५. कोट्ठिकसुत्तं

२३२. एकं समयं आयस्मा च सारिपुत्तो आयस्मा च महाकोट्ठिको बाराणसियं विहरन्ति इसिपतने मिगदाये. अथ खो आयस्मा महाकोट्ठिको सायन्हसमयं पटिसल्लाना वुट्ठितो येनायस्मा सारिपुत्तो तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा आयस्मता सारिपुत्तेन सद्धिं सम्मोदि. सम्मोदनीयं कथं सारणीयं वीतिसारेत्वा एकमन्तं निसीदि. एकमन्तं निसिन्नो खो आयस्मा महाकोट्ठिको आयस्मन्तं सारिपुत्तं एतदवोच –

‘‘किं नु खो, आवुसो सारिपुत्त, चक्खु रूपानं संयोजनं, रूपा चक्खुस्स संयोजनं…पे… जिव्हा रसानं संयोजनं, रसा जिव्हाय संयोजनं …पे… मनो धम्मानं संयोजनं, धम्मा मनस्स संयोजन’’न्ति?

‘‘न खो, आवुसो कोट्ठिक, चक्खु रूपानं संयोजनं, न रूपा चक्खुस्स संयोजनं. यञ्च तत्थ तदुभयं पटिच्च उप्पज्जति छन्दरागो तं तत्थ संयोजनं…पे… न जिव्हा रसानं संयोजनं, न रसा जिव्हाय संयोजनं. यञ्च तत्थ तदुभयं पटिच्च उप्पज्जति छन्दरागो तं तत्थ संयोजनं…पे… न मनो धम्मानं संयोजनं, न धम्मा मनस्स संयोजनं. यञ्च तत्थ तदुभयं पटिच्च उप्पज्जति छन्दरागो तं तत्थ संयोजनं.

‘‘सेय्यथापि, आवुसो, काळो च बलीबद्दो [बलिवद्दो (सी. पी.), बलिबद्दो (स्या. कं. क.)] ओदातो च बलीबद्दो एकेन दामेन वा योत्तेन वा संयुत्ता अस्सु. यो नु खो एवं वदेय्य – ‘काळो बलीबद्दो ओदातस्स बलीबद्दस्स संयोजनं, ओदातो बलीबद्दो काळस्स बलीबद्दस्स संयोजन’न्ति, सम्मा नु खो सो वदमानो वदेय्या’’ति? ‘‘नो हेतं, आवुसो’’. ‘‘न खो, आवुसो, काळो बलीबद्दो ओदातस्स बलीबद्दस्स संयोजनं, न ओदातो बलीबद्दो काळस्स बलीबद्दस्स संयोजनं. येन च खो ते एकेन दामेन वा योत्तेन वा संयुत्ता तं तत्थ संयोजनं.

‘‘एवमेव खो, आवुसो, न चक्खु रूपानं संयोजनं, न रूपा चक्खुस्स संयोजनं. यञ्च तत्थ तदुभयं पटिच्च उप्पज्जति छन्दरागो तं तत्थ संयोजनं…पे… न जिव्हा रसानं संयोजनं…पे… न मनो धम्मानं संयोजनं, न धम्मा मनस्स संयोजनं. यञ्च तत्थ तदुभयं पटिच्च उप्पज्जति छन्दरागो, तं तत्थ संयोजनं.

‘‘चक्खु वा, आवुसो, रूपानं संयोजनं अभविस्स, रूपा वा चक्खुस्स संयोजनं, नयिदं ब्रह्मचरियवासो पञ्ञायेथ [पञ्ञायति (क.)] सम्मा दुक्खक्खयाय. यस्मा च खो, आवुसो, न चक्खु रूपानं संयोजनं, न रूपा चक्खुस्स संयोजनं; यञ्च तत्थ तदुभयं पटिच्च उप्पज्जति छन्दरागो, तं तत्थ संयोजनं, तस्मा ब्रह्मचरियवासो पञ्ञायति सम्मा दुक्खक्खयाय…पे….

