१. मूलपरियायवग्गो
१. मूलपरियायसुत्तं
१. एवं मे सुतं – एकं समयं भगवा उक्कट्ठायं विहरति सुभगवने सालराजमूले. तत्र खो भगवा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘भिक्खवो’’ति. ‘‘भदन्ते’’ति ते भिक्खू भगवतो पच्चस्सोसुं. भगवा एतदवोच – ‘‘सब्बधम्ममूलपरियायं वो, भिक्खवे, देसेस्सामि. तं सुणाथ, साधुकं मनसि करोथ, भासिस्सामी’’ति. ‘‘एवं, भन्ते’’ति खो ते भिक्खू भगवतो पच्चस्सोसुं. भगवा एतदवोच –
२. ‘‘इध, भिक्खवे, अस्सुतवा पुथुज्जनो अरियानं अदस्सावी अरियधम्मस्स अकोविदो अरियधम्मे अविनीतो, सप्पुरिसानं अदस्सावी सप्पुरिसधम्मस्स अकोविदो सप्पुरिसधम्मे अविनीतो – पथविं [पठविं (सी. स्या. कं. पी.)] पथवितो सञ्जानाति; पथविं पथवितो सञ्ञत्वा पथविं मञ्ञति, पथविया मञ्ञति, पथवितो मञ्ञति, पथविं मेति मञ्ञति, पथविं अभिनन्दति. तं किस्स हेतु? ‘अपरिञ्ञातं तस्सा’ति वदामि.
‘‘आपं आपतो सञ्जानाति; आपं आपतो सञ्ञत्वा आपं मञ्ञति, आपस्मिं मञ्ञति, आपतो मञ्ञति, आपं मेति मञ्ञति, आपं अभिनन्दति. तं किस्स हेतु? ‘अपरिञ्ञातं तस्सा’ति वदामि.
‘‘तेजं तेजतो सञ्जानाति; तेजं तेजतो सञ्ञत्वा तेजं मञ्ञति, तेजस्मिं मञ्ञति, तेजतो मञ्ञति, तेजं मेति मञ्ञति, तेजं अभिनन्दति. तं किस्स हेतु? ‘अपरिञ्ञातं तस्सा’ति वदामि.
‘‘वायं वायतो सञ्जानाति; वायं वायतो सञ्ञत्वा वायं मञ्ञति, वायस्मिं मञ्ञति, वायतो मञ्ञति, वायं मेति मञ्ञति, वायं अभिनन्दति. तं किस्स हेतु? ‘अपरिञ्ञातं तस्सा’ति वदामि.
३. ‘‘भूते भूततो सञ्जानाति; भूते भूततो सञ्ञत्वा भूते मञ्ञति, भूतेसु मञ्ञति, भूततो मञ्ञति, भूते मेति मञ्ञति, भूते अभिनन्दति. तं किस्स हेतु? ‘अपरिञ्ञातं तस्सा’ति वदामि.
‘‘देवे देवतो सञ्जानाति; देवे देवतो सञ्ञत्वा देवे मञ्ञति, देवेसु मञ्ञति, देवतो मञ्ञति, देवे मेति मञ्ञति, देवे अभिनन्दति. तं किस्स हेतु? ‘अपरिञ्ञातं तस्सा’ति वदामि.
‘‘पजापतिं पजापतितो सञ्जानाति; पजापतिं पजापतितो सञ्ञत्वा पजापतिं मञ्ञति, पजापतिस्मिं मञ्ञति, पजापतितो मञ्ञति, पजापतिं मेति मञ्ञति, पजापतिं अभिनन्दति. तं किस्स हेतु? ‘अपरिञ्ञातं तस्सा’ति वदामि.
‘‘ब्रह्मं ब्रह्मतो सञ्जानाति; ब्रह्मं ब्रह्मतो सञ्ञत्वा ब्रह्मं मञ्ञति, ब्रह्मस्मिं मञ्ञति, ब्रह्मतो मञ्ञति, ब्रह्मं मेति मञ्ञति, ब्रह्मं अभिनन्दति. तं किस्स हेतु? ‘अपरिञ्ञातं तस्सा’ति वदामि.
‘‘आभस्सरे आभस्सरतो सञ्जानाति; आभस्सरे आभस्सरतो सञ्ञत्वा आभस्सरे मञ्ञति, आभस्सरेसु मञ्ञति, आभस्सरतो मञ्ञति, आभस्सरे मेति मञ्ञति, आभस्सरे अभिनन्दति. तं किस्स हेतु? ‘अपरिञ्ञातं तस्सा’ति वदामि.
‘‘सुभकिण्हे सुभकिण्हतो सञ्जानाति; सुभकिण्हे सुभकिण्हतो सञ्ञत्वा सुभकिण्हे मञ्ञति, सुभकिण्हेसु मञ्ञति, सुभकिण्हतो मञ्ञति, सुभकिण्हे मेति मञ्ञति, सुभकिण्हे अभिनन्दति. तं किस्स हेतु? ‘अपरिञ्ञातं तस्सा’ति वदामि.
‘‘वेहप्फले वेहप्फलतो सञ्जानाति; वेहप्फले वेहप्फलतो सञ्ञत्वा वेहप्फले मञ्ञति, वेहप्फलेसु मञ्ञति, वेहप्फलतो मञ्ञति, वेहप्फले मेति मञ्ञति, वेहप्फले अभिनन्दति. तं किस्स हेतु? ‘अपरिञ्ञातं तस्सा’ति वदामि.
‘‘अभिभुं अभिभूतो सञ्जानाति; अभिभुं अभिभूतो सञ्ञत्वा अभिभुं मञ्ञति, अभिभुस्मिं मञ्ञति, अभिभूतो मञ्ञति, अभिभुं मेति मञ्ञति, अभिभुं अभिनन्दति. तं किस्स हेतु? ‘अपरिञ्ञातं तस्सा’ति वदामि.
४. ‘‘आकासानञ्चायतनं आकासानञ्चायतनतो सञ्जानाति; आकासानञ्चायतनं आकासानञ्चायतनतो सञ्ञत्वा आकासानञ्चायतनं मञ्ञति, आकासानञ्चायतनस्मिं मञ्ञति, आकासानञ्चायतनतो मञ्ञति, आकासानञ्चायतनं मेति मञ्ञति, आकासानञ्चायतनं अभिनन्दति. तं किस्स हेतु? ‘अपरिञ्ञातं तस्सा’ति वदामि.
‘‘विञ्ञाणञ्चायतनं विञ्ञाणञ्चायतनतो सञ्जानाति; विञ्ञाणञ्चायतनं विञ्ञाणञ्चायतनतो सञ्ञत्वा विञ्ञाणञ्चायतनं मञ्ञति, विञ्ञाणञ्चायतनस्मिं मञ्ञति, विञ्ञाणञ्चायतनतो मञ्ञति, विञ्ञाणञ्चायतनं मेति मञ्ञति, विञ्ञाणञ्चायतनं अभिनन्दति. तं किस्स हेतु? ‘अपरिञ्ञातं तस्सा’ति वदामि.
‘‘आकिञ्चञ्ञायतनं आकिञ्चञ्ञायतनतो सञ्जानाति; आकिञ्चञ्ञायतनं आकिञ्चञ्ञायतनतो सञ्ञत्वा आकिञ्चञ्ञायतनं मञ्ञति, आकिञ्चञ्ञायतनस्मिं मञ्ञति, आकिञ्चञ्ञायतनतो मञ्ञति, आकिञ्चञ्ञायतनं मेति मञ्ञति, आकिञ्चञ्ञायतनं अभिनन्दति. तं किस्स हेतु? ‘अपरिञ्ञातं तस्सा’ति वदामि.
‘‘नेवसञ्ञानासञ्ञायतनं नेवसञ्ञानासञ्ञायतनतो सञ्जानाति; नेवसञ्ञानासञ्ञायतनं नेवसञ्ञानासञ्ञायतनतो सञ्ञत्वा नेवसञ्ञानासञ्ञायतनं मञ्ञति, नेवसञ्ञानासञ्ञायतनस्मिं मञ्ञति, नेवसञ्ञानासञ्ञायतनतो मञ्ञति, नेवसञ्ञानासञ्ञायतनं मेति मञ्ञति, नेवसञ्ञानासञ्ञायतनं अभिनन्दति. तं किस्स हेतु? ‘अपरिञ्ञातं तस्सा’ति वदामि.
५. ‘‘दिट्ठं दिट्ठतो सञ्जानाति; दिट्ठं दिट्ठतो सञ्ञत्वा दिट्ठं मञ्ञति, दिट्ठस्मिं मञ्ञति, दिट्ठतो मञ्ञति, दिट्ठं मेति मञ्ञति, दिट्ठं अभिनन्दति. तं किस्स हेतु? ‘अपरिञ्ञातं तस्सा’ति वदामि.
‘‘सुतं सुततो सञ्जानाति; सुतं सुततो सञ्ञत्वा सुतं मञ्ञति, सुतस्मिं मञ्ञति, सुततो मञ्ञति, सुतं मेति मञ्ञति, सुतं अभिनन्दति. तं किस्स हेतु? ‘अपरिञ्ञातं तस्सा’ति वदामि.
‘‘मुतं मुततो सञ्जानाति; मुतं मुततो सञ्ञत्वा मुतं मञ्ञति, मुतस्मिं मञ्ञति, मुततो मञ्ञति, मुतं मेति मञ्ञति, मुतं अभिनन्दति. तं किस्स हेतु? ‘अपरिञ्ञातं तस्सा’ति वदामि.
‘‘विञ्ञातं विञ्ञाततो सञ्जानाति; विञ्ञातं विञ्ञाततो सञ्ञत्वा विञ्ञातं मञ्ञति, विञ्ञातस्मिं मञ्ञति, विञ्ञाततो मञ्ञति, विञ्ञातं मेति मञ्ञति, विञ्ञातं अभिनन्दति. तं किस्स हेतु? ‘अपरिञ्ञातं तस्सा’ति वदामि.
६. ‘‘एकत्तं एकत्ततो सञ्जानाति; एकत्तं एकत्ततो सञ्ञत्वा एकत्तं मञ्ञति, एकत्तस्मिं मञ्ञति, एकत्ततो मञ्ञति, एकत्तं मेति मञ्ञति, एकत्तं अभिनन्दति. तं किस्स हेतु? ‘अपरिञ्ञातं तस्सा’ति वदामि.
‘‘नानत्तं नानत्ततो सञ्जानाति; नानत्तं नानत्ततो सञ्ञत्वा नानत्तं मञ्ञति, नानत्तस्मिं मञ्ञति, नानत्ततो मञ्ञति, नानत्तं मेति मञ्ञति, नानत्तं अभिनन्दति. तं किस्स हेतु? ‘अपरिञ्ञातं तस्सा’ति वदामि.
‘‘सब्बं सब्बतो सञ्जानाति; सब्बं सब्बतो सञ्ञत्वा सब्बं मञ्ञति, सब्बस्मिं मञ्ञति, सब्बतो मञ्ञति, सब्बं मेति मञ्ञति, सब्बं अभिनन्दति. तं किस्स हेतु? ‘अपरिञ्ञातं तस्सा’ति वदामि.
