३. दुक्खसमुदयसुत्तं

१०६. ‘‘दुक्खस्स, भिक्खवे, समुदयञ्च अत्थङ्गमञ्च देसेस्सामि. तं सुणाथ. कतमो च, भिक्खवे, दुक्खस्स समुदयो? चक्खुञ्च पटिच्च रूपे च उप्पज्जति चक्खुविञ्ञाणं. तिण्णं सङ्गति फस्सो. फस्सपच्चया वेदना; वेदनापच्चया तण्हा. अयं दुक्खस्स समुदयो…पे… जिव्हञ्च पटिच्च रसे च उप्पज्जति जिव्हाविञ्ञाणं. तिण्णं सङ्गति फस्सो. फस्सपच्चया वेदना; वेदनापच्चया तण्हा. अयं दुक्खस्स समुदयो…पे… मनञ्च पटिच्च धम्मे च उप्पज्जति मनोविञ्ञाणं. तिण्णं सङ्गति फस्सो. फस्सपच्चया वेदना; वेदनापच्चया तण्हा. अयं खो, भिक्खवे, दुक्खस्स समुदयो.

‘‘कतमो च, भिक्खवे, दुक्खस्स अत्थङ्गमो? चक्खुञ्च पटिच्च रूपे च उप्पज्जति चक्खुविञ्ञाणं. तिण्णं सङ्गति फस्सो. फस्सपच्चया वेदना; वेदनापच्चया तण्हा. तस्सायेव तण्हाय असेसविरागनिरोधा उपादाननिरोधो; उपादाननिरोधा भवनिरोधो; भवनिरोधा जातिनिरोधो; जातिनिरोधा जरामरणं सोकपरिदेवदुक्खदोमनस्सुपायासा निरुज्झन्ति. एवमेतस्स केवलस्स दुक्खक्खन्धस्स निरोधो होति. अयं दुक्खस्स अत्थङ्गमो…पे… जिव्हञ्च पटिच्च रसे च उप्पज्जति जिव्हाविञ्ञाणं…पे… मनञ्च पटिच्च धम्मे च उप्पज्जति मनोविञ्ञाणं. तिण्णं सङ्गति फस्सो. फस्सपच्चया वेदना; वेदनापच्चया तण्हा. तस्सायेव तण्हाय असेसविरागनिरोधा उपादाननिरोधो; उपादाननिरोधा भवनिरोधो; भवनिरोधा जातिनिरोधो; जातिनिरोधा जरामरणं सोकपरिदेवदुक्खदोमनस्सुपायासा निरुज्झन्ति. एवमेतस्स केवलस्स दुक्खक्खन्धस्स निरोधो होति. अयं खो, भिक्खवे, दुक्खस्स अत्थङ्गमो’’ति. ततियं.