्तियन्ति एकन्तिकअत्थारम्मणं ञाणं अत्थपटिसम्भिदा, ञाणारम्मणं पटिभानपटिसम्भिदाति गहेत्वा देसनायं.
सो एवाति परस्स अभिलापसद्दो एव. अनुवत्तमानता चस्स निरुत्तिपटिसम्भिदा पच्चुप्पन्नमेव सद्दं आरम्मणं करोन्ती, सद्दं सुत्वा ‘‘अयं सभावनिरुत्ति, अयं न सभावनिरुत्ती’’ति जानन्तीति च आदिवचनवसेन वेदितब्बो.
पञ्हपुच्छकवण्णना निट्ठिता.
पटिसम्भिदाविभङ्गवण्णना निट्ठिता.