‘‘निब्बानं निब्बानतो सञ्जानाति; निब्बानं निब्बानतो सञ्ञत्वा निब्बानं मञ्ञति, निब्बानस्मिं मञ्ञति, निब्बानतो मञ्ञति, निब्बानं मेति मञ्ञति, निब्बानं अभिनन्दति. तं किस्स हेतु? ‘अपरिञ्ञातं तस्सा’ति वदामि.
पुथुज्जनवसेन पठमनयभूमिपरिच्छेदो निट्ठितो.
७. ‘‘योपि सो, भिक्खवे, भिक्खु सेक्खो [सेखो (सी. स्या. कं. पी.)] अप्पत्तमानसो अनुत्तरं योगक्खेमं पत्थयमानो विहरति, सोपि पथविं पथवितो अभिजानाति; पथविं पथवितो अभिञ्ञाय [अभिञ्ञत्वा (क.)] पथविं मा मञ्ञि [वा मञ्ञति], पथविया मा मञ्ञि, पथवितो मा मञ्ञि, पथविं मेति मा मञ्ञि, पथविं माभिनन्दि [वा अभिनन्दति (सी.) टीका ओलोकेतब्बा]. तं किस्स हेतु? ‘परिञ्ञेय्यं तस्सा’ति वदामि.
‘‘आपं…पे… तेजं… वायं… भूते… देवे… पजापतिं… ब्रह्मं… आभस्सरे… सुभकिण्हे… वेहप्फले… अभिभुं… आकासानञ्चायतनं… विञ्ञाणञ्चायतनं… आकिञ्चञ्ञायतनं… नेवसञ्ञानासञ्ञायतनं… दिट्ठं… सुतं… मुतं… विञ्ञातं… एकत्तं… नानत्तं… सब्बं… निब्बानं निब्बानतो अभिजानाति; निब्बानं निब्बानतो अभिञ्ञाय निब्बानं मा मञ्ञि, निब्बानस्मिं मा मञ्ञि, निब्बानतो मा मञ्ञि, निब्बानं मेति मा मञ्ञि, निब्बानं माभिनन्दि. तं किस्स हेतु? ‘परिञ्ञेय्यं तस्सा’ति वदामि.
सेक्खवसेन [सत्थारवसेन (सी.), सत्थुवसेन (स्या. क.)] दुतियनयभूमिपरिच्छेदो निट्ठितो.
८. ‘‘योपि सो, भिक्खवे, भिक्खु अरहं खीणासवो वुसितवा कतकरणीयो ओहितभारो अनुप्पत्तसदत्थो परिक्खीणभवसंयोजनो सम्मदञ्ञा विमुत्तो, सोपि पथविं पथवितो अभिजानाति; पथविं पथवितो अभिञ्ञाय पथविं न मञ्ञति, पथविया न मञ्ञति, पथवितो न मञ्ञति, पथविं मेति न मञ्ञति, पथविं नाभिनन्दति. तं किस्स हेतु? ‘परिञ्ञातं तस्सा’ति वदामि.
‘‘आपं…पे… तेजं… वायं… भूते… देवे… पजापतिं… ब्रह्मं… आभस्सरे… सुभकिण्हे… वेहप्फले… अभिभुं… आकासानञ्चायतनं… विञ्ञाणञ्चायतनं… आकिञ्चञ्ञायतनं… नेवसञ्ञानासञ्ञायतनं… दिट्ठं… सुतं… मुतं… विञ्ञातं… एकत्तं… नानत्तं… सब्बं… निब्बानं निब्बानतो अभिजानाति; निब्बानं निब्बानतो अभिञ्ञाय निब्बानं न मञ्ञति, निब्बानस्मिं न मञ्ञति, निब्बानतो न मञ्ञति, निब्बानं मेति न मञ्ञति, निब्बानं नाभिनन्दति. तं किस्स हेतु? ‘परिञ्ञातं तस्सा’ति वदामि.
खीणासववसेन ततियनयभूमिपरिच्छेदो निट्ठितो.
९. ‘‘योपि सो, भिक्खवे, भिक्खु अरहं खीणासवो वुसितवा कतकरणीयो ओहितभारो अनुप्पत्तसदत्थो परिक्खीणभवसंयोजनो सम्मदञ्ञा विमुत्तो, सोपि पथविं पथवितो अभिजानाति; पथविं पथवितो अभिञ्ञाय पथविं न मञ्ञति, पथविया न मञ्ञति, पथवितो न मञ्ञति, पथविं मेति न मञ्ञति, पथविं नाभिनन्दति. तं किस्स हेतु? खया रागस्स, वीतरागत्ता.
‘‘आपं…पे… तेजं… वायं… भूते… देवे… पजापतिं… ब्रह्मं… आभस्सरे… सुभकिण्हे… वेहप्फले… अभिभुं… आकासानञ्चायतनं… विञ्ञाणञ्चायतनं… आकिञ्चञ्ञायतनं … नेवसञ्ञानासञ्ञायतनं … दिट्ठं… सुतं… मुतं… विञ्ञातं… एकत्तं… नानत्तं… सब्बं… निब्बानं निब्बानतो अभिजानाति; निब्बानं निब्बानतो अभिञ्ञाय निब्बानं न मञ्ञति, निब्बानस्मिं न मञ्ञति, निब्बानतो न मञ्ञति, निब्बानं मेति न मञ्ञति, निब्बानं नाभिनन्दति. तं किस्स हेतु? खया रागस्स, वीतरागत्ता.
खीणासववसेन चतुत्थनयभूमिपरिच्छेदो निट्ठितो.
१०. ‘‘योपि सो, भिक्खवे, भिक्खु अरहं खीणासवो वुसितवा कतकरणीयो ओहितभारो अनुप्पत्तसदत्थो परिक्खीणभवसंयोजनो सम्मदञ्ञा विमुत्तो, सोपि पथविं पथवितो अभिजानाति; पथविं पथवितो अभिञ्ञाय पथविं न मञ्ञति, पथविया न मञ्ञति, पथवितो न मञ्ञति, पथविं मेति न मञ्ञति, पथविं नाभिनन्दति. तं किस्स हेतु? खया दोसस्स, वीतदोसत्ता.
‘‘आपं…पे… तेजं… वायं… भूते… देवे… पजापतिं… ब्रह्मं… आभस्सरे… सुभकिण्हे… वेहप्फले… अभिभुं… आकासानञ्चायतनं… विञ्ञाणञ्चायतनं… आकिञ्चञ्ञायतनं… नेवसञ्ञानासञ्ञायतनं… दिट्ठं… सुतं… मुतं… विञ्ञातं… एकत्तं… नानत्तं… सब्बं… निब्बानं निब्बानतो अभिजानाति; निब्बानं निब्बानतो अभिञ्ञाय निब्बानं न मञ्ञति, निब्बानस्मिं न मञ्ञति, निब्बानतो न मञ्ञति, निब्बानं मेति न मञ्ञति, निब्बानं नाभिनन्दति. तं किस्स हेतु? खया दोसस्स, वीतदोसत्ता.
खीणासववसेन पञ्चमनयभूमिपरिच्छेदो निट्ठितो.
११. ‘‘योपि सो, भिक्खवे, भिक्खु अरहं खीणासवो वुसितवा कतकरणीयो ओहितभारो अनुप्पत्तसदत्थो परिक्खीणभवसंयोजनो सम्मदञ्ञा विमुत्तो, सोपि पथविं पथवितो अभिजानाति; पथविं पथवितो अभिञ्ञाय पथविं न मञ्ञति, पथविया न मञ्ञति, पथवितो न मञ्ञति, पथविं मेति न मञ्ञति, पथविं नाभिनन्दति. तं किस्स हेतु? खया मोहस्स, वीतमोहत्ता.
‘‘आपं…पे… तेजं… वायं… भूते… देवे… पजापतिं… ब्रह्मं… आभस्सरे… सुभकिण्हे… वेहप्फले… अभिभुं… आकासानञ्चायतनं… विञ्ञाणञ्चायतनं… आकिञ्चञ्ञायतनं … नेवसञ्ञानासञ्ञायतनं… दिट्ठं… सुतं… मुतं… विञ्ञातं… एकत्तं… नानत्तं… सब्बं… निब्बानं निब्बानतो अभिजानाति; निब्बानं निब्बानतो अभिञ्ञाय निब्बानं न मञ्ञति, निब्बानस्मिं न मञ्ञति, निब्बानतो न मञ्ञति, निब्बानं मेति न मञ्ञति, निब्बानं नाभिनन्दति. तं किस्स हेतु? खया मोहस्स, वीतमोहत्ता.
खीणासववसेन छट्ठनयभूमिपरिच्छेदो निट्ठितो.
१२. ‘‘तथागतोपि, भिक्खवे, अरहं सम्मासम्बुद्धो पथविं पथवितो अभिजानाति; पथविं पथवितो अभिञ्ञाय पथविं न मञ्ञति, पथविया न मञ्ञति, पथवितो न मञ्ञति, पथविं मेति न मञ्ञति, पथविं नाभिनन्दति. तं किस्स हेतु? ‘परिञ्ञातन्तं तथागतस्सा’ति वदामि.
‘‘आपं…पे… तेजं… वायं… भूते… देवे… पजापतिं… ब्रह्मं… आभस्सरे… सुभकिण्हे… वेहप्फले… अभिभुं… आकासानञ्चायतनं… विञ्ञाणञ्चायतनं … आकिञ्चञ्ञायतनं… नेवसञ्ञानासञ्ञायतनं… दिट्ठं… सुतं… मुतं… विञ्ञातं… एकत्तं… नानत्तं… सब्बं… निब्बानं निब्बानतो अभिजानाति; निब्बानं निब्बानतो अभिञ्ञाय निब्बानं न मञ्ञति, निब्बानस्मिं न मञ्ञति, निब्बानतो न मञ्ञति, निब्बानं मेति न मञ्ञति, निब्बानं नाभिनन्दति. तं किस्स हेतु? ‘परिञ्ञातन्तं तथागतस्सा’ति वदामि.
तथागतवसेन सत्तमनयभूमिपरिच्छेदो निट्ठितो.
१३. ‘‘तथागतोपि, भिक्खवे, अरहं सम्मासम्बुद्धो पथविं पथवितो अभिजानाति; पथविं पथवितो अभिञ्ञाय पथविं न मञ्ञति, पथविया न मञ्ञति, पथवितो न मञ्ञति, पथविं मेति न मञ्ञति, पथविं नाभिनन्दति. तं किस्स हेतु? ‘नन्दी [नन्दि (सी. स्या.)] दुक्खस्स मूल’न्ति – इति विदित्वा ‘भवा जाति भूतस्स जरामरण’न्ति. तस्मातिह, भिक्खवे, ‘तथागतो सब्बसो तण्हानं खया विरागा निरोधा चागा पटिनिस्सग्गा अनुत्तरं सम्मासम्बोधिं अभिसम्बुद्धो’ति वदामि.
