१५. पन्नरसमो परिच्छेदो

अरूपावचरसमाधिभावनानिद्देसो

९८०. रूपारूपमतीतेन, रूपारूपादिवेदिना;

यानि चारूपपुञ्ञानि, सरूपेनीरितानि तु.

९८१. तेसं दानि पवक्खामि, भावनानयमुत्तमं;

योगावचरभिक्खूनं, हितत्थाय समासतो.

९८२. ‘‘रूपे खो विज्जमानस्मिं, दण्डादानादयो सियुं;

अनेकापि पनाबाधा, चक्खुरोगादयो’’इति.

९८३. रूपे आदीनवं दिस्वा, रूपे निब्बिन्दमानसो;

तस्सातिक्कमनत्थाय, अरूपं पटिपज्जति.

९८४. तम्हा कसिणरूपापि, सो निब्बिज्ज विसारदो;

अपक्कमितुकामो च, सूकराभिहतोव सा.

९८५. चतुत्थे पन झानस्मिं, हुत्वा चिण्णवसी वसी;

चतुत्थज्झानतो धीमा, वुट्ठाय विधिना पुन.

९८६. करोति पनिदं चित्तं, रूपमारम्मणं यतो;

आसन्नसोमनस्सञ्च, थूलसन्तविमोक्खतो.

९८७. इति आदीनवं दिस्वा, चतुत्थे तत्थ सब्बसो;

निकन्तिं परियादाय, पठमारुप्पञ्च सन्ततो.

९८८. चक्कवाळपरियन्तं, यत्तकं वा पनिच्छति;

तत्तकं पत्थरित्वान, फुट्ठोकासञ्च तेन तं.

९८९. आकासो इति वानन्तो,

आकासो इति वा पुन;

मनसा हि करोन्तोव,

उग्घाटेति पवुच्चति.

९९०. उग्घाटेन्तो हि कसिणं, न संवेल्लेति तं पन;

न चुद्धरति सो योगी, पूवं विय कपालतो.

९९१. केवलं पन तं नेव, आवज्जति न पेक्खति;

नावज्जन्तो नपेक्खन्तो, उग्घाटेति हि नामसो.

९९२. कसिणुग्घाटिमाकासं, निमित्तं पन तंव सो;

आकासो इति चित्तेन, आवज्जति पुनप्पुनं.

९९३. आवज्जतो हि तस्सेवं,

करोतो तक्काहतम्पि च;

पञ्च नीवरणा तस्स,

विक्खम्भन्ति हि सब्बसो.

९९४. आसेवति च भावेति, तं निमित्तं पुनप्पुनं;

करोतो पन तस्सेव, सन्तचित्तस्स योगिनो.

९९५. तत्राकासे पनाप्पेति, पठमारुप्पमानसं;

इधापि पुरिमे भागे, तीणि चत्तारि वा पन.

९९६. जवनानि उपेक्खाय, सम्पयुत्तानि होन्ति हि;

चतुत्थं पञ्चमं वापि, होति आरुप्पमानसं.

९९७. पुन भावेतुकामेन, दुतियारुप्पमानसं;

सुचिण्णवसिना हुत्वा, पठमारुप्पमानसे.

९९८. आसन्नरूपावचर-ज्झानपच्चत्थिकन्ति च;

दुतियारुप्पचित्तंव, न च सन्तमिदन्ति च.

९९९. एवमादीनवं दिस्वा, पठमारुप्पमानसे;

निकन्तिं परियादाय, दुतियं सन्ततो पन.

१०००. तमाकासं फरित्वान, पवत्तमानसं पन;

तञ्च विञ्ञाणमिच्चेवं, कत्तब्बं मनसा बहुं.

१००१. आवज्जनञ्च कत्तब्बं, तथा तक्काहतम्पि च;

‘‘अनन्त’’न्ति ‘‘अनन्त’’न्ति, कातब्बं मनसा निध.