‘‘जिव्हा, आवुसो, रसानं संयोजनं अभविस्स, रसा वा जिव्हाय संयोजनं, नयिदं ब्रह्मचरियवासो पञ्ञायेथ सम्मा दुक्खक्खयाय. यस्मा च खो, आवुसो, न जिव्हा रसानं संयोजनं, न रसा जिव्हाय संयोजनं; यञ्च तत्थ तदुभयं पटिच्च उप्पज्जति छन्दरागो, तं तत्थ संयोजनं, तस्मा ब्रह्मचरियवासो पञ्ञायति सम्मा दुक्खक्खयाय…पे….

‘‘मनो वा, आवुसो, धम्मानं संयोजनं अभविस्स, धम्मा वा मनस्स संयोजनं, नयिदं ब्रह्मचरियवासो पञ्ञायेथ सम्मा दुक्खक्खयाय. यस्मा च खो, आवुसो, न मनो धम्मानं संयोजनं, न धम्मा मनस्स संयोजनं; यञ्च तत्थ तदुभयं पटिच्च उप्पज्जति छन्दरागो, तं तत्थ संयोजनं, तस्मा ब्रह्मचरियवासो पञ्ञायति सम्मा दुक्खक्खयाय.

‘‘इमिनापेतं, आवुसो, परियायेन वेदितब्बं यथा न चक्खु रूपानं संयोजनं, न रूपा चक्खुस्स संयोजनं. यञ्च तत्थ तदुभयं पटिच्च उप्पज्जति छन्दरागो, तं तत्थ संयोजनं…पे… न जिव्हा रसानं संयोजनं…पे… न मनो धम्मानं संयोजनं, न धम्मा मनस्स संयोजनं. यञ्च तत्थ तदुभयं पटिच्च उप्पज्जति छन्दरागो, तं तत्थ संयोजनं.

‘‘संविज्जति खो, आवुसो, भगवतो चक्खु. पस्सति भगवा चक्खुना रूपं. छन्दरागो भगवतो नत्थि. सुविमुत्तचित्तो भगवा. संविज्जति खो, आवुसो, भगवतो सोतं. सुणाति भगवा सोतेन सद्दं. छन्दरागो भगवतो नत्थि. सुविमुत्तचित्तो भगवा. संविज्जति खो, आवुसो, भगवतो घानं. घायति भगवा घानेन गन्धं. छन्दरागो भगवतो नत्थि. सुविमुत्तचित्तो भगवा. संविज्जति खो, आवुसो, भगवतो जिव्हा. सायति भगवा जिव्हाय रसं. छन्दरागो भगवतो नत्थि. सुविमुत्तचित्तो भगवा. संविज्जति खो, आवुसो, भगवतो कायो. फुसति भगवा कायेन फोट्ठब्बं. छन्दरागो भगवतो नत्थि. सुविमुत्तचित्तो भगवा. संविज्जति खो, आवुसो, भगवतो मनो. विजानाति भगवा मनसा धम्मं. छन्दरागो भगवतो नत्थि. सुविमुत्तचित्तो भगवा.

‘‘इमिना खो एतं, आवुसो, परियायेन वेदितब्बं यथा न चक्खु रूपानं संयोजनं, न रूपा चक्खुस्स संयोजनं; यञ्च तत्थ तदुभयं पटिच्च उप्पज्जति छन्दरागो, तं तत्थ संयोजनं. न सोतं… न घानं… न जिव्हा रसानं संयोजनं, न रसा जिव्हाय संयोजनं; यञ्च तत्थ तदुभयं पटिच्च उप्पज्जति छन्दरागो तं तत्थ संयोजनं. न कायो… न मनो धम्मानं संयोजनं, न धम्मा मनस्स संयोजनं; यञ्च तत्थ तदुभयं पटिच्च उप्पज्जति छन्दरागो, तं तत्थ संयोजन’’न्ति. पञ्चमं.