‘‘आपं …पे… तेजं… वायं… भूते… देवे… पजापतिं… ब्रह्मं… आभस्सरे… सुभकिण्हे… वेहप्फले… अभिभुं… आकासानञ्चायतनं… विञ्ञाणञ्चायतनं… आकिञ्चञ्ञायतनं… नेवसञ्ञानासञ्ञायतनं… दिट्ठं… सुतं… मुतं… विञ्ञातं… एकत्तं… नानत्तं… सब्बं… निब्बानं निब्बानतो अभिजानाति; निब्बानं निब्बानतो अभिञ्ञाय निब्बानं न मञ्ञति, निब्बानस्मिं न मञ्ञति, निब्बानतो न मञ्ञति, निब्बानं मेति न मञ्ञति, निब्बानं नाभिनन्दति. तं किस्स हेतु? ‘नन्दी दुक्खस्स मूल’न्ति – इति विदित्वा ‘भवा जाति भूतस्स जरामरण’न्ति. तस्मातिह, भिक्खवे, ‘तथागतो सब्बसो तण्हानं खया विरागा निरोधा चागा पटिनिस्सग्गा अनुत्तरं सम्मासम्बोधिं अभिसम्बुद्धो’ति वदामी’’ति.
तथागतवसेन अट्ठमनयभूमिपरिच्छेदो निट्ठितो.
इदमवोच भगवा. न ते भिक्खू [न अत्तमना तेभिक्खू (स्या.), ते भिक्खू (पी. क.)] भगवतो भासितं अभिनन्दुन्ति.
मूलपरियायसुत्तं निट्ठितं पठमं.
२. सब्बासवसुत्तं
१४. एवं मे सुतं – एकं समयं भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे. तत्र खो भगवा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘भिक्खवो’’ति. ‘‘भदन्ते’’ति ते भिक्खू भगवतो पच्चस्सोसुं. भगवा एतदवोच – ‘‘सब्बासवसंवरपरियायं वो, भिक्खवे, देसेस्सामि. तं सुणाथ, साधुकं मनसि करोथ, भासिस्सामी’’ति. ‘‘एवं, भन्ते’’ति खो ते भिक्खू भगवतो पच्चस्सोसुं. भगवा एतदवोच –
१५. ‘‘जानतो अहं, भिक्खवे, पस्सतो आसवानं खयं वदामि, नो अजानतो नो अपस्सतो. किञ्च, भिक्खवे, जानतो किञ्च पस्सतो आसवानं खयं वदामि? योनिसो च मनसिकारं अयोनिसो च मनसिकारं. अयोनिसो, भिक्खवे, मनसिकरोतो अनुप्पन्ना चेव आसवा उप्पज्जन्ति, उप्पन्ना च आसवा पवड्ढन्ति; योनिसो च खो, भिक्खवे, मनसिकरोतो अनुप्पन्ना चेव आसवा न उप्पज्जन्ति, उप्पन्ना च आसवा पहीयन्ति.
१६. ‘‘अत्थि, भिक्खवे, आसवा दस्सना पहातब्बा, अत्थि आसवा संवरा पहातब्बा, अत्थि आसवा पटिसेवना पहातब्बा, अत्थि आसवा अधिवासना पहातब्बा, अत्थि आसवा परिवज्जना पहातब्बा, अत्थि आसवा विनोदना पहातब्बा, अत्थि आसवा भावना पहातब्बा.
दस्सना पहातब्बासवा
१७. ‘‘कतमे च, भिक्खवे, आसवा दस्सना पहातब्बा? इध, भिक्खवे, अस्सुतवा पुथुज्जनो – अरियानं अदस्सावी अरियधम्मस्स अकोविदो अरियधम्मे अविनीतो, सप्पुरिसानं अदस्सावी सप्पुरिसधम्मस्स अकोविदो सप्पुरिसधम्मे अविनीतो – मनसिकरणीये धम्मे नप्पजानाति, अमनसिकरणीये धम्मे नप्पजानाति. सो मनसिकरणीये धम्मे अप्पजानन्तो अमनसिकरणीये धम्मे अप्पजानन्तो, ये धम्मा न मनसिकरणीया, ते धम्मे मनसि करोति, ये धम्मा मनसिकरणीया ते धम्मे न मनसि करोति.
‘‘कतमे च, भिक्खवे, धम्मा न मनसिकरणीया ये धम्मे मनसि करोति? यस्स, भिक्खवे, धम्मे मनसिकरोतो अनुप्पन्नो वा कामासवो उप्पज्जति, उप्पन्नो वा कामासवो पवड्ढति; अनुप्पन्नो वा भवासवो उप्पज्जति, उप्पन्नो वा भवासवो पवड्ढति; अनुप्पन्नो वा अविज्जासवो उप्पज्जति, उप्पन्नो वा अविज्जासवो पवड्ढति – इमे धम्मा न मनसिकरणीया ये धम्मे मनसि करोति.
‘‘कतमे च, भिक्खवे, धम्मा मनसिकरणीया ये धम्मे न मनसि करोति? यस्स, भिक्खवे, धम्मे मनसिकरोतो अनुप्पन्नो वा कामासवो न उप्पज्जति, उप्पन्नो वा कामासवो पहीयति; अनुप्पन्नो वा भवासवो न उप्पज्जति, उप्पन्नो वा भवासवो पहीयति; अनुप्पन्नो वा अविज्जासवो न उप्पज्जति, उप्पन्नो वा अविज्जासवो पहीयति – इमे धम्मा मनसिकरणीया ये धम्मे न मनसि करोति.
‘‘तस्स अमनसिकरणीयानं धम्मानं मनसिकारा मनसिकरणीयानं धम्मानं अमनसिकारा अनुप्पन्ना चेव आसवा उप्पज्जन्ति उप्पन्ना च आसवा पवड्ढन्ति.
१८. ‘‘सो एवं अयोनिसो मनसि करोति – ‘अहोसिं नु खो अहं अतीतमद्धानं? न नु खो अहोसिं अतीतमद्धानं? किं नु खो अहोसिं अतीतमद्धानं? कथं नु खो अहोसिं अतीतमद्धानं? किं हुत्वा किं अहोसिं नु खो अहं अतीतमद्धानं? भविस्सामि नु खो अहं अनागतमद्धानं? न नु खो भविस्सामि अनागतमद्धानं? किं नु खो भविस्सामि अनागतमद्धानं? कथं नु खो भविस्सामि अनागतमद्धानं? किं हुत्वा किं भविस्सामि नु खो अहं अनागतमद्धान’न्ति? एतरहि वा पच्चुप्पन्नमद्धानं [पच्चुप्पन्नमद्धानं आरब्भ (स्या.)] अज्झत्तं कथंकथी होति – ‘अहं नु खोस्मि? नो नु खोस्मि? किं नु खोस्मि? कथं नु खोस्मि? अयं नु खो सत्तो कुतो आगतो? सो कुहिं गामी भविस्सती’ति?
१९. ‘‘तस्स एवं अयोनिसो मनसिकरोतो छन्नं दिट्ठीनं अञ्ञतरा दिट्ठि उप्पज्जति. ‘अत्थि मे अत्ता’ति वा अस्स [वास्स (सी. स्या. पी.)] सच्चतो थेततो दिट्ठि उप्पज्जति; ‘नत्थि मे अत्ता’ति वा अस्स सच्चतो थेततो दिट्ठि उप्पज्जति; ‘अत्तनाव अत्तानं सञ्जानामी’ति वा अस्स सच्चतो थेततो दिट्ठि उप्पज्जति; ‘अत्तनाव अनत्तानं सञ्जानामी’ति वा अस्स सच्चतो थेततो दिट्ठि उप्पज्जति; ‘अनत्तनाव अत्तानं सञ्जानामी’ति वा अस्स सच्चतो थेततो दिट्ठि उप्पज्जति; अथ वा पनस्स एवं दिट्ठि होति – ‘यो मे अयं अत्ता वदो वेदेय्यो तत्र तत्र कल्याणपापकानं कम्मानं विपाकं पटिसंवेदेति सो खो पन मे अयं अत्ता निच्चो धुवो सस्सतो अविपरिणामधम्मो सस्सतिसमं तथेव ठस्सती’ति. इदं वुच्चति, भिक्खवे, दिट्ठिगतं दिट्ठिगहनं दिट्ठिकन्तारं दिट्ठिविसूकं दिट्ठिविप्फन्दितं दिट्ठिसंयोजनं. दिट्ठिसंयोजनसंयुत्तो, भिक्खवे, अस्सुतवा पुथुज्जनो न परिमुच्चति जातिया जराय मरणेन सोकेहि परिदेवेहि दुक्खेहि दोमनस्सेहि उपायासेहि; ‘न परिमुच्चति दुक्खस्मा’ति वदामि.
२०. ‘‘सुतवा च खो, भिक्खवे, अरियसावको – अरियानं दस्सावी अरियधम्मस्स कोविदो अरियधम्मे सुविनीतो, सप्पुरिसानं दस्सावी सप्पुरिसधम्मस्स कोविदो सप्पुरिसधम्मे सुविनीतो – मनसिकरणीये धम्मे पजानाति अमनसिकरणीये धम्मे पजानाति. सो मनसिकरणीये धम्मे पजानन्तो अमनसिकरणीये धम्मे पजानन्तो ये धम्मा न मनसिकरणीया ते धम्मे न मनसि करोति, ये धम्मा मनसिकरणीया ते धम्मे मनसि करोति.
‘‘कतमे च, भिक्खवे, धम्मा न मनसिकरणीया ये धम्मे न मनसि करोति? यस्स, भिक्खवे, धम्मे मनसिकरोतो अनुप्पन्नो वा कामासवो उप्पज्जति, उप्पन्नो वा कामासवो पवड्ढति; अनुप्पन्नो वा भवासवो उप्पज्जति, उप्पन्नो वा भवासवो पवड्ढति; अनुप्पन्नो वा अविज्जासवो उप्पज्जति, उप्पन्नो वा अविज्जासवो पवड्ढति – इमे धम्मा न मनसिकरणीया, ये धम्मे न मनसि करोति.
‘‘कतमे च, भिक्खवे, धम्मा मनसिकरणीया ये धम्मे मनसि करोति? यस्स, भिक्खवे, धम्मे मनसिकरोतो अनुप्पन्नो वा कामासवो न उप्पज्जति, उप्पन्नो वा कामासवो पहीयति; अनुप्पन्नो वा भवासवो न उप्पज्जति, उप्पन्नो वा भवासवो पहीयति; अनुप्पन्नो वा अविज्जासवो न उप्पज्जति, उप्पन्नो वा अविज्जासवो पहीयति – इमे धम्मा मनसिकरणीया ये धम्मे मनसि करोति.
‘‘तस्स अमनसिकरणीयानं धम्मानं अमनसिकारा मनसिकरणीयानं धम्मानं मनसिकारा अनुप्पन्ना चेव आसवा न उप्पज्जन्ति, उप्पन्ना च आसवा पहीयन्ति.
