८. चेतनासुत्तं

३८. सावत्थिनिदानं. ‘‘यञ्च, भिक्खवे, चेतेति यञ्च पकप्पेति यञ्च अनुसेति, आरम्मणमेतं [आरमणमेतं (?)] होति विञ्ञाणस्स ठितिया. आरम्मणे सति पतिट्ठा विञ्ञाणस्स होति. तस्मिं पतिट्ठिते विञ्ञाणे विरूळ्हे आयतिं पुनब्भवाभिनिब्बत्ति होति. आयतिं पुनब्भवाभिनिब्बत्तिया सति आयतिं जाति जरामरणं सोकपरिदेवदुक्खदोमनस्सुपायासा सम्भवन्ति. एवमेतस्स केवलस्स दुक्खक्खन्धस्स समुदयो होति’’.

‘‘नो चे, भिक्खवे, चेतेति नो चे पकप्पेति, अथ चे अनुसेति, आरम्मणमेतं होति विञ्ञाणस्स ठितिया. आरम्मणे सति पतिट्ठा विञ्ञाणस्स होति. तस्मिं पतिट्ठिते विञ्ञाणे विरूळ्हे आयतिं पुनब्भवाभिनिब्बत्ति होति. आयतिं पुनब्भवाभिनिब्बत्तिया सति आयतिं जातिजरामरणं सोकपरिदेवदुक्खदोमनस्सुपायासा सम्भवन्ति. एवमेतस्स केवलस्स दुक्खक्खन्धस्स समुदयो होति.

‘‘यतो च खो, भिक्खवे, नो चेव चेतेति नो च पकप्पेति नो च अनुसेति, आरम्मणमेतं न होति विञ्ञाणस्स ठितिया. आरम्मणे असति पतिट्ठा विञ्ञाणस्स न होति. तदप्पतिट्ठिते विञ्ञाणे अविरूळ्हे आयतिं पुनब्भवाभिनिब्बत्ति न होति. आयतिं पुनब्भवाभिनिब्बत्तिया असति आयतिं जातिजरामरणं सोकपरिदेवदुक्खदोमनस्सुपायासा निरुज्झन्ति. एवमेतस्स केवलस्स दुक्खक्खन्धस्स निरोधो होती’’ति. अट्ठमं.