६. पठमअनाथपिण्डिकसुत्तं

१०२२. सावत्थिनिदानं. तेन खो पन समयेन अनाथपिण्डिको गहपति आबाधिको होति दुक्खितो बाळ्हगिलानो. अथ खो अनाथपिण्डिको गहपति अञ्ञतरं पुरिसं आमन्तेसि – ‘‘एहि त्वं, अम्भो पुरिस, येनायस्मा सारिपुत्तो तेनुपसङ्कम; उपसङ्कमित्वा मम वचनेन आयस्मतो सारिपुत्तस्स पादे सिरसा वन्द – ‘अनाथपिण्डिको, भन्ते, गहपति आबाधिको दुक्खितो बाळ्हगिलानो. सो आयस्मतो सारिपुत्तस्स पादे सिरसा वन्दती’ति. एवञ्च वदेहि – ‘साधु किर, भन्ते, आयस्मा सारिपुत्तो येन अनाथपिण्डिकस्स गहपतिस्स निवेसनं तेनुपसङ्कमतु अनुकम्पं उपादाया’’’ति.

‘‘एवं, भन्ते’’ति खो सो पुरिसो अनाथपिण्डिकस्स गहपतिस्स पटिस्सुत्वा येनायस्मा सारिपुत्तो तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा आयस्मन्तं सारिपुत्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि. एकमन्तं निसिन्नो खो सो पुरिसो आयस्मन्तं सारिपुत्तं एतदवोच –

‘‘अनाथपिण्डिको, भन्ते, गहपति आबाधिको दुक्खितो बाळ्हगिलानो. सो आयस्मतो सारिपुत्तस्स पादे सिरसा वन्दति. एवञ्च वदति – ‘साधु किर, भन्ते, आयस्मा सारिपुत्तो येन अनाथपिण्डिकस्स गहपतिस्स निवेसनं तेनुपसङ्कमतु अनुकम्पं उपादाया’’’ति. अधिवासेसि खो आयस्मा सारिपुत्तो तुण्हीभावेन.

अथ खो आयस्मा सारिपुत्तो पुब्बण्हसमयं निवासेत्वा पत्तचीवरमादाय आयस्मता आनन्देन पच्छासमणेन येन अनाथपिण्डिकस्स गहपतिस्स निवेसनं तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा पञ्ञत्ते आसने निसीदि. निसज्ज खो आयस्मा सारिपुत्तो अनाथपिण्डिकं गहपतिं एतदवोच – ‘‘कच्चि ते, गहपति, खमनीयं कच्चि यापनीयं? कच्चि दुक्खा वेदना पटिक्कमन्ति, नो अभिक्कमन्ति; पटिक्कमोसानं पञ्ञायति, नो अभिक्कमो’’ति? ‘‘न मे, भन्ते, खमनीयं, न यापनीयं. बाळ्हा मे दुक्खा वेदना अभिक्कमन्ति, नो पटिक्कमन्ति; अभिक्कमोसानं पञ्ञायति, नो पटिक्कमो’’ति.

‘‘यथारूपेन खो, गहपति, बुद्धे अप्पसादेन समन्नागतो अस्सुतवा पुथुज्जनो कायस्स भेदा परं मरणा अपायं दुग्गतिं विनिपातं निरयं उपपज्जति तथारूपो ते बुद्धे अप्पसादो नत्थि. अत्थि च खो ते, गहपति, बुद्धे अवेच्चप्पसादो – इतिपि सो भगवा…पे… सत्था देवमनुस्सानं बुद्धो भगवाति. तञ्च पन ते बुद्धे अवेच्चप्पसादं अत्तनि समनुपस्सतो ठानसो वेदना पटिप्पस्सम्भेय्य.

‘‘यथारूपेन खो, गहपति, धम्मे अप्पसादेन समन्नागतो अस्सुतवा पुथुज्जनो कायस्स भेदा परं मरणा अपायं दुग्गतिं विनिपातं निरयं उपपज्जति, तथारूपो ते धम्मे अप्पसादो नत्थि. अत्थि च खो ते, गहपति, धम्मे अवेच्चप्पसादो – स्वाक्खातो भगवता धम्मो…पे… पच्चत्तं वेदितब्बो विञ्ञूहीति. तञ्च पन ते धम्मे अवेच्चप्पसादं अत्तनि समनुपस्सतो ठानसो वेदना पटिप्पस्सम्भेय्य.

