९. नवमो परिच्छेदो
पुञ्ञविपाकपच्चयनिद्देसो
५६०. बात्तिंस पाकचित्तानि, लोकिकानेव यानि हि;
एतेसं पाकचित्तानं, पटिसन्धिपवत्तिसु.
५६१. पुञ्ञापुञ्ञादिसङ्खारा, यथा येसञ्च पच्चया;
भवादीसु तथा तेपि, विञ्ञातब्बा विभाविना.
५६२. तयो भवा चतस्सो च, योनियो गतिपञ्चकं;
विञ्ञाणट्ठितियो सत्त, सत्तावासा नवेरिता.
५६३. कामे पुञ्ञाभिसङ्खार-सञ्ञिता अट्ठ चेतना;
नवन्नं पाकचित्तानं, कामे सुगतियं पन.
५६४. नानाक्खणिककम्मूप-निस्सयपच्चयेहि च;
द्वेधा हि पच्चया तेसं, भवन्ति पटिसन्धियं.
५६५. उपेक्खासहिताहेतु-मनोविञ्ञाणधातुया;
विना परित्तपाकानं, होन्ति द्वेधा पवत्तियं.
५६६. तायेव चेतना रूप-भवे द्वेधाव पच्चया;
पञ्चन्नं पाकचित्तानं, भवन्ति हि पवत्तियं.
५६७. अट्ठन्नं तु परित्तानं, कामे दुग्गतियं तथा;
पवत्ते पच्चया होन्ति, न होन्ति पटिसन्धियं.
५६८. होन्ति वुत्तप्पकाराव, कामे सुगतियं तथा;
सोळसन्नं विपाकानं, पवत्ते पटिसन्धियं.
५६९. रूपे पुञ्ञाभिसङ्खारा, रूपावचरभूमियं;
पञ्चन्नं पाकचित्तानं, पच्चया पटिसन्धियं.
५७०. होन्तिमापुञ्ञसङ्खारा, कामे दुग्गतियं द्विधा;
विञ्ञाणस्स पनेकस्स, पच्चया पटिसन्धियं.
५७१. छन्नं पन पवत्तेव, होन्ति नो पटिसन्धियं;
सत्तन्नम्पि भवन्तेव, पवत्ते पटिसन्धियं.
५७२. कामे सुगतियं तेसं, सत्तन्नम्पि तथेव च;
पवत्ते पच्चया होन्ति, न होन्ति पटिसन्धियं.
५७३. विञ्ञाणानं चतुन्नम्पि, तेसं रूपभवे तथा;
पवत्ते पच्चया होन्ति, न होन्ति पटिसन्धियं.
५७४. सो च कामभवेनिट्ठ-रूपादिउपलद्धियं;
अनिट्ठरूपादयो पन, ब्रह्मलोके न विज्जरे.
५७५. तथेवानेञ्जसङ्खारो, अरूपावचरभूमियं;
चतुन्नं पाकचित्तानं, पवत्ते पटिसन्धियं.
५७६. एवं ताव भवेस्वेते, पटिसन्धिपवत्तिसु;
यथा च पच्चया होन्ति, तथा ञेय्या विभाविना.
५७७. एसेव च नयो ञेय्यो, योनिआदीसु तत्रिदं;
आदितो पन पट्ठाय, मुखमत्तनिदस्सनं.
५७८. अविसेसेन पुञ्ञाभि-सङ्खारो द्विभवेसुपि;
दत्वान पटिसन्धिं तु, सब्बपाकं जनेति सो.
५७९. तथा चतूसु विञ्ञेय्यो, अण्डजादीसु योनिसु;
बहुदेवमनुस्सानं, गतीसु द्वीसु एव च.
५८०. तथा नानत्तकायादि-विञ्ञाणानं ठितीसुपि;
तथा वुत्तप्पकारस्मिं, सत्तावासे चतुब्बिधे.
५८१. एवं पुञ्ञाभिसङ्खारो, भवादीसु यथारहं;
एकवीसतिपाकानं, पच्चयो होति च द्विधा.
५८२. कामे अपुञ्ञसङ्खारो, भवे चतूसु योनिसु;
तीसु गतीसु एकिस्सा, विञ्ञाणट्ठितियापि च.
५८३. सत्तावासे पनेकस्मिं,
उहोति सो पच्चयो द्विधा;
सत्तन्नं पाकचित्तानं,
पवत्ते पटिसन्धियं.
५८४. तथेवानेञ्जसङ्खारो, एकारूपभवे पुन;
एकिस्सा योनिया चेव, एकिस्सा गतियापि च.
५८५. तीसु चित्तट्ठितीस्वेव, सत्तावासे चतुब्बिधे;
चतुन्नं पाकचित्तानं, द्वेधा सो होति पच्चयो.
५८६. पटिसन्धिपवत्तीनं, वसेनेव भवादिसु;
विजानितब्बा सङ्खारा, यथा येसञ्च पच्चया.
५८७. न रूपारूपधम्मानं, सङ्कन्ति पन विज्जति;
सङ्कन्तिभावे असति, पटिसन्धि कथं सिया.
५८८. नत्थि चित्तस्स सङ्कन्ति, अतीतभवतो इध;
ततो हेतुं विना तस्स, पातुभावो न विज्जति.
५८९. सुलद्धपच्चयं रूपा-रूपमत्तं तु जायति;
उप्पज्जमानमेवं तु, लभित्वा पच्चयं पन.
५९०. भवन्तरमुपेतीति, समञ्ञाय पवुच्चति;
न च सत्तो न च जीवो, न अत्ता वापि विज्जति.
