१. भूतसुत्तं
३१. एकं समयं भगवा सावत्थियं विहरति. तत्र खो भगवा आयस्मन्तं सारिपुत्तं आमन्तेसि – ‘‘वुत्तमिदं, सारिपुत्त, पारायने [पारायणे (सी.)] अजितपञ्हे –
‘‘ये च सङ्खातधम्मासे, ये च सेक्खा पुथू इध;
तेसं मे निपको इरियं, पुट्ठो पब्रूहि मारिसा’’ति.
‘‘इमस्स नु खो, सारिपुत्त, संखित्तेन भासितस्स कथं वित्थारेन अत्थो दट्ठब्बो’’ति? एवं वुत्ते, आयस्मा सारिपुत्तो तुण्ही अहोसि. दुतियम्पि खो भगवा आयस्मन्तं सारिपुत्तं आमन्तेसि…पे… दुतियम्पि खो आयस्मा सारिपुत्तो तुण्ही अहोसि. ततियम्पि खो भगवा आयस्मन्तं सारिपुत्तं आमन्तेसि – ‘‘वुत्तमिदं, सारिपुत्त, पारायने अजितपञ्हे –
‘‘ये च सङ्खातधम्मासे, ये च सेक्खा पुथू इध;
तेसं मे निपको इरियं, पुट्ठो पब्रूहि मारिसा’’ति.
‘‘इमस्स नु खो, सारिपुत्त, संखित्तेन भासितस्स कथं वित्थारेन अत्थो दट्ठब्बो’’ति? ततियम्पि खो आयस्मा सारिपुत्तो तुण्ही अहोसि.
‘‘भूतमिदन्ति, सारिपुत्त, पस्ससी’’ति? भूतमिदन्ति, भन्ते, यथाभूतं सम्मप्पञ्ञाय पस्सति. भूतमिदन्ति यथाभूतं सम्मप्पञ्ञाय दिस्वा भूतस्स निब्बिदाय विरागाय निरोधाय पटिपन्नो होति. तदाहारसम्भवन्ति यथाभूतं सम्मप्पञ्ञाय पस्सति. तदाहारसम्भवन्ति यथाभूतं सम्मप्पञ्ञाय दिस्वा आहारसम्भवस्स निब्बिदाय विरागाय निरोधाय पटिपन्नो होति. तदाहारनिरोधा यं भूतं तं निरोधधम्मन्ति यथाभूतं सम्मप्पञ्ञाय पस्सति. तदाहारनिरोधा यं भूतं तं निरोधधम्मन्ति यथाभूतं सम्मप्पञ्ञाय दिस्वा निरोधधम्मस्स निब्बिदाय विरागाय निरोधाय पटिपन्नो होति. एवं खो, भन्ते, सेक्खो होति.
‘‘कथञ्च, भन्ते, सङ्खातधम्मो होति? भूतमिदन्ति, भन्ते, यथाभूतं सम्मप्पञ्ञाय पस्सति. भूतमिदन्ति यथाभूतं सम्मप्पञ्ञाय दिस्वा भूतस्स निब्बिदा विरागा निरोधा अनुपादा विमुत्तो होति. तदाहारसम्भवन्ति यथाभूतं सम्मप्पञ्ञाय पस्सति. तदाहारसम्भवन्ति यथाभूतं सम्मप्पञ्ञाय दिस्वा आहारसम्भवस्स निब्बिदा विरागा निरोधा अनुपादा विमुत्तो होति. तदाहारनिरोधा यं भूतं तं निरोधधम्मन्ति यथाभूतं सम्मप्पञ्ञाय पस्सति. तदाहारनिरोधा यं भूतं तं निरोधधम्मन्ति यथाभूतं सम्मप्पञ्ञाय दिस्वा निरोधधम्मस्स निब्बिदा विरागा निरोधा अनुपादा विमुत्तो होति. एवं खो, भन्ते, सङ्खातधम्मो होति. इति खो, भन्ते, यं तं वुत्तं पारायने अजितपञ्हे –
‘‘ये च सङ्खातधम्मासे, ये च सेक्खा पुथू इध;
तेसं मे निपको इरियं, पुट्ठो पब्रूहि मारिसा’’ति.
‘‘इमस्स ख्वाहं, भन्ते, संखित्तेन भासितस्स एवं वित्थारेन अत्थं आजानामी’’ति.
‘‘साधु साधु, सारिपुत्त, भूतमिदन्ति, सारिपुत्त, यथाभूतं सम्मप्पञ्ञाय पस्सति. भूतमिदन्ति यथाभूतं सम्मप्पञ्ञाय दिस्वा भूतस्स निब्बिदाय विरागाय निरोधाय पटिप्पन्नो होति. तदाहारसम्भवन्ति यथाभूतं सम्मप्पञ्ञाय पस्सति. तदाहारसम्भवन्ति यथाभूतं सम्मप्पञ्ञाय दिस्वा आहारसम्भवस्स निब्बिदाय विरागाय निरोधाय पटिपन्नो होति. तदाहारनिरोधा यं भूतं निरोधधम्मन्ति यथाभूतं सम्मप्पञ्ञाय पस्सति. तदाहारनिरोधा यं भूतं तं निरोधधम्मन्ति यथाभूतं सम्मप्पञ्ञाय दिस्वा निरोधधम्मस्स निब्बिदाय विरागाय निरोधाय पटिपन्नो होति. एवं खो, सारिपुत्त, सेक्खो होति.
‘‘कथञ्च, सारिपुत्त, सङ्खातधम्मो होति? भूतमिदन्ति, सारिपुत्त, यथाभूतं सम्मप्पञ्ञाय पस्सति. भूतमिदन्ति यथाभूतं सम्मप्पञ्ञाय दिस्वा भूतस्स निब्बिदा विरागा निरोधा अनुपादा विमुत्तो होति. तदाहारसम्भवन्ति यथाभूतं सम्मप्पञ्ञाय पस्सति. तदाहारसम्भवन्ति यथाभूतं सम्मप्पञ्ञाय दिस्वा आहारसम्भवस्स निब्बिदा विरागा निरोधा अनुपादा विमुत्तो होति. तदाहारनिरोधा यं भूतं तं निरोधधम्मन्ति यथाभूतं सम्मप्पञ्ञाय पस्सति. तदाहारनिरोधा यं भूतं तं निरोधधम्मन्ति यथाभूतं सम्मप्पञ्ञा दिस्वा निरोधधम्मस्स निब्बिदा विरागा निरोधा अनुपादा विमुत्तो होति. एवं खो, सारिपुत्त, सङ्खातधम्मो होति. इति खो, सारिपुत्त, यं तं वुत्तं पारायने अजितपञ्हे –
‘‘ये च सङ्खातधम्मासे, ये च सेक्खा पुथू इध;
तेसं मे निपको इरियं, पुट्ठो पब्रूहि मारिसा’’ति.
‘‘इमस्स खो सारिपुत्त संखित्तेन भासितस्स एवं वित्थारेन अत्थो दट्ठब्बो’’ति. पठमं.