२१. ‘‘सो ‘इदं दुक्ख’न्ति योनिसो मनसि करोति, ‘अयं दुक्खसमुदयो’ति योनिसो मनसि करोति, ‘अयं दुक्खनिरोधो’ति योनिसो मनसि करोति, ‘अयं दुक्खनिरोधगामिनी पटिपदा’ति योनिसो मनसि करोति. तस्स एवं योनिसो मनसिकरोतो तीणि संयोजनानि पहीयन्ति – सक्कायदिट्ठि, विचिकिच्छा, सीलब्बतपरामासो. इमे वुच्चन्ति, भिक्खवे, आसवा दस्सना पहातब्बा.
संवरा पहातब्बासवा
२२. ‘‘कतमे च, भिक्खवे, आसवा संवरा पहातब्बा? इध, भिक्खवे, भिक्खु पटिसङ्खा योनिसो चक्खुन्द्रियसंवरसंवुतो विहरति. यञ्हिस्स, भिक्खवे, चक्खुन्द्रियसंवरं असंवुतस्स विहरतो उप्पज्जेय्युं आसवा विघातपरिळाहा, चक्खुन्द्रियसंवरं संवुतस्स विहरतो एवंस ते आसवा विघातपरिळाहा न होन्ति. पटिसङ्खा योनिसो सोतिन्द्रियसंवरसंवुतो विहरति…पे… घानिन्द्रियसंवरसंवुतो विहरति…पे… जिव्हिन्द्रियसंवरसंवुतो विहरति…पे… कायिन्द्रियसंवरसंवुतो विहरति…पे… मनिन्द्रियसंवरसंवुतो विहरति. यञ्हिस्स, भिक्खवे, मनिन्द्रियसंवरं असंवुतस्स विहरतो उप्पज्जेय्युं आसवा विघातपरिळाहा, मनिन्द्रियसंवरं संवुतस्स विहरतो एवंस ते आसवा विघातपरिळाहा न होन्ति.
‘‘यञ्हिस्स, भिक्खवे, संवरं असंवुतस्स विहरतो उप्पज्जेय्युं आसवा विघातपरिळाहा, संवरं संवुतस्स विहरतो एवंस ते आसवा विघातपरिळाहा न होन्ति. इमे वुच्चन्ति, भिक्खवे, आसवा संवरा पहातब्बा.
पटिसेवना पहातब्बासवा
२३. ‘‘कतमे च, भिक्खवे, आसवा पटिसेवना पहातब्बा? इध, भिक्खवे, भिक्खु पटिसङ्खा योनिसो चीवरं पटिसेवति – ‘यावदेव सीतस्स पटिघाताय, उण्हस्स पटिघाताय, डंसमकसवातातपसरींसप- [सिरिंसप (सी. स्या. पी.)] सम्फस्सानं पटिघाताय, यावदेव हिरिकोपीनप्पटिच्छादनत्थं’.
‘‘पटिसङ्खा योनिसो पिण्डपातं पटिसेवति – ‘नेव दवाय, न मदाय, न मण्डनाय, न विभूसनाय, यावदेव इमस्स कायस्स ठितिया यापनाय, विहिंसूपरतिया, ब्रह्मचरियानुग्गहाय, इति पुराणञ्च वेदनं पटिहङ्खामि नवञ्च वेदनं न उप्पादेस्सामि, यात्रा च मे भविस्सति अनवज्जता च फासुविहारो च’ [चाति (सी.)].
‘‘पटिसङ्खा योनिसो सेनासनं पटिसेवति – ‘यावदेव सीतस्स पटिघाताय, उण्हस्स पटिघाताय, डंसमकसवातातपसरींसपसम्फस्सानं पटिघाताय, यावदेव उतुपरिस्सयविनोदनपटिसल्लानारामत्थं’.
‘‘पटिसङ्खा योनिसो गिलानप्पच्चयभेसज्जपरिक्खारं पटिसेवति – ‘यावदेव उप्पन्नानं वेय्याबाधिकानं वेदनानं पटिघाताय, अब्याबज्झपरमताय’ [अब्यापज्झपरमताय (सी. स्या. पी.), अब्यापज्जपरमताय (क.)].
‘‘यञ्हिस्स, भिक्खवे, अप्पटिसेवतो उप्पज्जेय्युं आसवा विघातपरिळाहा, पटिसेवतो एवंस ते आसवा विघातपरिळाहा न होन्ति. इमे वुच्चन्ति, भिक्खवे, आसवा पटिसेवना पहातब्बा.
अधिवासना पहातब्बासवा
२४. ‘‘कतमे च, भिक्खवे, आसवा अधिवासना पहातब्बा? इध, भिक्खवे, भिक्खु पटिसङ्खा योनिसो खमो होति सीतस्स उण्हस्स, जिघच्छाय पिपासाय. डंसमकसवातातपसरींसपसम्फस्सानं, दुरुत्तानं दुरागतानं वचनपथानं, उप्पन्नानं सारीरिकानं वेदनानं दुक्खानं तिब्बानं [तिप्पानं (सी. स्या. पी.)] खरानं कटुकानं असातानं अमनापानं पाणहरानं अधिवासकजातिको होति.
‘‘यञ्हिस्स, भिक्खवे, अनधिवासयतो उप्पज्जेय्युं आसवा विघातपरिळाहा, अधिवासयतो एवंस ते आसवा विघातपरिळाहा न होन्ति. इमे वुच्चन्ति, भिक्खवे, आसवा अधिवासना पहातब्बा.
परिवज्जना पहातब्बासवा
२५. ‘‘कतमे च, भिक्खवे, आसवा परिवज्जना पहातब्बा? इध, भिक्खवे, भिक्खु पटिसङ्खा योनिसो चण्डं हत्थिं परिवज्जेति, चण्डं अस्सं परिवज्जेति, चण्डं गोणं परिवज्जेति, चण्डं कुक्कुरं परिवज्जेति, अहिं खाणुं कण्टकट्ठानं सोब्भं पपातं चन्दनिकं ओळिगल्लं. यथारूपे अनासने निसिन्नं यथारूपे अगोचरे चरन्तं यथारूपे पापके मित्ते भजन्तं विञ्ञू सब्रह्मचारी पापकेसु ठानेसु ओकप्पेय्युं, सो तञ्च अनासनं तञ्च अगोचरं ते च पापके मित्ते पटिसङ्खा योनिसो परिवज्जेति.
‘‘यञ्हिस्स, भिक्खवे, अपरिवज्जयतो उप्पज्जेय्युं आसवा विघातपरिळाहा, परिवज्जयतो एवंस ते आसवा विघातपरिळाहा न होन्ति. इमे वुच्चन्ति, भिक्खवे, आसवा परिवज्जना पहातब्बा.
विनोदना पहातब्बासवा
२६. ‘‘कतमे च, भिक्खवे, आसवा विनोदना पहातब्बा? इध, भिक्खवे, भिक्खु पटिसङ्खा योनिसो उप्पन्नं कामवितक्कं नाधिवासेति पजहति विनोदेति ब्यन्तीकरोति अनभावं गमेति, उप्पन्नं ब्यापादवितक्कं…पे… उप्पन्नं विहिंसावितक्कं…पे… उप्पन्नुप्पन्ने पापके अकुसले धम्मे नाधिवासेति पजहति विनोदेति ब्यन्तीकरोति अनभावं गमेति.
‘‘यञ्हिस्स, भिक्खवे, अविनोदयतो उप्पज्जेय्युं आसवा विघातपरिळाहा, विनोदयतो एवंस ते आसवा विघातपरिळाहा न होन्ति. इमे वुच्चन्ति, भिक्खवे, आसवा विनोदना पहातब्बा.
भावना पहातब्बासवा
२७. ‘‘कतमे च, भिक्खवे, आसवा भावना पहातब्बा? इध, भिक्खवे, भिक्खु पटिसङ्खा योनिसो सतिसम्बोज्झङ्गं भावेति विवेकनिस्सितं विरागनिस्सितं निरोधनिस्सितं वोस्सग्गपरिणामिं; पटिसङ्खा योनिसो धम्मविचयसम्बोज्झङ्गं भावेति…पे… वीरियसम्बोज्झङ्गं भावेति… पीतिसम्बोज्झङ्गं भावेति… पस्सद्धिसम्बोज्झङ्गं भावेति… समाधिसम्बोज्झङ्गं भावेति… उपेक्खासम्बोज्झङ्गं भावेति विवेकनिस्सितं विरागनिस्सितं निरोधनिस्सितं वोस्सग्गपरिणामिं.
‘‘यञ्हिस्स, भिक्खवे, अभावयतो उप्पज्जेय्युं आसवा विघातपरिळाहा, भावयतो एवंस ते आसवा विघातपरिळाहा न होन्ति. इमे वुच्चन्ति, भिक्खवे, आसवा भावना पहातब्बा.
२८. ‘‘यतो खो, भिक्खवे, भिक्खुनो ये आसवा दस्सना पहातब्बा ते दस्सना पहीना होन्ति, ये आसवा संवरा पहातब्बा ते संवरा पहीना होन्ति, ये आसवा पटिसेवना पहातब्बा ते पटिसेवना पहीना होन्ति, ये आसवा अधिवासना पहातब्बा ते अधिवासना पहीना होन्ति, ये आसवा परिवज्जना पहातब्बा ते परिवज्जना पहीना होन्ति, ये आसवा विनोदना पहातब्बा ते विनोदना पहीना होन्ति, ये आसवा भावना पहातब्बा ते भावना पहीना होन्ति; अयं वुच्चति, भिक्खवे – ‘भिक्खु सब्बासवसंवरसंवुतो विहरति, अच्छेच्छि [अच्छेज्जि (क.)] तण्हं, विवत्तयि [वावत्तयि (सी. पी.)] संयोजनं, सम्मा मानाभिसमया अन्तमकासि दुक्खस्सा’’’ति.
इदमवोच भगवा. अत्तमना ते भिक्खू भगवतो भासितं अभिनन्दुन्ति.
सब्बासवसुत्तं निट्ठितं दुतियं.
३. धम्मदायादसुत्तं
२९. एवं मे सुतं – एकं समयं भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे. तत्र खो भगवा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘भिक्खवो’’ति. ‘‘भदन्ते’’ति ते भिक्खू भगवतो पच्चस्सोसुं. भगवा एतदवोच –
‘‘धम्मदायादा मे, भिक्खवे, भवथ, मा आमिसदायादा. अत्थि मे तुम्हेसु अनुकम्पा – ‘किन्ति मे सावका धम्मदायादा भवेय्युं, नो आमिसदायादा’ति. तुम्हे च मे, भिक्खवे, आमिसदायादा भवेय्याथ नो धम्मदायादा, तुम्हेपि तेन आदिया [आदिस्सा (सी. स्या. पी.)] भवेय्याथ – ‘आमिसदायादा सत्थुसावका विहरन्ति, नो धम्मदायादा’ति; अहम्पि तेन आदियो भवेय्यं – ‘आमिसदायादा सत्थुसावका विहरन्ति, नो धम्मदायादा’ति. तुम्हे च मे, भिक्खवे, धम्मदायादा भवेय्याथ, नो आमिसदायादा, तुम्हेपि तेन न आदिया भवेय्याथ – ‘धम्मदायादा सत्थुसावका विहरन्ति, नो आमिसदायादा’ति; अहम्पि तेन न आदियो भवेय्यं – ‘धम्मदायादा सत्थुसावका विहरन्ति, नो आमिसदायादा’ति. तस्मातिह मे, भिक्खवे, धम्मदायादा भवथ, मा आमिसदायादा. अत्थि मे तुम्हेसु अनुकम्पा – ‘किन्ति मे सावका धम्मदायादा भवेय्युं, नो आमिसदायादा’ति.