५९१. तयिदं पाकटं कत्वा, पटिसन्धिक्कमं पन;
दस्सयिस्सामहं साधु, निबोधथ सुदुब्बुधं.
५९२. अतीतस्मिं भवे तस्स, आसन्नमरणस्स हि;
हरितं तालपण्णंव, पक्खित्तं आतपे पन.
५९३. सुस्समाने सरीरस्मिं, नट्ठे चक्खुन्द्रियादिके;
हदयवत्थुमत्तस्मिं, ठिते कायप्पसादिके.
५९४. वत्थुसन्निस्सितं चित्तं, होति तस्मिं खणेपि च;
पुब्बानुसेवितं कम्मं, पुञ्ञं वापुञ्ञमेव वा.
५९५. कम्मं कम्मनिमित्तं वा, आलम्बित्वा पवत्तति;
एवं पवत्तमानं तं, विञ्ञाणं लद्धपच्चयं.
५९६. अविज्जाय पटिच्छन्ना-दीनवे विसये पन;
तण्हा नमेति सङ्खारा, खिपन्ति सहजा पन.
५९७. न मीयमानं तण्हाय, तं सन्ततिवसा पन;
ओरिमा पन तीरम्हा, आलम्बित्वान रज्जुकं.
५९८. मातिकातिक्कमोवेतं, पुरिमं जहति निस्सयं;
अपरं कम्मसम्भूतं, लम्बित्वा वापि निस्सयं.
५९९. तं पनारम्मणादीहि, पच्चयेहि पवत्तति;
पुरिमं चवनं एत्थ, पच्छिमं पटिसन्धि तु.
६००. तदेतं नापि पुरिमा, भवतोपि इधागतं;
कम्मादिञ्च विना हेतुं, पातुभूतं न चेव तं.
६०१. एत्थ चेतस्स चित्तस्स, पुरिमा भवतो पन;
इधानागमनेतीत-भवहेतूहि सम्भवे.
६०२. पटिघोसदीपमुद्दादी, भवन्तेत्थ निदस्सना;
यथा आगन्त्वा अञ्ञत्र, होन्ति सद्दादिहेतुका.
६०३. एवमेव च विञ्ञाणं, वेदितब्बं विभाविना;
सन्तानबन्धतो नत्थि, एकता वापि नानता.
६०४. सति सन्तानबन्धे तु, एकन्तेनेकता सिया;
खीरतो दधिसम्भूतं, न भवेय्य कदाचिपि.
६०५. अथापि पन एकन्त-नानता सा भवेय्य चे;
खीरसामी नरो नेव, दधिसामी भवेय्य सो.
६०६. तस्मा एत्थ पनेकन्त-एकतानानतापि वा;
न चेव उपगन्तब्बा, विञ्ञुना समयञ्ञुना.
६०७. ननु एवमसङ्कन्ति-पातुभावे तस्स सति;
ये इमस्मिं मनुस्सत्त-भावे खन्धाभिसम्भवा.
६०८. तेसं इध निरुद्धत्ता, कम्मस्स फलहेतुनो;
परत्थागमतो चेव, इध तस्स कतस्स हि.
६०९. अञ्ञस्स अञ्ञतो चेव, कम्मतो तं फलं सिया;
तस्मा न सुन्दरं एतं, विधानं सब्बमेव च.
एत्थाह –
६१०. सन्ताने यं फलं एतं, नाञ्ञस्स न च अञ्ञतो;
बीजानं अभिसङ्खारो, एतस्सत्थस्स साधको.
६११. एकस्मिं पन सन्ताने, वत्तमानं फलं पन;
अञ्ञस्सातिपि वा नेव, अञ्ञतो वा न होति तं.
६१२. बीजानं अभिसङ्खारा, एतस्सत्थस्स साधको;
बीजानं अभिसङ्खारे, कते तु मधुआदिना.
६१३. तस्स बीजस्स सन्ताने, पठमं लद्धपच्चयो;
मधुरो फलसो तस्स, होति कालन्तरे पन.
६१४. न हि तानि हि बीजानि, अभिसङ्खरणम्पि वा;
पापुणन्ति फलट्ठानं, एवं ञेय्यमिदम्पि च.
६१५. बालकाले पयुत्तेन, विज्जासिप्पोसधादिना;
दीपेतब्बो अयं वुद्ध-कालस्मिं फलदायिना.
६१६. एवं सन्तेपि तं कम्मं, विज्जमानम्पि वा पन;
फलस्स पच्चयो होति, अथ वाविज्जमानकं.
६१७. विज्जमानं सचे होति, तप्पवत्तिक्खणे पन;
भवितब्बं विपाकेन, सद्धिमेव च हेतुना.
६१८. अथ वाविज्जमानं तं, निरुद्धं पच्चयो भवे;
पवत्तिक्खणतो पुब्बे, पच्छा निच्चफलं सिया.
वुच्चते –
६१९. कटत्ता पच्चयो कम्मं, तस्मा निच्चफलं न च;
पाटिभोगादिकं कम्मं, वेदितब्बं निदस्सनं.
६२०. कटत्तायेव तं कम्मं, फलस्स पन पच्चयो;
न चस्स विज्जमानत्तं, तस्स वाविज्जमानता.
६२१. अभिधम्मावतारोयं, परमत्थपकासनो;
सोतब्बो पन सोतूनं, पीतिबुद्धिविवड्ढनो.
इति अभिधम्मावतारे पुञ्ञविपाकपच्चयनिद्देसो नाम
नवमो परिच्छेदो.