१००२. तस्मिं पन निमित्तस्मिं, विचारेन्तस्स मानसं;

उपचारेन तं चित्तं, समाधियति योगिनो.

१००३. आसेवति च भावेति, तं निमित्तं पुनप्पुनं;

तस्स चेवं करोन्तस्स, सतिसम्पन्नचेतसो.

१००४. आकासं फुसविञ्ञाणे, दुतियारुप्पमानसं;

अप्पेति अप्पना यस्मिं, नयो वुत्तनयोव सो.

१००५. आकासोयमनन्तोति, एवमाकासमेव तं;

फरित्वा पवत्तविञ्ञाणं, ‘‘विञ्ञाणञ्च’’न्ति वुच्चति.

१००६. मनक्कारवसेनापि, अनन्तं परिदीपितं;

‘‘विञ्ञाणानन्त’’मिच्चेव, वत्तब्बं पनिदं सिया.

१००७. अथ भावेतुकामेन, ततियारुप्पमानसं;

सुचिण्णवसिना हुत्वा, दुतियारुप्पमानसे.

१००८. आसन्नपठमारुप्प-चित्तपच्चत्थिकन्ति च;

ततियारुप्पचित्तंव, न च सन्तमिदन्ति च.

१००९. एवमादीनवं दिस्वा, दुतियारुप्पमानसे;

निकन्तिं परियादाय, ततियं सन्ततो पन.

१०१०. एवं मनसि कत्वान, कातब्बो मनसा पुन;

पठमारुप्पविञ्ञाणा-भावो तस्सेव सुञ्ञतो.

१०११. तं पनाकासविञ्ञाणं, अकत्वा मनसा पुन;

‘‘नत्थि नत्थी’’ति वातेन, ‘‘सुञ्ञं सुञ्ञ’’न्ति वा ततो.

१०१२. आवज्जितब्बमेवञ्हि, कत्तब्बं मनसापि च;

तक्काहतञ्च कातब्बं, पुनप्पुनंव धीमता.

१०१३. तस्मिं निमित्ते तस्सेवं, विचारेन्तस्स मानसं;

सति तिट्ठति भिय्योपि, समाधियति मानसं.

१०१४. आसेवति च भावेति, तं निमित्तं पुनप्पुनं;

तस्स चेवं करोन्तस्स, सतिसम्पन्नचेतसो.

१०१५. कसिणुग्घाटिमाकासं, फरित्वान समन्ततो;

विञ्ञाणस्स पवत्तस्स, नत्थिभावे अभावके.

१०१६. ततियारुप्पविञ्ञाणं,

तं पनाप्पेति योगिनो;

अप्पनाय नयोपेत्थ,

होति वुत्तनयोव सो.

१०१७. आकासगतविञ्ञाणं, दुतियारुप्पचक्खुना;

पस्सन्तो विहरित्वान, ‘‘नत्थि नत्थी’’तिआदिना.

१०१८. परिकम्ममनक्कारे, तस्मिं अन्तरहिते पन;

तस्सापगममत्तंव, पस्सन्तो वसती च सो.

१०१९. सन्निपातं यथा कोचि, दिस्वा सङ्घस्स कत्थचि;

गते सङ्घे तु तं ठानं, सुञ्ञमेवानुपस्सति.

१०२०. पुन भावेतुकामेन, चतुत्थारुप्पमानसं;

सुचिण्णवसिना हुत्वा, ततियारुप्पमानसे.

१०२१. आसन्नदुतियारुप्प-चित्तपच्चत्थिकन्ति च;

चतुत्थारुप्पचित्तंव, न च सन्तमिदन्ति च.

१०२२. एवमादीनवं दिस्वा, ततियारुप्पमानसे;

निकन्तिं परियादाय, चतुत्थं सन्ततो पन.

१०२३. एवं मनसि कत्वान, पुन तत्थेव धीमता;

अभावारम्मणं कत्वा, सम्पवत्तमिदं मनो.