३०. ‘‘इधाहं, भिक्खवे, भुत्तावी अस्सं पवारितो परिपुण्णो परियोसितो सुहितो यावदत्थो; सिया च मे पिण्डपातो अतिरेकधम्मो छड्डनीयधम्मो [छड्डियधम्मो (सी. स्या. पी.)]. अथ द्वे भिक्खू आगच्छेय्युं जिघच्छादुब्बल्य- [जिघच्छादुब्बल्ल (सी. पी.)] परेता. त्याहं एवं वदेय्यं – ‘अहं खोम्हि, भिक्खवे, भुत्तावी पवारितो परिपुण्णो परियोसितो सुहितो यावदत्थो; अत्थि च मे अयं पिण्डपातो अतिरेकधम्मो छड्डनीयधम्मो. सचे आकङ्खथ, भुञ्जथ, नो चे तुम्हे भुञ्जिस्सथ [सचे तुम्हे न भुञ्जिस्सथ (सी. स्या. पी.)], इदानाहं अप्पहरिते वा छड्डेस्सामि, अप्पाणके वा उदके ओपिलापेस्सामी’ति. तत्रेकस्स भिक्खुनो एवमस्स – ‘भगवा खो भुत्तावी पवारितो परिपुण्णो परियोसितो सुहितो यावदत्थो; अत्थि चायं भगवतो पिण्डपातो अतिरेकधम्मो छड्डनीयधम्मो. सचे मयं न भुञ्जिस्साम, इदानि भगवा अप्पहरिते वा छड्डेस्सति, अप्पाणके वा उदके ओपिलापेस्सति’. वुत्तं खो पनेतं भगवता – ‘धम्मदायादा मे, भिक्खवे, भवथ, मा आमिसदायादा’ति. आमिसञ्ञतरं खो पनेतं, यदिदं पिण्डपातो. यंनूनाहं इमं पिण्डपातं अभुञ्जित्वा इमिनाव जिघच्छादुब्बल्येन एवं इमं रत्तिन्दिवं [रत्तिदिवं (क.)] वीतिनामेय्य’’न्ति. सो तं पिण्डपातं अभुञ्जित्वा तेनेव जिघच्छादुब्बल्येन एवं तं रत्तिन्दिवं वीतिनामेय्य. अथ दुतियस्स भिक्खुनो एवमस्स – ‘भगवा खो भुत्तावी पवारितो परिपुण्णो परियोसितो सुहितो यावदत्थो; अत्थि चायं भगवतो पिण्डपातो अतिरेकधम्मो छड्डनीयधम्मो. सचे मयं न भुञ्जिस्साम, इदानि भगवा अप्पहरिते वा छड्डेस्सति, अप्पाणके वा उदके ओपिलापेस्सति. यंनूनाहं इमं पिण्डपातं भुञ्जित्वा जिघच्छादुब्बल्यं पटिविनोदेत्वा [पटिविनेत्वा (सी. स्या. पी.)] एवं इमं रत्तिन्दिवं वीतिनामेय्य’न्ति. सो तं पिण्डपातं भुञ्जित्वा जिघच्छादुब्बल्यं पटिविनोदेत्वा एवं तं रत्तिन्दिवं वीतिनामेय्य. किञ्चापि सो, भिक्खवे, भिक्खु तं पिण्डपातं भुञ्जित्वा जिघच्छादुब्बल्यं पटिविनोदेत्वा एवं तं रत्तिन्दिवं वीतिनामेय्य, अथ खो असुयेव मे पुरिमो भिक्खु पुज्जतरो च पासंसतरो च. तं किस्स हेतु? तञ्हि तस्स, भिक्खवे, भिक्खुनो दीघरत्तं अप्पिच्छताय सन्तुट्ठिया सल्लेखाय सुभरताय वीरियारम्भाय संवत्तिस्सति. तस्मातिह मे, भिक्खवे, धम्मदायादा भवथ, मा आमिसदायादा. अत्थि मे तुम्हेसु अनुकम्पा – ‘किन्ति मे सावका धम्मदायादा भवेय्युं, नो आमिसदायादा’’’ति.
इदमवोच भगवा. इदं वत्वान [वत्वा (सी. पी.) एवमीदिसेसु ठानेसु] सुगतो उट्ठायासना विहारं पाविसि.
३१. तत्र खो आयस्मा सारिपुत्तो अचिरपक्कन्तस्स भगवतो भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘आवुसो भिक्खवे’’ति. ‘‘आवुसो’’ति खो ते भिक्खू आयस्मतो सारिपुत्तस्स पच्चस्सोसुं. आयस्मा सारिपुत्तो एतदवोच –
‘‘कित्तावता नु खो, आवुसो, सत्थु पविवित्तस्स विहरतो सावका विवेकं नानुसिक्खन्ति, कित्तावता च पन सत्थु पविवित्तस्स विहरतो सावका विवेकमनुसिक्खन्ती’’ति? ‘‘दूरतोपि खो मयं, आवुसो, आगच्छाम आयस्मतो सारिपुत्तस्स सन्तिके एतस्स भासितस्स अत्थमञ्ञातुं. साधु वतायस्मन्तंयेव सारिपुत्तं पटिभातु एतस्स भासितस्स अत्थो; आयस्मतो सारिपुत्तस्स सुत्वा भिक्खू धारेस्सन्ती’’ति. ‘‘तेन हावुसो, सुणाथ, साधुकं मनसि करोथ, भासिस्सामी’’ति. ‘‘एवमावुसो’’ति खो ते भिक्खू आयस्मतो सारिपुत्तस्स पच्चस्सोसुं. आयस्मा सारिपुत्तो एतदवोच –
‘‘कित्तावता नु खो, आवुसो, सत्थु पविवित्तस्स विहरतो सावका विवेकं नानुसिक्खन्ति? इधावुसो, सत्थु पविवित्तस्स विहरतो सावका विवेकं नानुसिक्खन्ति, येसञ्च धम्मानं सत्था पहानमाह, ते च धम्मे नप्पजहन्ति, बाहुलिका [बाहुल्लिका (स्या.)] च होन्ति, साथलिका, ओक्कमने पुब्बङ्गमा, पविवेके निक्खित्तधुरा. तत्रावुसो, थेरा भिक्खू तीहि ठानेहि गारय्हा भवन्ति. ‘सत्थु पविवित्तस्स विहरतो सावका विवेकं नानुसिक्खन्ती’ति – इमिना पठमेन ठानेन थेरा भिक्खू गारय्हा भवन्ति. ‘येसञ्च धम्मानं सत्था पहानमाह ते च धम्मे नप्पजहन्ती’ति – इमिना दुतियेन ठानेन थेरा भिक्खू गारय्हा भवन्ति. ‘बाहुलिका च, साथलिका, ओक्कमने पुब्बङ्गमा, पविवेके निक्खित्तधुरा’ति – इमिना ततियेन ठानेन थेरा भिक्खू गारय्हा भवन्ति. थेरा, आवुसो, भिक्खू इमेहि तीहि ठानेहि गारय्हा भवन्ति. तत्रावुसो, मज्झिमा भिक्खू…पे… नवा भिक्खू तीहि ठानेहि गारय्हा भवन्ति. ‘सत्थु पविवित्तस्स विहरतो सावका विवेकं नानुसिक्खन्ती’ति – इमिना पठमेन ठानेन नवा भिक्खू गारय्हा भवन्ति. ‘येसञ्च धम्मानं सत्था पहानमाह ते च धम्मे नप्पजहन्ती’ति – इमिना दुतियेन ठानेन नवा भिक्खू गारय्हा भवन्ति. ‘बाहुलिका च होन्ति, साथलिका, ओक्कमने पुब्बङ्गमा, पविवेके निक्खित्तधुरा’ति – इमिना ततियेन ठानेन नवा भिक्खू गारय्हा भवन्ति. नवा, आवुसो, भिक्खू इमेहि तीहि ठानेहि गारय्हा भवन्ति. एत्तावता खो, आवुसो, सत्थु पविवित्तस्स विहरतो सावका विवेकं नानुसिक्खन्ति.
३२. ‘‘कित्तावता च, पनावुसो, सत्थु पविवित्तस्स विहरतो सावका विवेकमनुसिक्खन्ति? इधावुसो, सत्थु पविवित्तस्स विहरतो सावका विवेकमनुसिक्खन्ति – येसञ्च धम्मानं सत्था पहानमाह ते च धम्मे पजहन्ति; न च बाहुलिका होन्ति, न साथलिका ओक्कमने निक्खित्तधुरा पविवेके पुब्बङ्गमा. तत्रावुसो, थेरा भिक्खू तीहि ठानेहि पासंसा भवन्ति. ‘सत्थु पविवित्तस्स विहरतो सावका विवेकमनुसिक्खन्ती’ति – इमिना पठमेन ठानेन थेरा भिक्खू पासंसा भवन्ति. ‘येसञ्च धम्मानं सत्था पहानमाह ते च धम्मे पजहन्ती’ति – इमिना दुतियेन ठानेन थेरा भिक्खू पासंसा भवन्ति. ‘न च बाहुलिका, न साथलिका ओक्कमने निक्खित्तधुरा पविवेके पुब्बङ्गमा’ति – इमिना ततियेन ठानेन थेरा भिक्खू पासंसा भवन्ति. थेरा, आवुसो, भिक्खू इमेहि तीहि ठानेहि पासंसा भवन्ति. तत्रावुसो, मज्झिमा भिक्खू…पे… नवा भिक्खू तीहि ठानेहि पासंसा भवन्ति. ‘सत्थु पविवित्तस्स विहरतो सावका विवेकमनुसिक्खन्ती’ति – इमिना पठमेन ठानेन नवा भिक्खू पासंसा भवन्ति. ‘येसञ्च धम्मानं सत्था पहानमाह ते च धम्मे पजहन्ती’ति – इमिना दुतियेन ठानेन नवा भिक्खू पासंसा भवन्ति. ‘न च बाहुलिका, न साथलिका ओक्कमने निक्खित्तधुरा पविवेके पुब्बङ्गमा’ति – इमिना ततियेन ठानेन नवा भिक्खू पासंसा भवन्ति. नवा, आवुसो, भिक्खू इमेहि तीहि ठानेहि पासंसा भवन्ति. एत्तावता खो, आवुसो, सत्थु पविवित्तस्स विहरतो सावका विवेकमनुसिक्खन्ति.
