५. उण्णाभब्राह्मणसुत्तं
८२७. एवं मे सुतं – एकं समयं आयस्मा आनन्दो कोसम्बियं विहरति घोसितारामे. अथ खो उण्णाभो ब्राह्मणो येनायस्मा आनन्दो तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा आयस्मता आनन्देन सद्धिं सम्मोदि. सम्मोदनीयं कथं सारणीयं वीतिसारेत्वा एकमन्तं निसीदि. एकमन्तं निसिन्नो खो उण्णाभो ब्राह्मणो आयस्मन्तं आनन्दं एतदवोच – ‘‘किमत्थियं नु खो, भो आनन्द, समणे गोतमे ब्रह्मचरियं वुस्सती’’ति? ‘‘छन्दप्पहानत्थं खो, ब्राह्मण, भगवति ब्रह्मचरियं वुस्सती’’ति.
‘‘अत्थि पन, भो आनन्द, मग्गो अत्थि पटिपदा एतस्स छन्दस्स पहानाया’’ति? ‘‘अत्थि खो, ब्राह्मण, मग्गो अत्थि पटिपदा एतस्स छन्दस्स पहानाया’’ति.
‘‘कतमो पन, भो आनन्द, मग्गो कतमा पटिपदा एतस्स छन्दस्स पहानाया’’ति? ‘‘इध, ब्राह्मण, भिक्खु छन्दसमाधिप्पधानसङ्खारसमन्नागतं इद्धिपादं भावेति, वीरियसमाधि…पे… चित्तसमाधि…पे… वीमंसासमाधिप्पधानसङ्खारसमन्नागतं इद्धिपादं भावेति – अयं खो, ब्राह्मण, मग्गो अयं पटिपदा एतस्स छन्दस्स पहानाया’’ति.
‘‘एवं सन्ते, भो आनन्द, सन्तकं होति नो असन्तकं. छन्देनेव छन्दं पजहिस्सतीति – नेतं ठानं विज्जति’’. ‘‘तेन हि, ब्राह्मण, तञ्ञेवेत्थ पटिपुच्छिस्सामि. यथा ते खमेय्य तथा तं ब्याकरेय्यासि. तं किं मञ्ञसि, ब्राह्मण, अहोसि ते पुब्बे छन्दो ‘आरामं गमिस्सामी’ति? तस्स ते आरामगतस्स यो तज्जो छन्दो सो पटिप्पस्सद्धो’’ति? ‘‘एवं, भो’’. ‘‘अहोसि ते पुब्बे वीरियं ‘आरामं गमिस्सामी’ति? तस्स ते आरामगतस्स यं तज्जं वीरियं तं पटिप्पस्सद्ध’’न्ति? ‘‘एवं, भो’’. ‘‘अहोसि ते पुब्बे चित्तं ‘आरामं गमिस्सामी’ति? तस्स ते आरामगतस्स यं तज्जं चित्तं तं पटिप्पस्सद्ध’’न्ति? ‘‘एवं, भो’’. ‘‘अहोसि ते पुब्बे वीमंसा ‘आरामं गमिस्सामी’ति? तस्स ते आरामगतस्स या तज्जा वीमंसा सा पटिप्पस्सद्धा’’ति? ‘‘एवं, भो’’.
‘‘एवमेव खो, ब्राह्मण, यो सो भिक्खु अरहं खीणासवो वुसितवा कतकरणीयो ओहितभारो अनुप्पत्तसदत्थो परिक्खीणभवसंयोजनो सम्मदञ्ञा विमुत्तो, तस्स यो पुब्बे छन्दो अहोसि अरहत्तप्पत्तिया, अरहत्तप्पत्ते [अरहत्ते पत्ते (सी. स्या. कं.)] यो तज्जो छन्दो सो पटिप्पस्सद्धो; यं पुब्बे वीरियं अहोसि अरहत्तप्पत्तिया, अरहत्तप्पत्ते यं तज्जं वीरियं तं पटिप्पस्सद्धं; यं पुब्बे चित्तं अहोसि अरहत्तप्पत्तिया, अरहत्तप्पत्ते यं तज्जं चित्तं तं पटिप्पस्सद्धं; या पुब्बे वीमंसा अहोसि अरहत्तप्पत्तिया, अरहत्तप्पत्ते या तज्जा वीमंसा सा पटिप्पस्सद्धा. तं किं मञ्ञसि, ब्राह्मण, इति एवं सन्ते, सन्तकं वा होति नो असन्तकं वा’’ति?
‘‘अद्धा, भो आनन्द, एवं सन्ते, सन्तकं होति नो असन्तकं. अभिक्कन्तं, भो आनन्द, अभिक्कन्तं, भो आनन्द! सेय्यथापि, भो आनन्द, निक्कुज्जितं वा उक्कुज्जेय्य, पटिच्छन्नं वा विवरेय्य, मूळ्हस्स वा मग्गं आचिक्खेय्य, अन्धकारे वा तेलपज्जोतं धारेय्य – चक्खुमन्तो रूपानि दक्खन्तीति; एवमेवं भोता आनन्देन अनेकपरियायेन धम्मो पकासितो. एसाहं, भो आनन्द, तं भवन्तं गोतमं सरणं गच्छामि धम्मञ्च भिक्खुसङ्घञ्च. उपासकं मं भवं आनन्दो धारेतु अज्जतग्गे पाणुपेतं सरणं गत’’न्ति. पञ्चमं.