२. कङ्खेय्यसुत्तं

९८८. एकं समयं आयस्मा लोमसकंभियो [लोमसवङ्गिसो (सी. पी.)] सक्केसु विहरति कपिलवत्थुस्मिं निग्रोधारामे. अथ खो महानामो सक्को येनायस्मा लोमसकंभियो तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा आयस्मन्तं लोमसकंभियं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि. एकमन्तं निसिन्नो खो महानामो सक्को आयस्मन्तं लोमसकंभियं एतदवोच – ‘‘सो एव नु खो, भन्ते, सेखो विहारो सो तथागतविहारो, उदाहु अञ्ञोव [अञ्ञो (स्या. कं. पी. क.)] सेखो विहारो अञ्ञो तथागतविहारो’’ति?

‘‘न खो, आवुसो महानाम, स्वेव सेखो विहारो, सो तथागतविहारो. अञ्ञो खो, आवुसो महानाम, सेखो विहारो, अञ्ञो तथागतविहारो. ये ते, आवुसो महानाम, भिक्खू सेखा अप्पत्तमानसा अनुत्तरं योगक्खेमं पत्थयमाना विहरन्ति, ते पञ्च नीवरणे पहाय विहरन्ति. कतमे पञ्च? कामच्छन्दनीवरणं पहाय विहरन्ति, ब्यापादनीवरणं…पे… थिनमिद्धनीवरणं…पे… उद्धच्चकुक्कुच्चनीवरणं…पे… विचिकिच्छानीवरणं पहाय विहरन्ति.

‘‘येपि ते, आवुसो महानाम, भिक्खू सेखा अप्पत्तमानसा अनुत्तरं योगक्खेमं पत्थयमाना विहरन्ति, ते इमे पञ्च नीवरणे पहाय विहरन्ति.

‘‘ये च खो ते, आवुसो महानाम, भिक्खू अरहन्तो खीणासवा वुसितवन्तो कतकरणीया ओहितभारा अनुप्पत्तसदत्था परिक्खीणभवसंयोजना सम्मदञ्ञा विमुत्ता, तेसं पञ्च नीवरणा पहीना उच्छिन्नमूला तालावत्थुकता अनभावंकता [अनभावकता (सी. पी.)] आयतिं अनुप्पादधम्मा. कतमे पञ्च? कामच्छन्दनीवरणं पहीनं उच्छिन्नमूलं तालावत्थुकतं अनभावंकतं आयतिं अनुप्पादधम्मं; ब्यापादनीवरणं पहीनं…पे… थिनमिद्धनीवरणं…पे… उद्धच्चकुक्कुच्चनीवरणं…पे… विचिकिच्छानीवरणं पहीनं उच्छिन्नमूलं तालावत्थुकतं अनभावंकतं आयतिं अनुप्पादधम्मं.

‘‘ये ते, आवुसो महानाम, भिक्खू अरहन्तो खीणासवा वुसितवन्तो कतकरणीया ओहितभारा अनुप्पत्तसदत्था परिक्खीणभवसंयोजना सम्मदञ्ञा विमुत्ता, तेसं इमे पञ्च नीवरणा पहीना उच्छिन्नमूला तालावत्थुकता अनभावंकता आयतिं अनुप्पादधम्मा. तदमिनापेतं, आवुसो महानाम, परियायेन वेदितब्बं यथा – अञ्ञोव सेखो विहारो, अञ्ञो तथागतविहारो.

‘‘एकमिदं, आवुसो महानाम, समयं भगवा इच्छानङ्गले विहरति इच्छानङ्गलवनसण्डे. तत्र खो, आवुसो महानाम, भगवा भिक्खू आमन्तेसि – ‘इच्छामहं, भिक्खवे, तेमासं पटिसल्लीयितुं. नाम्हि केनचि उपसङ्कमितब्बो, अञ्ञत्र एकेन पिण्डपातनीहारकेना’ति. ‘एवं, भन्ते’ति खो, आवुसो महानाम, ते भिक्खू भगवतो पटिस्सुत्वा नास्सुध कोचि भगवन्तं उपसङ्कमति, अञ्ञत्र एकेन पिण्डपातनीहारकेन.

‘‘अथ खो, आवुसो, भगवा तस्स तेमासस्स अच्चयेन पटिसल्लाना वुट्ठितो भिक्खू आमन्तेसि – ‘सचे खो, भिक्खवे, अञ्ञतित्थिया परिब्बाजका एवं पुच्छेय्युं – कतमेनावुसो, विहारेन समणो गोतमो वस्सावासं बहुलं विहासीति, एवं पुट्ठा तुम्हे, भिक्खवे, तेसं अञ्ञतित्थियानं परिब्बाजकानं एवं ब्याकरेय्याथ – आनापानस्सतिसमाधिना खो, आवुसो, भगवा वस्सावासं बहुलं विहासीति. इधाहं, भिक्खवे, सतो अस्ससामि, सतो पस्ससामि. दीघं अस्ससन्तो दीघं अस्ससामीति पजानामि, दीघं पस्ससन्तो दीघं पस्ससामीति पजानामि…पे… पटिनिस्सग्गानुपस्सी अस्ससिस्सामीति पजानामि, पटिनिस्सग्गानुपस्सी पस्ससिस्सामी’ति पजानामि’’.

‘‘यञ्हि तं, भिक्खवे, सम्मा वदमानो वदेय्य – अरियविहारो इतिपि, ब्रह्मविहारो इतिपि, तथागतविहारो इतिपि. आनापानस्सतिसमाधिं सम्मा वदमानो वदेय्य – अरियविहारो इतिपि, ब्रह्मविहारो इतिपि, तथागतविहारो इतिपि.

‘‘ये ते, भिक्खवे, भिक्खू सेखा अप्पत्तमानसा अनुत्तरं योगक्खेमं पत्थयमाना विहरन्ति, तेसं आनापानस्सतिसमाधि भावितो बहुलीकतो आसवानं खयाय संवत्तति.

‘‘ये च खो ते, भिक्खवे, भिक्खू अरहन्तो खीणासवा वुसितवन्तो कतकरणीया ओहितभारा अनुप्पत्तसदत्था परिक्खीणभवसंयोजना सम्मदञ्ञा विमुत्ता, तेसं आनापानस्सतिसमाधि भावितो बहुलीकतो दिट्ठेव धम्मे सुखविहाराय चेव संवत्तति सतिसम्पजञ्ञाय च.

‘‘यञ्हि तं, भिक्खवे, सम्मा वदमानो वदेय्य – अरियविहारो इतिपि, ब्रह्मविहारो इतिपि, तथागतविहारो इतिपि. आनापानस्सतिसमाधिं सम्मा वदमानो वदेय्य – अरियविहारो इतिपि, ब्रह्मविहारो इतिपि, तथागतविहारो इतिपी’’ति. ‘‘इमिना खो एतं, आवुसो महानाम, परियायेन वेदितब्बं, यथा – अञ्ञोव सेखो विहारो, अञ्ञो तथागतविहारो’’ति. दुतियं.