१२. द्वादसमो परिच्छेदो

दसावत्थाविभागो

१६४२. इच्चट्ठारसधा भिन्ना, पटिपक्खप्पहानतो;

लक्खणाकारभेदेन, तिविधापि च भावना.

१६४३. कलापतो सम्मसनं, उदयब्बयदस्सनं;

भङ्गे ञाणं भये ञाणं, ञाणमादीनवेपि च.

१६४४. तथेव निब्बिदाञाणं, ञाणं मुच्चितुकम्यता;

पटिसङ्खा च सङ्खारु-पेक्खाञाणानुलोमकं.

१६४५. इच्चावत्थापभेदेन, दसधापि विभाविता;

सभागत्थविसेसेन, तिधा सङ्गहिता पुन.

१६४६. यथाभूतं नाम ञाणत्तयं सम्मसनादिकं;

भयादिञाणं तिविधं, निब्बिदाति पवुच्चति.

१६४७. तथा मुच्चितुकामादि, विरागोव चतुब्बिधं;

लक्खणत्तयनिज्झानवसेन पुन वुट्ठिता.

१६४८. सुञ्ञतञ्चानिमित्तञ्च, तथाप्पणिहितन्ति च;

साधेति मग्गसङ्खातं, विमोक्खत्तयमुत्तमं.

१६४९. इति भावेतुकामस्स, विभावेति यथाक्कमं;

दसावत्थाविभागेन, समादाय यथा कथं.

१६५०. विसुद्धो पठमं ताव, साधु सीलविसुद्धिया;

उपचारप्पनायञ्च, ठत्वा चित्तविसुद्धियं.

१६५१. सप्पच्चयं परिग्गय्ह, नामरूपं सभावतो;

दिट्ठिकङ्खावितरणं, पत्वा सुद्धिं ततो परं.

१६५२. अतीतानागते खन्धे, पच्चुप्पन्ने च सासवे;

कलापतो सम्मसित्वा, सम्मसेय्य तिलक्खणं.

१६५३. आदाननिक्खेपनतो,

वयोवुद्धत्थगामितो;

आहारतोपि उतुतो,

कम्मतो चापि चित्ततो.

१६५४. धम्मतारूपतो चापि, रूपसत्तकतो नये;

कलापतो यमकतो, खणिका पटिपाटितो.

१६५५. दिट्ठिमुग्घाटयन्तो च, मानमुग्घाटयं तथा;

निकन्तिपरियादानो, नामसत्तकतो नये.

१६५६. निच्चा चे न निरुज्झेय्युं, न बाधेय्युं सुखा यदि;

वसे वत्तेय्युमत्ता चे, तदभावा न तादिसा.

१६५७. सम्भवन्ति हि सङ्खारा, सति पच्चयसम्भवे;

ततो पच्चयनिप्फन्ना, अवस्सं भेदगामिनो.

१६५८. तदनिच्चा खयट्ठेन, दुक्खा नाम भयट्ठतो;

अनत्तासारकट्ठेन, सङ्खाराति विभावयं.

१६५९. कालेन सम्मसे रूपं, नामं कालेन सम्मसे;

अज्झत्तञ्च बहिद्धा च, समासब्यासतो ततो.

१६६०. यथोपट्ठितभेदेन, सम्मसन्तो समूहतो;

कलापतो सम्मसनमिति भावेति पण्डितो.

१६६१. तस्सेवं सम्मसन्तस्स, कम्मञ्ञं होति मानसं;

सूपट्ठन्ति च सङ्खारा, वोदायति च भावना.

१६६२. ततो परं विपस्सन्तो, परिग्गण्हाति पण्डितो;

पच्चुप्पन्नसभावानं, खन्धानमुदयब्बयं.

१६६३. तण्हासम्मोहकम्मेहि,

खन्धपञ्चकसभावो;

रूपमाहारतो होति,

फस्सतो वेदनादयो.

१६६४. विञ्ञाणं नामरूपम्हा, सम्भोतीति च पस्सतो;

तस्स पच्चयतो होति, खन्धेसुदयदस्सनं.