‘‘यथारूपेन खो, गहपति, सङ्घे अप्पसादेन समन्नागतो अस्सुतवा पुथुज्जनो कायस्स भेदा परं मरणा अपायं दुग्गतिं विनिपातं निरयं उपपज्जति, तथारूपो ते सङ्घे अप्पसादो नत्थि. अत्थि च खो ते, गहपति, सङ्घे अवेच्चप्पसादो – सुप्पटिपन्नो भगवतो सावकसङ्घो…पे… अनुत्तरं पुञ्ञक्खेत्तं लोकस्साति. तञ्च पन ते सङ्घे अवेच्चप्पसादं अत्तनि समनुपस्सतो ठानसो वेदना पटिप्पस्सम्भेय्य.

‘‘यथारूपेन खो, गहपति, दुस्सील्येन समन्नागतो अस्सुतवा पुथुज्जनो कायस्स भेदा परं मरणा अपायं दुग्गतिं विनिपातं निरयं उपपज्जति, तथारूपं ते दुस्सील्यं नत्थि. अत्थि च खो ते, गहपति, अरियकन्तानि सीलानि…पे… समाधिसंवत्तनिकानि. तानि च पन ते अरियकन्तानि सीलानि अत्तनि समनुपस्सतो ठानसो वेदना पटिप्पस्सम्भेय्य.

‘‘यथारूपाय खो, गहपति, मिच्छादिट्ठिया समन्नागतो अस्सुतवा पुथुज्जनो कायस्स भेदा परं मरणा अपायं दुग्गतिं विनिपातं निरयं उपपज्जति, तथारूपा ते मिच्छादिट्ठि नत्थि. अत्थि च खो ते, गहपति, सम्मादिट्ठि. तञ्च पन ते सम्मादिट्ठिं अत्तनि समनुपस्सतो ठानसो वेदना पटिप्पस्सम्भेय्य.

‘‘यथारूपेन खो, गहपति, मिच्छासङ्कप्पेन समन्नागतो अस्सुतवा पुथुज्जनो कायस्स भेदा परं मरणा अपायं दुग्गतिं विनिपातं निरयं उपपज्जति, तथारूपो ते मिच्छासङ्कप्पो नत्थि. अत्थि च खो ते, गहपति, सम्मासङ्कप्पो. तञ्च पन ते सम्मासङ्कप्पं अत्तनि समनुपस्सतो ठानसो वेदना पटिप्पस्सम्भेय्य.

‘‘यथारूपाय खो, गहपति, मिच्छावाचाय समन्नागतो अस्सुतवा पुथुज्जनो कायस्स भेदा परं मरणा अपायं दुग्गतिं विनिपातं निरयं उपपज्जति, तथारूपा ते मिच्छावाचा नत्थि. अत्थि च खो ते, गहपति, सम्मावाचा. तञ्च पन ते सम्मावाचं अत्तनि समनुपस्सतो ठानसो वेदना पटिप्पस्सम्भेय्य.

‘‘यथारूपेन खो, गहपति, मिच्छाकम्मन्तेन समन्नागतो अस्सुतवा पुथुज्जनो कायस्स भेदा परं मरणा अपायं दुग्गतिं विनिपातं निरयं उपपज्जति, तथारूपो ते मिच्छाकम्मन्तो नत्थि. अत्थि च खो ते, गहपति, सम्माकम्मन्तो. तञ्च पन ते सम्माकम्मन्तं अत्तनि समनुपस्सतो ठानसो वेदना पटिप्पस्सम्भेय्य.

‘‘यथारूपेन खो, गहपति, मिच्छाआजीवेन समन्नागतो अस्सुतवा पुथुज्जनो कायस्स भेदा परं मरणा अपायं दुग्गतिं विनिपातं निरयं उपपज्जति, तथारूपो ते मिच्छाआजीवो नत्थि. अत्थि च खो ते, गहपति, सम्माआजीवो. तञ्च पन ते सम्माआजीवं अत्तनि समनुपस्सतो ठानसो वेदना पटिप्पस्सम्भेय्य.

‘‘यथारूपेन खो, गहपति, मिच्छावायामेन समन्नागतो अस्सुतवा पुथुज्जनो कायस्स भेदा परं मरणा अपायं दुग्गतिं विनिपातं निरयं उपपज्जति, तथारूपो ते मिच्छावायामो नत्थि. अत्थि च खो ते, गहपति, सम्मावायामो. तञ्च पन ते सम्मावायामं अत्तनि समनुपस्सतो ठानसो वेदना पटिप्पस्सम्भेय्य.

