११. पञ्चगतिपेय्यालवग्गो
१. मनुस्सचुतिनिरयसुत्तं
११७२. अथ खो भगवा परित्तं नखसिखायं पंसुं आरोपेत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘तं किं मञ्ञथ, भिक्खवे, कतमं नु खो बहुतरं – यो वायं मया परित्तो नखसिखायं पंसु आरोपितो, अयं वा महापथवी’’ति? ‘‘एतदेव, भन्ते, बहुतरं, यदिदं – महापथवी; अप्पमत्तकायं भगवता परित्तो नखसिखायं पंसु आरोपितो. सङ्खम्पि न उपेति, उपनिधम्पि न उपेति, कलभागम्पि न उपेति महापथविं उपनिधाय भगवता परित्तो नखसिखायं पंसु आरोपितो’’ति. एवमेव खो, भिक्खवे, अप्पका ते सत्ता ये मनुस्सा चुता मनुस्सेसु पच्चाजायन्ति; अथ खो एतेव बहुतरा सत्ता ये मनुस्सा चुता निरये पच्चाजायन्ति…पे…. पठमं.
२. मनुस्सचुतितिरच्छानसुत्तं
११७३. …पे… ‘‘एवमेव खो, भिक्खवे, अप्पका ते सत्ता ये मनुस्सा चुता मनुस्सेसु पच्चाजायन्ति; अथ खो एतेव बहुतरा सत्ता ये मनुस्सा चुता तिरच्छानयोनिया पच्चाजायन्ति…पे…. दुतियं.
३. मनुस्सचुतिपेत्तिविसयसुत्तं
११७४. …पे… ‘‘एवमेव खो, भिक्खवे, अप्पका ते सत्ता ये मनुस्सा चुता मनुस्सेसु पच्चाजायन्ति; अथ खो एतेव बहुतरा सत्ता ये मनुस्सा चुता पेत्तिविसये पच्चाजायन्ति…पे…. ततियं.
४-५-६. मनुस्सचुतिदेवनिरयादिसुत्तं
११७५-११७७. …पे… ‘‘एवमेव खो, भिक्खवे, अप्पका ते सत्ता ये मनुस्सा चुता देवेसु पच्चाजायन्ति; अथ खो एतेव बहुतरा सत्ता ये मनुस्सा चुता निरये पच्चाजायन्ति…पे… तिरच्छानयोनिया पच्चाजायन्ति…पे… पेत्तिविसये पच्चाजायन्ति…पे…. छट्ठं.
७-९. देवचुतिनिरयादिसुत्तं
११७८-११८०. …पे… ‘‘एवमेव खो, भिक्खवे, अप्पका ते सत्ता ये देवा चुता देवेसु पच्चाजायन्ति; अथ खो एतेव बहुतरा सत्ता ये देवा चुता निरये पच्चाजायन्ति…पे… तिरच्छानयोनिया पच्चाजायन्ति…पे… पेत्तिविसये पच्चाजायन्ति…पे…. नवमं.
१०-१२. देवमनुस्सनिरयादिसुत्तं
११८१-११८३. …पे… ‘‘एवमेव खो, भिक्खवे, अप्पका ते सत्ता ये देवा चुता मनुस्सेसु पच्चाजायन्ति; अथ खो एतेव बहुतरा सत्ता ये देवा चुता निरये पच्चाजायन्ति…पे… तिरच्छानयोनिया पच्चाजायन्ति…पे… पेत्तिविसये पच्चाजायन्ति…पे…. द्वादसमं.
१३-१५. निरयमनुस्सनिरयादिसुत्तं
११८४-११८६. …पे… ‘‘एवमेव खो, भिक्खवे, अप्पका ते सत्ता ये निरया चुता मनुस्सेसु पच्चाजायन्ति; अथ खो एतेव बहुतरा सत्ता ये निरया चुता निरये पच्चाजायन्ति…पे… तिरच्छानयोनिया पच्चाजायन्ति…पे… पेत्तिविसये पच्चाजायन्ति…पे…. पन्नरसमं.
१६-१८. निरयदेवनिरयादिसुत्तं
११८७-११८९. …पे… ‘‘एवमेव खो, भिक्खवे, अप्पका ते सत्ता ये निरया चुता देवेसु पच्चाजायन्ति; अथ खो एतेव बहुतरा सत्ता ये निरया चुता निरये पच्चाजायन्ति…पे… तिरच्छानयोनिया पच्चाजायन्ति…पे… पेत्तिविसये पच्चाजायन्ति…पे…. अट्ठारसमं.
