७. हालिद्दिकानिसुत्तं

१३०. एकं समयं आयस्मा महाकच्चानो अवन्तीसु विहरति कुररघरे [कुलघरे (स्या. क.)] पपाते [पवत्ते (सी. पी.), सम्पवत्ते (स्या. कं. क.) एत्थेव अट्ठमपिट्ठेपि] पब्बते. अथ खो हालिद्दिकानि [हालिद्दकानि (सी. स्या. कं.)] गहपति येनायस्मा महाकच्चानो तेनुपसङ्कमि…पे… एकमन्तं निसिन्नो खो हालिद्दिकानि गहपति आयस्मन्तं महाकच्चानं एतदवोच – ‘‘वुत्तमिदं, भन्ते, भगवता – ‘धातुनानत्तं पटिच्च उप्पज्जति फस्सनानत्तं; फस्सनानत्तं पटिच्च उप्पज्जति वेदनानानत्त’न्ति. कथं नु खो, भन्ते, धातुनानत्तं पटिच्च उप्पज्जति फस्सनानत्तं; फस्सनानत्तं पटिच्च उप्पज्जति वेदनानानत्त’’न्ति? ‘‘इध, गहपति, भिक्खु चक्खुना रूपं दिस्वा ‘मनापं इत्थेत’न्ति पजानाति चक्खुविञ्ञाणं सुखवेदनियञ्च [सुखवेदनियं, सुखवेदनियं (सी. पी.), सुखवेदनियञ्च, सुखवेदनियं (स्या. कं. क.) एवं ‘‘दुक्खवेदनियञ्च अदुक्खमसुखवेदनियञ्चा’’ति पदेसुपि. अट्ठकथाटीका ओलोकेतब्बा]. फस्सं पटिच्च उप्पज्जति सुखा वेदना. चक्खुना खो पनेव [पनेवं (स्या. कं. क.)] रूपं दिस्वा ‘अमनापं इत्थेत’न्ति पजानाति चक्खुविञ्ञाणं दुक्खवेदनियञ्च. फस्सं पटिच्च उप्पज्जति दुक्खा वेदना. चक्खुना खो पनेव रूपं दिस्वा ‘उपेक्खाट्ठानियं [उपेक्खावेदनियं (क.)] इत्थेत’न्ति पजानाति चक्खुविञ्ञाणं अदुक्खमसुखवेदनियञ्च. फस्सं पटिच्च उप्पज्जति अदुक्खमसुखा वेदना.

‘‘पुन चपरं, गहपति, भिक्खु सोतेन सद्दं सुत्वा…पे… घानेन गन्धं घायित्वा…पे… जिव्हाय रसं सायित्वा…पे… कायेन फोट्ठब्बं फुसित्वा…पे… मनसा धम्मं विञ्ञाय ‘मनापं इत्थेत’न्ति पजानाति मनोविञ्ञाणं सुखवेदनियञ्च. फस्सं पटिच्च उप्पज्जति सुखा वेदना. मनसा खो पनेव धम्मं विञ्ञाय ‘अमनापं इत्थेत’न्ति पजानाति मनोविञ्ञाणं दुक्खवेदनियञ्च. फस्सं पटिच्च उप्पज्जति दुक्खा वेदना. मनसा खो पनेव धम्मं विञ्ञाय ‘उपेक्खाट्ठानियं इत्थेत’न्ति पजानाति मनोविञ्ञाणं अदुक्खमसुखवेदनियञ्च. फस्सं पटिच्च उप्पज्जति अदुक्खमसुखा वेदना. एवं खो, गहपति, धातुनानत्तं पटिच्च उप्पज्जति फस्सनानत्तं; फस्सनानत्तं पटिच्च उप्पज्जति वेदनानानत्त’’न्ति. सत्तमं.