३३. ‘‘तत्रावुसो, लोभो च पापको दोसो च पापको. लोभस्स च पहानाय दोसस्स च पहानाय अत्थि मज्झिमा पटिपदा चक्खुकरणी ञाणकरणी उपसमाय अभिञ्ञाय सम्बोधाय निब्बानाय संवत्तति. कतमा च सा, आवुसो, मज्झिमा पटिपदा चक्खुकरणी ञाणकरणी उपसमाय अभिञ्ञाय सम्बोधाय निब्बानाय संवत्तति? अयमेव अरियो अट्ठङ्गिको मग्गो, सेय्यथिदं [सेय्यथीदं (सी. स्या. पी.)] – सम्मादिट्ठि सम्मासङ्कप्पो सम्मावाचा सम्माकम्मन्तो सम्माआजीवो सम्मावायामो सम्मासति सम्मासमाधि. अयं खो सा, आवुसो, मज्झिमा पटिपदा चक्खुकरणी ञाणकरणी उपसमाय अभिञ्ञाय सम्बोधाय निब्बानाय संवत्तति.
‘‘तत्रावुसो, कोधो च पापको उपनाहो च पापको…पे… मक्खो च पापको पळासो च पापको, इस्सा च पापिका मच्छेरञ्च पापकं, माया च पापिका साठेय्यञ्च पापकं, थम्भो च पापको सारम्भो च पापको, मानो च पापको अतिमानो च पापको, मदो च पापको पमादो च पापको. मदस्स च पहानाय पमादस्स च पहानाय अत्थि मज्झिमा पटिपदा चक्खुकरणी ञाणकरणी उपसमाय अभिञ्ञाय सम्बोधाय निब्बानाय संवत्तति. कतमा च सा, आवुसो, मज्झिमा पटिपदा चक्खुकरणी ञाणकरणी उपसमाय अभिञ्ञाय सम्बोधाय निब्बानाय संवत्तति? अयमेव अरियो अट्ठङ्गिको मग्गो, सेय्यथिदं – सम्मादिट्ठि सम्मासङ्कप्पो सम्मावाचा सम्माकम्मन्तो सम्माआजीवो सम्मावायामो सम्मासति सम्मासमाधि. अयं खो सा, आवुसो, मज्झिमा पटिपदा चक्खुकरणी ञाणकरणी उपसमाय अभिञ्ञाय सम्बोधाय निब्बानाय संवत्तती’’ति.
इदमवोचायस्मा सारिपुत्तो. अत्तमना ते भिक्खू आयस्मतो सारिपुत्तस्स भासितं अभिनन्दुन्ति.
धम्मदायादसुत्तं निट्ठितं ततियं.
४. भयभेरवसुत्तं
३४. एवं मे सुतं – एकं समयं भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे. अथ खो जाणुस्सोणि ब्राह्मणो येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवता सद्धिं सम्मोदि. सम्मोदनीयं कथं सारणीयं [साराणीयं (सी. स्या. पी.)] वीतिसारेत्वा एकमन्तं निसीदि. एकमन्तं निसिन्नो खो जाणुस्सोणि ब्राह्मणो भगवन्तं एतदवोच – ‘‘येमे, भो गोतम, कुलपुत्ता भवन्तं गोतमं उद्दिस्स सद्धा अगारस्मा अनगारियं पब्बजिता, भवं तेसं गोतमो पुब्बङ्गमो, भवं तेसं गोतमो बहुकारो, भवं तेसं गोतमो समादपेता [समादापेता (?)]; भोतो च पन गोतमस्स सा जनता दिट्ठानुगतिं आपज्जती’’ति. ‘‘एवमेतं, ब्राह्मण, एवमेतं, ब्राह्मण! ये ते, ब्राह्मण, कुलपुत्ता ममं उद्दिस्स सद्धा अगारस्मा अनगारियं पब्बजिता, अहं तेसं पुब्बङ्गमो, अहं तेसं बहुकारो, अहं तेसं समादपेता; मम च पन सा जनता दिट्ठानुगतिं आपज्जती’’ति. ‘‘दुरभिसम्भवानि हि खो, भो गोतम, अरञ्ञवनपत्थानि पन्तानि सेनासनानि, दुक्करं पविवेकं, दुरभिरमं एकत्ते, हरन्ति मञ्ञे मनो वनानि समाधिं अलभमानस्स भिक्खुनो’’ति. ‘‘एवमेतं, ब्राह्मण, एवमेतं, ब्राह्मण! दुरभिसम्भवानि हि खो, ब्राह्मण, अरञ्ञवनपत्थानि पन्तानि सेनासनानि, दुक्करं पविवेकं, दुरभिरमं एकत्ते, हरन्ति मञ्ञे मनो वनानि समाधिं अलभमानस्स भिक्खुनो’’ति.
३५. ‘‘मय्हम्पि खो, ब्राह्मण, पुब्बेव सम्बोधा अनभिसम्बुद्धस्स बोधिसत्तस्सेव सतो एतदहोसि – ‘दुरभिसम्भवानि हि खो अरञ्ञवनपत्थानि पन्तानि सेनासनानि, दुक्करं पविवेकं, दुरभिरमं एकत्ते, हरन्ति मञ्ञे मनो वनानि समाधिं अलभमानस्स भिक्खुनो’ति. तस्स मय्हं ब्राह्मण, एतदहोसि – ‘ये खो केचि समणा वा ब्राह्मणा वा अपरिसुद्धकायकम्मन्ता अरञ्ञवनपत्थानि पन्तानि सेनासनानि पटिसेवन्ति, अपरिसुद्धकायकम्मन्तसन्दोसहेतु हवे ते भोन्तो समणब्राह्मणा अकुसलं भयभेरवं अव्हायन्ति. न खो पनाहं अपरिसुद्धकायकम्मन्तो अरञ्ञवनपत्थानि पन्तानि सेनासनानि पटिसेवामि; परिसुद्धकायकम्मन्तोहमस्मि. ये हि वो अरिया परिसुद्धकायकम्मन्ता अरञ्ञवनपत्थानि पन्तानि सेनासनानि पटिसेवन्ति तेसमहं अञ्ञतरो’ति. एतमहं, ब्राह्मण, परिसुद्धकायकम्मतं अत्तनि सम्पस्समानो भिय्यो पल्लोममापादिं अरञ्ञे विहाराय.
३६. ‘‘तस्स मय्हं, ब्राह्मण, एतदहोसि – ‘ये खो केचि समणा वा ब्राह्मणा वा अपरिसुद्धवचीकम्मन्ता…पे… अपरिसुद्धमनोकम्मन्ता …पे… अपरिसुद्धाजीवा अरञ्ञवनपत्थानि पन्तानि सेनासनानि पटिसेवन्ति, अपरिसुद्धाजीवसन्दोसहेतु हवे ते भोन्तो समणब्राह्मणा अकुसलं भयभेरवं अव्हायन्ति. न खो पनाहं अपरिसुद्धाजीवो अरञ्ञवनपत्थानि पन्तानि सेनासनानि पटिसेवामि; परिसुद्धाजीवोहमस्मि. ये हि वो अरिया परिसुद्धाजीवा अरञ्ञवनपत्थानि पन्तानि सेनासनानि पटिसेवन्ति तेसमहं अञ्ञतरो’ति. एतमहं, ब्राह्मण, परिसुद्धाजीवतं अत्तनि सम्पस्समानो भिय्यो पल्लोममापादिं अरञ्ञे विहाराय.
३७. ‘‘तस्स मय्हं, ब्राह्मण, एतदहोसि – ‘ये खो केचि समणा वा ब्राह्मणा वा अभिज्झालू कामेसु तिब्बसारागा अरञ्ञवनपत्थानि पन्तानि सेनासनानि पटिसेवन्ति, अभिज्झालुकामेसुतिब्बसारागसन्दोसहेतु हवे ते भोन्तो समणब्राह्मणा अकुसलं भयभेरवं अव्हायन्ति. न खो पनाहं अभिज्झालु कामेसु तिब्बसारागो अरञ्ञवनपत्थानि पन्तानि सेनासनानि पटिसेवामि; अनभिज्झालूहमस्मि. ये हि वो अरिया अनभिज्झालू अरञ्ञवनपत्थानि पन्तानि सेनासनानि पटिसेवन्ति, तेसमहं अञ्ञतरो’ति. एतमहं, ब्राह्मण, अनभिज्झालुतं अत्तनि सम्पस्समानो भिय्यो पल्लोममापादिं अरञ्ञे विहाराय.
३८. ‘‘तस्स मय्हं, ब्राह्मण, एतदहोसि – ‘ये खो केचि समणा वा ब्राह्मणा वा ब्यापन्नचित्ता पदुट्ठमनसङ्कप्पा अरञ्ञवनपत्थानि पन्तानि सेनासनानि पटिसेवन्ति, ब्यापन्नचित्तपदुट्ठमनसङ्कप्पसन्दोसहेतु हवे ते भोन्तो समणब्राह्मणा अकुसलं भयभेरवं अव्हायन्ति. न खो पनाहं ब्यापन्नचित्तो पदुट्ठमनसङ्कप्पो अरञ्ञवनपत्थानि पन्तानि सेनासनानि पटिसेवामि; मेत्तचित्तोहमस्मि. ये हि वो अरिया मेत्तचित्ता अरञ्ञवनपत्थानि पन्तानि सेनासनानि पटिसेवन्ति तेसमहं अञ्ञतरो’ति. एतमहं, ब्राह्मण, मेत्तचित्ततं अत्तनि सम्पस्समानो भिय्यो पल्लोममापादिं अरञ्ञे विहाराय.
३९. ‘‘तस्स मय्हं, ब्राह्मण, एतदहोसि – ‘ये खो केचि समणा वा ब्राह्मणा वा थीनमिद्धपरियुट्ठिता अरञ्ञवनपत्थानि पन्तानि सेनासनानि पटिसेवन्ति, थीनमिद्धपरियुट्ठानसन्दोसहेतु हवे ते भोन्तो समणब्राह्मणा अकुसलं भयभेरवं अव्हायन्ति. न खो पनाहं थीनमिद्धपरियुट्ठितो अरञ्ञवनपत्थानि पन्तानि सेनासनानि पटिसेवामि; विगतथीनमिद्धोहमस्मि. ये हि वो अरिया विगतथीनमिद्धा अरञ्ञवनपत्थानि पन्तानि सेनासनानि पटिसेवन्ति तेसमहं अञ्ञतरो’ति. एतमहं, ब्राह्मण, विगतथीनमिद्धतं अत्तनि सम्पस्समानो भिय्यो पल्लोममापादिं अरञ्ञे विहाराय.