१९-२१. तिरच्छानमनुस्सनिरयादिसुत्तं
११९०-११९२. …पे… ‘‘एवमेव खो, भिक्खवे, अप्पका ते सत्ता ये तिरच्छानयोनिया चुता मनुस्सेसु पच्चाजायन्ति; अथ खो एतेव बहुतरा सत्ता ये तिरच्छानयोनिया चुता निरये पच्चाजायन्ति…पे… तिरच्छानयोनिया पच्चाजायन्ति…पे… पेत्तिविसये पच्चाजायन्ति…पे…. एकवीसतिमं.
२२-२४. तिरच्छानदेवनिरयादिसुत्तं
११९३-११९५. …पे… ‘‘एवमेव खो, भिक्खवे, अप्पका ते सत्ता ये तिरच्छानयोनिया चुता देवेसु पच्चाजायन्ति; अथ खो एतेव बहुतरा सत्ता ये तिरच्छानयोनिया चुता निरये पच्चाजायन्ति…पे… तिरच्छानयोनिया पच्चाजायन्ति…पे… पेत्तिविसये पच्चाजायन्ति…पे…. चतुवीसतिमं.
२५-२७. पेत्तिमनुस्सनिरयादिसुत्तं
११९६-११९८. …पे… ‘‘एवमेव खो, भिक्खवे, अप्पका ते सत्ता ये पेत्तिविसया चुता मनुस्सेसु पच्चाजायन्ति; अथ खो एतेव बहुतरा सत्ता ये पेत्तिविसया चुता निरये पच्चाजायन्ति…पे… तिरच्छानयोनिया पच्चाजायन्ति…पे… पेत्तिविसये पच्चाजायन्ति…पे…. सत्तवीसतिमं.
२८-२९. पेत्तिदेवनिरयादिसुत्तं
११९९-१२००. …पे… ‘‘एवमेव खो, भिक्खवे, अप्पका ते सत्ता ये पेत्तिविसया चुता देवेसु पच्चाजायन्ति; अथ खो एतेव बहुतरा सत्ता ये पेत्तिविसया चुता निरये पच्चाजायन्ति…पे… एवमेव खो, भिक्खवे, अप्पका ते सत्ता ये पेत्तिविसया चुता देवेसु पच्चाजायन्ति; अथ खो एतेव बहुतरा सत्ता ये पेत्तिविसया चुता तिरच्छानयोनिया पच्चाजायन्ति…पे…. एकूनतिंसतिमं.
३०. पेत्तिदेवपेत्तिविसयसुत्तं
१२०१. …पे… ‘‘एवमेव खो, भिक्खवे, अप्पका ते सत्ता ये पेत्तिविसया चुता देवेसु पच्चाजायन्ति; अथ खो एतेव बहुतरा सत्ता ये पेत्तिविसया चुता पेत्तिविसये पच्चाजायन्ति. तं किस्स हेतु? अदिट्ठत्ता भिक्खवे, चतुन्नं अरियसच्चानं. कतमेसं चतुन्नं? दुक्खस्स अरियसच्चस्स, दुक्खसमुदयस्स अरियसच्चस्स, दुक्खनिरोधस्स अरियसच्चस्स, दुक्खनिरोधगामिनिया पटिपदाय अरियसच्चस्स’’.
‘‘तस्मातिह, भिक्खवे, ‘इदं दुक्ख’न्ति योगो करणीयो, ‘अयं दुक्खसमुदयो’ति योगो करणीयो, ‘अयं दुक्खनिरोधो’ति योगो करणीयो, ‘अयं दुक्खनिरोधगामिनी पटिपदा’ति योगो करणीयो’’ति. इदमवोच भगवा. अत्तमना ते भिक्खू भगवतो भासितं अभिनन्दुन्ति. तिंसतिमं.
पञ्चगतिपेय्यालवग्गो एकादसमो.
तस्सुद्दानं –
मनुस्सतो चुता छापि, देवा चुता निरयतो;
तिरच्छानपेत्तिविसया, तिंसमत्तो गतिवग्गोति.
सच्चसंयुत्तं द्वादसमं.