१०२४. ‘‘सन्तं सन्तमिदं चित्त’’-मिच्चेवं तं पुनप्पुनं;

होति आवज्जितब्बञ्च, कातब्बं मनसापि च.

१०२५. तस्मिं निमित्ते तस्सेवं, विचारेन्तस्स मानसं;

सति तिट्ठति भिय्योपि, समाधियति मानसं.

१०२६. आसेवति च भावेति, तं निमित्तं पुनप्पुनं;

तस्स चेवं करोन्तस्स, सतिसम्पन्नचेतसो.

१०२७. ततियारुप्पसङ्खात-खन्धेसु च चतूसुपि;

चतुत्थारुप्पविञ्ञाणं, तं पनाप्पेति योगिनो.

१०२८. अप्पनाय नयोपेत्थ, हेट्ठा वुत्तनयूपमो;

अपिचेत्थ विसेसोयं, वेदितब्बो विभाविना.

१०२९. ‘‘अहो सन्ता वताय’’न्ति, समापत्ति पदिस्सति;

या पनाभावमत्तम्पि, कत्वा ठस्सति गोचरं.

१०३०. सन्तारम्मणतायेव, ‘‘सन्ताय’’न्ति विपस्सति;

सन्ततो चे मनक्कारो, कथञ्च समतिक्कमो.

१०३१. अनापज्जितुकामत्ता, होतेव समतिक्कमो;

‘‘समापज्जामहमेत’’-मिच्चाभोगो न विज्जति.

१०३२. सन्ततो तं करोन्तो हि, मनसा सुखुमं परं;

असञ्ञं पन दुब्बल्यं, पापुणाति महग्गतं.

१०३३. नेवसञ्ञी च नासञ्ञी,

याय सञ्ञाय होति सो;

न केवलं तु सञ्ञाव,

एदिसी अथ खो पन.

१०३४. एवमेव भवन्तेत्थ, सुखुमा वेदनादयो;

पत्तमक्खनतेलेन, मग्गस्मिं उदकेन च.

१०३५. सावेतब्बो अयं अत्थो, चतुत्थारुप्पबोधने;

पटुसञ्ञाय किच्चस्स, नेवक्करणतो अयं.

१०३६. ‘‘नेवसञ्ञा’’ति निद्दिट्ठा, चतुत्थारुप्पसम्भवा;

पटुसञ्ञाय किच्चं सा, कातुं सक्कोति नेव च.

१०३७. यथा दहनकिच्चं तु, तेजोधातु सुखोदके;

सा सङ्खारावसेसत्ता, सुखुमत्तेन विज्जति;

तस्मा पन च सा सञ्ञा, ‘‘नासञ्ञा’’ति पवुच्चति.

१०३८. एता हि रूपमाकासं,

विञ्ञाणं तदभावकं;

अतिक्कमित्वा कमतो,

चतस्सो होन्ति आह च.

१०३९. ‘‘आरम्मणातिक्कमतो, चतस्सोपि भवन्तिमा;

अङ्गातिक्कममेतासं, न इच्छन्ति विभाविनो.

१०४०. सुपणीततरा होन्ति,

पच्छिमा पच्छिमा इध;

उपमा तत्थ विञ्ञेय्या,

पासादतलसाटिका’’ति.

१०४१. सङ्खेपेन मयारुप्प-समापत्तिनयो अयं;

दस्सितो दस्सितो सुद्ध-दस्सिना पियदस्सिना.

१०४२. रूपारूपज्झानसमापत्तिविधानं,

जानातिमं सारतरं यो पन भिक्खु;

रूपारूपज्झानसमापत्तीसु दक्खो,

रूपारूपं याति भवं सो अभिभुय्य.

इति अभिधम्मावतारे अरूपावचरसमाधिभावनानिद्देसो नाम

पन्नरसमो परिच्छेदो.