४०. ‘‘तस्स मय्हं, ब्राह्मण, एतदहोसि – ‘ये खो केचि समणा वा ब्राह्मणा वा उद्धता अवूपसन्तचित्ता अरञ्ञवनपत्थानि पन्तानि सेनासनानि पटिसेवन्ति, उद्धतअवूपसन्तचित्तसन्दोसहेतु हवे ते भोन्तो समणब्राह्मणा अकुसलं भयभेरवं अव्हायन्ति. न खो पनाहं उद्धतो अवूपसन्तचित्तो अरञ्ञवनपत्थानि पन्तानि सेनासनानि पटिसेवामि; वूपसन्तचित्तोहमस्मि. ये हि वो अरिया वूपसन्तचित्ता अरञ्ञवनपत्थानि पन्तानि सेनासनानि पटिसेवन्ति, तेसमहं अञ्ञतरो’ति. एतमहं, ब्राह्मण, वूपसन्तचित्ततं अत्तनि सम्पस्समानो भिय्यो पल्लोममापादिं अरञ्ञे विहाराय.
४१. ‘‘तस्स मय्हं, ब्राह्मण, एतदहोसि – ‘ये खो केचि समणा वा ब्राह्मणा वा कङ्खी विचिकिच्छी अरञ्ञवनपत्थानि पन्तानि सेनासनानि पटिसेवन्ति, कङ्खिविचिकिच्छिसन्दोसहेतु हवे ते भोन्तो समणब्राह्मणा अकुसलं भयभेरवं अव्हायन्ति. न खो पनाहं कङ्खी विचिकिच्छी अरञ्ञवनपत्थानि पन्तानि सेनासनानि पटिसेवामि; तिण्णविचिकिच्छोहमस्मि. ये हि वो अरिया तिण्णविचिकिच्छा अरञ्ञवनपत्थानि पन्तानि सेनासनानि पटिसेवन्ति तेसमहं अञ्ञतरो’ति. एतमहं, ब्राह्मण, तिण्णविचिकिच्छतं अत्तनि सम्पस्समानो भिय्यो पल्लोममापादिं अरञ्ञे विहाराय.
४२. ‘‘तस्स मय्हं, ब्राह्मण, एतदहोसि – ‘ये खो केचि समणा वा ब्राह्मणा वा अत्तुक्कंसका परवम्भी अरञ्ञवनपत्थानि पन्तानि सेनासनानि पटिसेवन्ति, अत्तुक्कंसनपरवम्भनसन्दोसहेतु हवे ते भोन्तो समणब्राह्मणा अकुसलं भयभेरवं अव्हायन्ति. न खो पनाहं अत्तुक्कंसको परवम्भी अरञ्ञवनपत्थानि पन्तानि सेनासनानि पटिसेवामि; अनत्तुक्कंसको अपरवम्भीहमस्मि. ये हि वो अरिया अनत्तुक्कंसका अपरवम्भी अरञ्ञवनपत्थानि पन्तानि सेनासनानि पटिसेवन्ति तेसमहं अञ्ञतरो’ति. एतमहं, ब्राह्मण, अनत्तुक्कंसकतं अपरवम्भितं अत्तनि सम्पस्समानो भिय्यो पल्लोममापादिं अरञ्ञे विहाराय.
४३. ‘‘तस्स मय्हं, ब्राह्मण, एतदहोसि – ‘ये खो केचि समणा वा ब्राह्मणा वा छम्भी भीरुकजातिका अरञ्ञवनपत्थानि पन्तानि सेनासनानि पटिसेवन्ति, छम्भिभीरुकजातिकसन्दोसहेतु हवे ते भोन्तो समणब्राह्मणा अकुसलं भयभेरवं अव्हायन्ति. न खो पनाहं छम्भी भीरुकजातिको अरञ्ञवनपत्थानि पन्तानि सेनासनानि पटिसेवामि; विगतलोमहंसोहमस्मि. ये हि वो अरिया विगतलोमहंसा अरञ्ञवनपत्थानि पन्तानि सेनासनानि पटिसेवन्ति तेसमहं अञ्ञतरो’ति. एतमहं, ब्राह्मण, विगतलोमहंसतं अत्तनि सम्पस्समानो भिय्यो पल्लोममापादिं अरञ्ञे विहाराय.
४४. ‘‘तस्स मय्हं, ब्राह्मण, एतदहोसि – ‘ये खो केचि समणा वा ब्राह्मणा वा लाभसक्कारसिलोकं निकामयमाना अरञ्ञवनपत्थानि पन्तानि सेनासनानि पटिसेवन्ति, लाभसक्कारसिलोकनिकामन [निकामयमान (सी. स्या.)] सन्दोसहेतु हवे ते भोन्तो समणब्राह्मणा अकुसलं भयभेरवं अव्हायन्ति. न खो पनाहं लाभसक्कारसिलोकं निकामयमानो अरञ्ञवनपत्थानि पन्तानि सेनासनानि पटिसेवामि; अप्पिच्छोहमस्मि. ये हि वो अरिया अप्पिच्छा अरञ्ञवनपत्थानि पन्तानि सेनासनानि पटिसेवन्ति तेसमहं अञ्ञतरो’ति. एतमहं, ब्राह्मण, अप्पिच्छतं अत्तनि सम्पस्समानो भिय्यो पल्लोममापादिं अरञ्ञे विहाराय.
४५. ‘‘तस्स मय्हं, ब्राह्मण, एतदहोसि – ‘ये खो केचि समणा वा ब्राह्मणा वा कुसीता हीनवीरिया अरञ्ञवनपत्थानि पन्तानि सेनासनानि पटिसेवन्ति, कुसीतहीनवीरियसन्दोसहेतु हवे ते भोन्तो समणब्राह्मणा अकुसलं भयभेरवं अव्हायन्ति. न खो पनाहं कुसीतो हीनवीरियो अरञ्ञवनपत्थानि पन्तानि सेनासनानि पटिसेवामि; आरद्धवीरियोहमस्मि. ये हि वो अरिया आरद्धवीरिया अरञ्ञवनपत्थानि पन्तानि सेनासनानि पटिसेवन्ति तेसमहं अञ्ञतरो’ति. एतमहं, ब्राह्मण, आरद्धवीरियतं अत्तनि सम्पस्समानो भिय्यो पल्लोममापादिं अरञ्ञे विहाराय.
४६. ‘‘तस्स मय्हं, ब्राह्मण, एतदहोसि – ‘ये खो केचि समणा वा ब्राह्मणा वा मुट्ठस्सती असम्पजाना अरञ्ञवनपत्थानि पन्तानि सेनासनानि पटिसेवन्ति, मुट्ठस्सतिअसम्पजानसन्दोसहेतु हवे ते भोन्तो समणब्राह्मणा अकुसलं भयभेरवं अव्हायन्ति. न खो पनाहं मुट्ठस्सति असम्पजानो अरञ्ञवनपत्थानि पन्तानि सेनासनानि पटिसेवामि; उपट्ठितस्सतिहमस्मि. ये हि वो अरिया उपट्ठितस्सती अरञ्ञवनपत्थानि पन्तानि सेनासनानि पटिसेवन्ति तेसमहं अञ्ञतरो’ति. एतमहं, ब्राह्मण, उपट्ठितस्सतितं अत्तनि सम्पस्समानो भिय्यो पल्लोममापादिं अरञ्ञे विहाराय.
४७. ‘‘तस्स मय्हं, ब्राह्मण, एतदहोसि – ‘ये खो केचि समणा वा ब्राह्मणा वा असमाहिता विब्भन्तचित्ता अरञ्ञवनपत्थानि पन्तानि सेनासनानि पटिसेवन्ति, असमाहितविब्भन्तचित्तसन्दोसहेतु हवे ते भोन्तो समणब्राह्मणा अकुसलं भयभेरवं अव्हायन्ति. न खो पनाहं असमाहितो विब्भन्तचित्तो अरञ्ञवनपत्थानि पन्तानि सेनासनानि पटिसेवामि; समाधिसम्पन्नोहमस्मि. ये हि वो अरिया समाधिसम्पन्ना अरञ्ञवनपत्थानि पन्तानि सेनासनानि पटिसेवन्ति तेसमहं अञ्ञतरो’ति. एतमहं, ब्राह्मण, समाधिसम्पदं अत्तनि सम्पस्समानो भिय्यो पल्लोममापादिं अरञ्ञे विहाराय.
४८. ‘‘तस्स मय्हं, ब्राह्मण, एतदहोसि – ‘ये खो केचि समणा वा ब्राह्मणा वा दुप्पञ्ञा एळमूगा अरञ्ञवनपत्थानि पन्तानि सेनासनानि पटिसेवन्ति, दुप्पञ्ञएळमूगसन्दोसहेतु हवे ते भोन्तो समणब्राह्मणा अकुसलं भयभेरवं अव्हायन्ति. न खो पनाहं दुप्पञ्ञो एळमूगो अरञ्ञवनपत्थानि पन्तानि सेनासनानि पटिसेवामि; पञ्ञासम्पन्नोहमस्मि. ये हि वो अरिया पञ्ञासम्पन्ना अरञ्ञवनपत्थानि पन्तानि सेनासनानि पटिसेवन्ति तेसमहं अञ्ञतरो’ति. एतमहं, ब्राह्मण, पञ्ञासम्पदं अत्तनि सम्पस्समानो भिय्यो पल्लोममापादिं अरञ्ञे विहाराय.
सोळसपरियायं निट्ठितं.
४९. ‘‘तस्स मय्हं, ब्राह्मण, एतदहोसि – ‘यंनूनाहं या ता रत्तियो अभिञ्ञाता अभिलक्खिता – चातुद्दसी पञ्चदसी अट्ठमी च पक्खस्स – तथारूपासु रत्तीसु यानि तानि आरामचेतियानि वनचेतियानि रुक्खचेतियानि भिंसनकानि सलोमहंसानि तथारूपेसु सेनासनेसु विहरेय्यं अप्पेव नामाहं भयभेरवं पस्सेय्य’न्ति. सो खो अहं, ब्राह्मण, अपरेन समयेन या ता रत्तियो अभिञ्ञाता अभिलक्खिता – चातुद्दसी पञ्चदसी अट्ठमी च पक्खस्स – तथारूपासु रत्तीसु यानि तानि आरामचेतियानि वनचेतियानि रुक्खचेतियानि भिंसनकानि सलोमहंसानि तथारूपेसु सेनासनेसु विहरामि. तत्थ च मे, ब्राह्मण, विहरतो मगो वा आगच्छति, मोरो वा कट्ठं पातेति, वातो वा पण्णकसटं [पण्णसटं (सी. पी.)] एरेति; तस्स मय्हं ब्राह्मण एतदहोसि [तस्स मय्हं एवं होति (सी. स्या.)] – ‘एतं नून तं भयभेरवं आगच्छती’ति. तस्स मय्हं, ब्राह्मण, एतदहोसि – ‘किं नु खो अहं अञ्ञदत्थु भयपटिकङ्खी [भयपाटिकङ्खी (सी.)] विहरामि? यंनूनाहं यथाभूतं यथाभूतस्स [यथाभूतस्स यथाभूतस्स (सी. स्या.)] मे तं भयभेरवं आगच्छति, तथाभूतं तथाभूतोव [यथाभूतो यथाभूतोव (सी. स्या.)] तं भयभेरवं पटिविनेय्य’न्ति. तस्स मय्हं, ब्राह्मण, चङ्कमन्तस्स तं भयभेरवं आगच्छति. सो खो अहं, ब्राह्मण, नेव ताव तिट्ठामि न निसीदामि न निपज्जामि, याव चङ्कमन्तोव तं भयभेरवं पटिविनेमि. तस्स मय्हं, ब्राह्मण, ठितस्स तं भयभेरवं आगच्छति. सो खो अहं, ब्राह्मण, नेव ताव चङ्कमामि न निसीदामि न निपज्जामि. याव ठितोव तं भयभेरवं पटिविनेमि. तस्स मय्हं, ब्राह्मण, निसिन्नस्स तं भयभेरवं आगच्छति. सो खो अहं, ब्राह्मण, नेव ताव निपज्जामि न तिट्ठामि न चङ्कमामि, याव निसिन्नोव तं भयभेरवं पटिविनेमि. तस्स मय्हं, ब्राह्मण, निपन्नस्स तं भयभेरवं आगच्छति. सो खो अहं, ब्राह्मण, नेव ताव निसीदामि न तिट्ठामि न चङ्कमामि, याव निपन्नोव तं भयभेरवं पटिविनेमि.
