३. पठमरूपारामसुत्तं

१३६. ‘‘रूपारामा, भिक्खवे, देवमनुस्सा रूपरता रूपसम्मुदिता. रूपविपरिणामविरागनिरोधा दुक्खा, भिक्खवे, देवमनुस्सा विहरन्ति. सद्दारामा, भिक्खवे, देवमनुस्सा सद्दरता सद्दसम्मुदिता. सद्दविपरिणामविरागनिरोधा दुक्खा, भिक्खवे, देवमनुस्सा विहरन्ति. गन्धारामा… रसारामा… फोट्ठब्बारामा… धम्मारामा, भिक्खवे, देवमनुस्सा धम्मरता धम्मसम्मुदिता. धम्मविपरिणामविरागनिरोधा दुक्खा, भिक्खवे, देवमनुस्सा विहरन्ति. तथागतो च खो, भिक्खवे, अरहं सम्मासम्बुद्धो रूपानं समुदयञ्च अत्थङ्गमञ्च अस्सादञ्च आदीनवं च निस्सरणञ्च यथाभूतं विदित्वा न रूपारामो न रूपरतो न रूपसम्मुदितो. रूपविपरिणामविरागनिरोधा सुखो, भिक्खवे, तथागतो विहरति. सद्दानं… गन्धानं… रसानं… फोट्ठब्बानं… धम्मानं समुदयञ्च अत्थङ्गमञ्च अस्सादञ्च आदीनवञ्च निस्सरणञ्च यथाभूतं विदित्वा न धम्मारामो, न धम्मरतो, न धम्मसम्मुदितो. धम्मविपरिणामविरागनिरोधा सुखो, भिक्खवे, तथागतो विहरति’’. इदमवोच भगवा. इदं वत्वान सुगतो अथापरं एतदवोच सत्था –

‘‘रूपा सद्दा रसा गन्धा, फस्सा धम्मा च केवला;

इट्ठा कन्ता मनापा च, यावतत्थीति वुच्चति.

‘‘सदेवकस्स लोकस्स, एते वो सुखसम्मता;

यत्थ चेते निरुज्झन्ति, तं तेसं दुक्खसम्मतं.

‘‘सुखं [सुखन्ति (सी.)] दिट्ठमरियेभि, सक्कायस्स निरोधनं;

पच्चनीकमिदं होति, सब्बलोकेन पस्सतं.

‘‘यं परे सुखतो आहु, तदरिया आहु दुक्खतो;

यं परे दुक्खतो आहु, तदरिया सुखतो विदू.

‘‘पस्स धम्मं दुराजानं, सम्मूळ्हेत्थ अविद्दसु;

निवुतानं तमो होति, अन्धकारो अपस्सतं.

‘‘सतञ्च विवटं होति, आलोको पस्सतामि;

सन्तिके न विजानन्ति, मग्गा [मगा (सी.)] धम्मस्स अकोविदा.

‘‘भवरागपरेतेभि, भवरागानुसारीभि [भवसोतानुसारिभि (स्या. कं. पी.), भवसोतानुसारिहि (सी.)];

मारधेय्यानुपन्नेहि, नायं धम्मो सुसम्बुधो.

‘‘को नु अञ्ञत्र मरियेभि, पदं सम्बुद्धुमरहति;

यं पदं सम्मदञ्ञाय, परिनिब्बन्ति अनासवा’’ति. ततियं;