१६६५. तण्हादीनं निरोधा च,

निरोधो होति पस्सतो;

तथा वीसतिधा होति,

तत्थेव वयदस्सनं.

१६६६. निब्बत्तिविपरिणामलक्खणं पन पस्सतो;

खणतो दसधा नेसमुदयब्बयदस्सनं.

१६६७. इत्थं पञ्ञासधा भेदो,

खन्धानमुदयब्बयो;

आयतनादिभेदोपि,

योजेतब्बो यथारहं.

१६६८. तदेवमनुपस्सन्तो, खन्धायतनधातुयो;

अनिच्चा दुक्खानत्ताति, भावेति बहुधा बुधो.

१६६९. भावनापसुतस्सेवं, पस्सतो बोधिपक्खिया;

पातुभूता पवत्तन्ति, विसेसेन विसारदा.

१६७०. सलक्खणपरिच्छिन्ने, तिलक्खणववत्थिते;

छन्दो सासवसङ्खारे, सारदं परियेसति.

१६७१. तत्थ पुब्बङ्गमं हुत्वा, संपक्खन्दति मानसं;

सङ्कप्पोभिनिरोपेति, आहरन्तो पुनप्पुनं.

१६७२. यथावत्थुसभावेन, ततो सद्धाधिमुच्चति;

सति सूपट्ठिता होति, परिग्गय्ह सभावतो.

१६७३. पञ्ञा सम्पटिविज्झन्ती, समाहच्च विपस्सति;

पग्गहेत्वान वायामो, पटिपादेति भावनं.

१६७४. ततो पीतिमनो होति, निप्फादितमनोरथो;

पामोज्जबहुलो हुत्वा, पस्सद्धदरथो पन.

१६७५. विक्खेपुद्धच्चनित्तिण्णो, समाधियति निच्चलो;

उपेक्खा भावनावीथिं, अधिट्ठाति ततो परं.

१६७६. आरुळ्हयोग्गाचरियो, आजानीयरथो विय;

वाताभावे पदीपोव, पसन्नेकमुखट्ठिता.

१६७७. सुखुमा निपुणाकारा, खुरधारागता विय;

गण्हन्ती भावनागब्भं, पवड्ढति विपस्सना.

१६७८. सम्पत्तपटिवेधस्स,

तस्सेवं तं विपस्सतो;

जायतेको उपक्लेसो,

दसोपक्लेसवत्थुका.

१६७९. ओभासो पीति पस्सद्धि, अधिमोक्खो च पग्गहो;

सुखं ञाणमुपट्ठानमुपेक्खा च निकन्ति च.

१६८०. जातेस्वेतेसु यं किञ्चि, उळारं जातविम्हयो;

दिस्वा विपस्सनामग्गा, वोक्कमित्वा ततो परं.

१६८१. तमहंकारविक्खित्तो, अस्सादेन्तो ममायति;

होताधिमानिको वाथ, मञ्ञन्तो तमनुत्तरं.

१६८२. सिया चेवमुपक्लिट्ठा, पतिता वाथ भावना;

तत्थेवं पटिसङ्खाय, पटिविज्झति पण्डितो.

१६८३. न तण्हादिट्ठिमानेहि, परियोगाहहेतुतो;

लक्खणालम्बणत्ता च, लोकियायं विपस्सना.

१६८४. दिट्ठिमाननिकन्ती च, कुम्मग्गा परिपन्थका;

मग्गो विसुद्धिया नाम, विसुद्धा च विपस्सना.

१६८५. सारथीव रथं भन्तमिति सङ्खाय साधुकं;

पविट्ठमग्गं विक्खित्तं, सम्पादेति यथा पुरे.

१६८६. इत्थं मग्गे अमग्गे च, याथावपटिवेधकं;

मग्गामग्गविसुद्धीति, ञाणदस्सनमीरितं.

१६८७. चेतोपवत्तनाकारमिति सल्लक्खयं बुधो;

साधुकं पटिविज्झन्तो, सुखुमं निपुणं ततो.