‘‘यथारूपाय खो, गहपति, मिच्छासतिया समन्नागतो अस्सुतवा पुथुज्जनो कायस्स भेदा परं मरणा अपायं दुग्गतिं विनिपातं निरयं उपपज्जति, तथारूपा ते मिच्छासति नत्थि. अत्थि च खो ते, गहपति, सम्मासति. तञ्च पन ते सम्मासतिं अत्तनि समनुपस्सतो ठानसो वेदना पटिप्पस्सम्भेय्य.

‘‘यथारूपेन खो, गहपति, मिच्छासमाधिना समन्नागतो अस्सुतवा पुथुज्जनो कायस्स भेदा परं मरणा अपायं दुग्गतिं विनिपातं निरयं उपपज्जति, तथारूपो ते मिच्छासमाधि नत्थि. अत्थि च खो ते, गहपति, सम्मासमाधि. तञ्च पन ते सम्मासमाधिं अत्तनि समनुपस्सतो ठानसो वेदना पटिप्पस्सम्भेय्य.

‘‘यथारूपेन खो, गहपति, मिच्छाञाणेन समन्नागतो अस्सुतवा पुथुज्जनो कायस्स भेदा परं मरणा अपायं दुग्गतिं विनिपातं निरयं उपपज्जति, तथारूपं ते मिच्छाञाणं नत्थि. अत्थि च खो ते, गहपति, सम्माञाणं. तञ्च पन ते सम्माञाणं अत्तनि समनुपस्सतो ठानसो वेदना पटिप्पस्सम्भेय्य.

‘‘यथारूपाय खो, गहपति, मिच्छाविमुत्तिया समन्नागतो अस्सुतवा पुथुज्जनो कायस्स भेदा परं मरणा अपायं दुग्गतिं विनिपातं निरयं उपपज्जति, तथारूपा ते मिच्छाविमुत्ति नत्थि. अत्थि च खो ते, गहपति, सम्माविमुत्ति. तञ्च पन ते सम्माविमुत्तिं अत्तनि समनुपस्सतो ठानसो वेदना पटिप्पस्सम्भेय्या’’ति.

अथ खो अनाथपिण्डिकस्स गहपतिस्स ठानसो वेदना पटिप्पस्सम्भिंसु. अथ खो अनाथपिण्डिको गहपति आयस्मन्तञ्च सारिपुत्तं आयस्मन्तञ्च आनन्दं सकेनेव थालिपाकेन परिविसि. अथ खो अनाथपिण्डिको गहपति आयस्मन्तं सारिपुत्तं भुत्ताविं ओनीतपत्तपाणिं अञ्ञतरं नीचासनं गहेत्वा एकमन्तं निसीदि. एकमन्तं निसिन्नं खो अनाथपिण्डिकं गहपतिं आयस्मा सारिपुत्तो इमाहि गाथाहि अनुमोदि –

‘‘यस्स सद्धा तथागते, अचला सुप्पतिट्ठिता;

सीलञ्च यस्स कल्याणं, अरियकन्तं पसंसितं.

‘‘सङ्घे पसादो यस्सत्थि, उजुभूतञ्च दस्सनं;

अदलिद्दोति [अदळिद्दोति (सी. स्या. कं.)] तं आहु, अमोघं तस्स जीवितं.

‘‘तस्मा सद्धञ्च सीलञ्च, पसादं धम्मदस्सनं;

अनुयुञ्जेथ मेधावी, सरं बुद्धानसासन’’न्ति.

अथ खो आयस्मा सारिपुत्तो अनाथपिण्डिकं गहपतिं इमाहि गाथाहि अनुमोदित्वा उट्ठायासना पक्कामि.

अथ खो आयस्मा आनन्दो येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि. एकमन्तं निसिन्नं खो आयस्मन्तं आनन्दं भगवा एतदवोच – ‘‘हन्द! कुतो नु त्वं, आनन्द, आगच्छसि दिवादिवस्सा’’ति? ‘‘आयस्मता, भन्ते, सारिपुत्तेन अनाथपिण्डिको गहपति इमिना च इमिना च ओवादेन ओवदितो’’ति. ‘‘पण्डितो, आनन्द, सारिपुत्तो; महापञ्ञो, आनन्द, सारिपुत्तो, यत्र हि नाम चत्तारि सोतापत्तियङ्गानि दसहाकारेहि विभजिस्सती’’ति. छट्ठं.