५. कच्चानगोत्तसुत्तं

१५. सावत्थियं विहरति. अथ खो आयस्मा कच्चानगोत्तो येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि. एकमन्तं निसिन्नो खो आयस्मा कच्चानगोत्तो भगवन्तं एतदवोच – ‘‘‘सम्मादिट्ठि सम्मादिट्ठी’ति, भन्ते, वुच्चति. कित्तावता नु खो, भन्ते, सम्मादिट्ठि होती’’ति?

‘‘द्वयनिस्सितो ख्वायं, कच्चान, लोको येभुय्येन – अत्थितञ्चेव नत्थितञ्च. लोकसमुदयं खो, कच्चान, यथाभूतं सम्मप्पञ्ञाय पस्सतो या लोके नत्थिता सा न होति. लोकनिरोधं खो, कच्चान, यथाभूतं सम्मप्पञ्ञाय पस्सतो या लोके अत्थिता सा न होति. उपयुपादानाभिनिवेसविनिबन्धो [उपायुपादानाभिनिवेसविनिबन्धो (सी. स्या. कं. पी.)] ख्वायं, कच्चान, लोको येभुय्येन. तञ्चायं उपयुपादानं चेतसो अधिट्ठानं अभिनिवेसानुसयं न उपेति न उपादियति नाधिट्ठाति – ‘अत्ता मे’ति. ‘दुक्खमेव उप्पज्जमानं उप्पज्जति, दुक्खं निरुज्झमानं निरुज्झती’ति न कङ्खति न विचिकिच्छति अपरपच्चया ञाणमेवस्स एत्थ होति. एत्तावता खो, कच्चान, सम्मादिट्ठि होति.

‘‘‘सब्बं अत्थी’ति खो, कच्चान, अयमेको अन्तो. ‘सब्बं नत्थी’ति अयं दुतियो अन्तो. एते ते, कच्चान, उभो अन्ते अनुपगम्म मज्झेन तथागतो धम्मं देसेति – ‘अविज्जापच्चया सङ्खारा; सङ्खारपच्चया विञ्ञाणं…पे… एवमेतस्स केवलस्स दुक्खक्खन्धस्स समुदयो होति. अविज्जाय त्वेव असेसविरागनिरोधा सङ्खारनिरोधो; सङ्खारनिरोधा विञ्ञाणनिरोधो…पे… एवमेतस्स केवलस्स दुक्खक्खन्धस्स निरोधो होती’’’ति. पञ्चमं.