१६८८. परिपन्थे विमोचेत्वा, बोधेत्वा बोधिपक्खिये;

भावनं पटिपादेन्तो, पुनदेवोदयब्बयं.

१६८९. समधिट्ठाय मेधावी, विपस्सति तिलक्खणं;

उदयब्बयञाणन्ति, तमीरेन्ति ततो परं.

१६९०. सङ्खारानं विभूतत्ता, साकारानं विसेसतो;

तिलक्खणानं दिट्ठत्ता, सङ्खारेसु सभावतो.

१६९१. परिपन्था विमुत्तस्स, मग्गामग्गविसुद्धिया;

यथावीथिप्पवत्तस्स, पटिपत्तिविसुद्धिया.

१६९२. इन्द्रियानं सुतिक्खत्ता, परिपक्का विपस्सना;

उदयम्हा विमुच्चित्वा, भङ्गे ठाति यथा कथं.

१६९३. उप्पादो पच्चयायत्तो, धम्मानमिति निच्छिते;

निरोधानुगता जाति, सिद्धावस्सं नियामतो.

१६९४. ततोदयाव पट्ठाय, अत्थाय सूरियो विय;

विनासाय पवत्तन्ता, वयन्तेवाति पेक्खति.

१६९५. उदयाभोगमोहाय, वयन्तिच्चेव सब्बथा;

भेदस्सभावमारब्भ, धम्मेसु सति तिट्ठति.

१६९६. अतीता च निरुद्धाव, निरुज्झिस्सन्तिनागता;

निरुज्झन्तेव वत्तन्ता, इच्चेवमनुपस्सतो.

१६९७. निज्झरोव गिरग्गम्हि, वारिवोणतपोक्खरे;

पदीपो विय झायन्तो, आरग्गेरिव सासपो.

१६९८. आतपे विय उस्सावो, परिस्सावे जलं विय;

मद्दितं फेणपिण्डंव, लोणपिण्डमिवोदके.

१६९९. उदके दण्डराजीव, विज्जुताव वलाहके;

जलं तत्तकपालेव, सलिले विय बुब्बुळं.

१७००. वातब्भाहततूलंव, तीरं पत्ताव वीचियो;

फलं बन्धनमुत्तंव, तिणानीव हुतावहे.

१७०१. जायन्तापि च जिय्यन्ता, मिय्यन्ता च निरन्तरं;

निरोधायाभिधावन्ता, भङ्गाभिमुखपातिनो.

१७०२. विगच्छन्ताव दिस्सन्ति, खीयन्तन्तरधायिनो;

विद्धंसयन्ता सङ्खारा, पतन्ता च विनासिनो.

१७०३. भङ्गञाणं तमक्खातं, येन ञाणेन पस्सतो;

अनिच्चन्तानुधावन्ति, तिविधापि विपस्सना.

१७०४. उदयब्बयभङ्गेसु, पाकटा हि अनिच्चता;

भयादीनवनिब्बेदे, दुक्खतानत्तता ततो.

१७०५. इत्थं भङ्गमधिट्ठाय, पस्सन्तस्स तिलक्खणं;

सङ्खारा सभया हुत्वा, समुपट्ठन्ति योगिनो.

१७०६. वाळमिगानुबद्धाव, निम्मुज्जन्ता वियण्णवे;

अमनुस्सगहिताव, परिक्खित्ताव वेरिहि.

१७०७. कण्हसप्पसमालीळ्हा, चण्डहत्थिसमुट्ठिता;

पपातावाटपक्खन्ता, पतन्ताव हुतावहे.

१७०८. वज्झप्पत्ता महाचोरा, छिज्जन्ता विय सीसतो;

सूलमारोपियन्ताव, पब्बतेनोत्थटा विय.

१७०९. जातिसङ्कटपक्खन्ता, जराब्याधिनिपीळिता;

मरणासनिसम्मद्दा, महाब्यसनभागिनो.

१७१०. मच्चुनब्भाहता निच्चं, दुक्खभारसमोत्थटा;

सोकोपायासनिस्सन्दा, परिदेवपरायणा.