५०. ‘‘सन्ति खो पन, ब्राह्मण, एके समणब्राह्मणा रत्तिंयेव समानं दिवाति सञ्जानन्ति, दिवायेव समानं रत्तीति सञ्जानन्ति. इदमहं तेसं समणब्राह्मणानं सम्मोहविहारस्मिं वदामि. अहं खो पन, ब्राह्मण, रत्तिंयेव समानं रत्तीति सञ्जानामि, दिवायेव समानं दिवाति सञ्जानामि. यं खो तं, ब्राह्मण, सम्मा वदमानो वदेय्य – ‘असम्मोहधम्मो सत्तो लोके उप्पन्नो बहुजनहिताय बहुजनसुखाय लोकानुकम्पाय अत्थाय हिताय सुखाय देवमनुस्सान’न्ति, ममेव तं सम्मा वदमानो वदेय्य – ‘असम्मोहधम्मो सत्तो लोके उप्पन्नो बहुजनहिताय बहुजनसुखाय लोकानुकम्पाय अत्थाय हिताय सुखाय देवमनुस्सान’न्ति.
५१. ‘‘आरद्धं खो पन मे, ब्राह्मण, वीरियं अहोसि असल्लीनं, उपट्ठिता सति असम्मुट्ठा [अप्पम्मुट्ठा (स्या.)], पस्सद्धो कायो असारद्धो, समाहितं चित्तं एकग्गं. सो खो अहं, ब्राह्मण, विविच्चेव कामेहि विविच्च अकुसलेहि धम्मेहि सवितक्कं सविचारं विवेकजं पीतिसुखं पठमं झानं उपसम्पज्ज विहासिं. वितक्कविचारानं वूपसमा अज्झत्तं सम्पसादनं चेतसो एकोदिभावं अवितक्कं अविचारं समाधिजं पीतिसुखं दुतियं झानं उपसम्पज्ज विहासिं. पीतिया च विरागा उपेक्खको च विहासिं, सतो च सम्पजानो सुखञ्च कायेन पटिसंवेदेसिं; यं तं अरिया आचिक्खन्ति – ‘उपेक्खको सतिमा सुखविहारी’ति ततियं झानं उपसम्पज्ज विहासिं. सुखस्स च पहाना दुक्खस्स च पहाना पुब्बेव सोमनस्सदोमनस्सानं अत्थङ्गमा अदुक्खमसुखं उपेक्खासतिपारिसुद्धिं चतुत्थं झानं उपसम्पज्ज विहासिं.
५२. ‘‘सो एवं समाहिते चित्ते परिसुद्धे परियोदाते अनङ्गणे विगतूपक्किलेसे मुदुभूते कम्मनिये ठिते आनेञ्जप्पत्ते पुब्बेनिवासानुस्सतिञाणाय चित्तं अभिनिन्नामेसिं. सो अनेकविहितं पुब्बेनिवासं अनुस्सरामि, सेय्यथिदं – एकम्पि जातिं द्वेपि जातियो तिस्सोपि जातियो चतस्सोपि जातियो पञ्चपि जातियो दसपि जातियो वीसम्पि जातियो तिंसम्पि जातियो चत्तालीसम्पि जातियो पञ्ञासम्पि जातियो जातिसतम्पि जातिसहस्सम्पि जातिसतसहस्सम्पि अनेकेपि संवट्टकप्पे अनेकेपि विवट्टकप्पे अनेकेपि संवट्टविवट्टकप्पे – ‘अमुत्रासिं एवंनामो एवंगोत्तो एवंवण्णो एवमाहारो एवंसुखदुक्खप्पटिसंवेदी एवमायुपरियन्तो, सो ततो चुतो अमुत्र उदपादिं; तत्रापासिं एवंनामो एवंगोत्तो एवंवण्णो एवमाहारो एवंसुखदुक्खप्पटिसंवेदी एवमायुपरियन्तो, सो ततो चुतो इधूपपन्नो’ति. इति साकारं सउद्देसं अनेकविहितं पुब्बेनिवासं अनुस्सरामि. अयं खो मे, ब्राह्मण, रत्तिया पठमे यामे पठमा विज्जा अधिगता, अविज्जा विहता विज्जा उप्पन्ना, तमो विहतो आलोको उप्पन्नो, यथा तं अप्पमत्तस्स आतापिनो पहितत्तस्स विहरतो.
५३. ‘‘सो एवं समाहिते चित्ते परिसुद्धे परियोदाते अनङ्गणे विगतूपक्किलेसे मुदुभूते कम्मनिये ठिते आनेञ्जप्पत्ते सत्तानं चुतूपपातञाणाय चित्तं अभिनिन्नामेसिं. सो दिब्बेन चक्खुना विसुद्धेन अतिक्कन्तमानुसकेन सत्ते पस्सामि चवमाने उपपज्जमाने हीने पणीते सुवण्णे दुब्बण्णे सुगते दुग्गते यथाकम्मूपगे सत्ते पजानामि – ‘इमे वत भोन्तो सत्ता कायदुच्चरितेन समन्नागता वचीदुच्चरितेन समन्नागता मनोदुच्चरितेन समन्नागता अरियानं उपवादका मिच्छादिट्ठिका मिच्छादिट्ठिकम्मसमादाना; ते कायस्स भेदा परं मरणा अपायं दुग्गतिं विनिपातं निरयं उपपन्ना. इमे वा पन भोन्तो सत्ता कायसुचरितेन समन्नागता वचीसुचरितेन समन्नागता मनोसुचरितेन समन्नागता अरियानं अनुपवादका सम्मादिट्ठिका सम्मादिट्ठिकम्मसमादाना; ते कायस्स भेदा परं मरणा सुगतिं सग्गं लोकं उपपन्ना’ति. इति दिब्बेन चक्खुना विसुद्धेन अतिक्कन्तमानुसकेन सत्ते पस्सामि चवमाने उपपज्जमाने हीने पणीते सुवण्णे दुब्बण्णे सुगते दुग्गते यथाकम्मूपगे सत्ते पजानामि. अयं खो मे, ब्राह्मण, रत्तिया मज्झिमे यामे दुतिया विज्जा अधिगता, अविज्जा विहता विज्जा उप्पन्ना, तमो विहतो आलोको उप्पन्नो, यथा तं अप्पमत्तस्स आतापिनो पहितत्तस्स विहरतो.
५४. ‘‘सो एवं समाहिते चित्ते परिसुद्धे परियोदाते अनङ्गणे विगतूपक्किलेसे मुदुभूते कम्मनिये ठिते आनेञ्जप्पत्ते आसवानं खयञाणाय चित्तं अभिनिन्नामेसिं. सो ‘इदं दुक्ख’न्ति यथाभूतं अब्भञ्ञासिं, ‘अयं दुक्खसमुदयो’ति यथाभूतं अब्भञ्ञासिं, ‘अयं दुक्खनिरोधो’ति यथाभूतं अब्भञ्ञासिं, ‘अयं दुक्खनिरोधगामिनी पटिपदा’ति यथाभूतं अब्भञ्ञासिं. ‘इमे आसवा’ति यथाभूतं अब्भञ्ञासिं, ‘अयं आसवसमुदयो’ति यथाभूतं अब्भञ्ञासिं, ‘अयं आसवनिरोधो’ति यथाभूतं अब्भञ्ञासिं, ‘अयं आसवनिरोधगामिनी पटिपदा’ति यथाभूतं अब्भञ्ञासिं. तस्स मे एवं जानतो एवं पस्सतो कामासवापि चित्तं विमुच्चित्थ, भवासवापि चित्तं विमुच्चित्थ, अविज्जासवापि चित्तं विमुच्चित्थ. विमुत्तस्मिं विमुत्तमिति ञाणं अहोसि. ‘खीणा जाति, वुसितं ब्रह्मचरियं, कतं करणीयं, नापरं इत्थत्ताया’ति अब्भञ्ञासिं. अयं खो मे, ब्राह्मण, रत्तिया पच्छिमे यामे ततिया विज्जा अधिगता, अविज्जा विहता विज्जा उप्पन्ना, तमो विहतो आलोको उप्पन्नो, यथा तं अप्पमत्तस्स आतापिनो पहितत्तस्स विहरतो.
५५. ‘‘सिया खो पन ते, ब्राह्मण, एवमस्स – ‘अज्जापि नून समणो गोतमो अवीतरागो अवीतदोसो अवीतमोहो, तस्मा अरञ्ञवनपत्थानि पन्तानि सेनासनानि पटिसेवती’ति. न खो पनेतं, ब्राह्मण, एवं दट्ठब्बं. द्वे खो अहं, ब्राह्मण, अत्थवसे सम्पस्समानो अरञ्ञवनपत्थानि पन्तानि सेनासनानि पटिसेवामि – अत्तनो च दिट्ठधम्मसुखविहारं सम्पस्समानो, पच्छिमञ्च जनतं अनुकम्पमानो’’ति.
५६. ‘‘अनुकम्पितरूपा वतायं भोता गोतमेन पच्छिमा जनता, यथा तं अरहता सम्मासम्बुद्धेन. अभिक्कन्तं, भो गोतम! अभिक्कन्तं, भो गोतम! सेय्यथापि, भो गोतम, निक्कुज्जितं वा उक्कुज्जेय्य, पटिच्छन्नं वा विवरेय्य, मूळ्हस्स वा मग्गं आचिक्खेय्य, अन्धकारे वा तेलपज्जोतं धारेय्य – ‘चक्खुमन्तो रूपानि दक्खन्ती’ति; एवमेवं भोता गोतमेन अनेकपरियायेन धम्मो पकासितो. एसाहं भवन्तं गोतमं सरणं गच्छामि धम्मञ्च भिक्खुसङ्घञ्च. उपासकं मं भवं गोतमो धारेतु अज्जतग्गे पाणुपेतं सरणं गत’’न्ति.
भयभेरवसुत्तं निट्ठितं चतुत्थं.
५. अनङ्गणसुत्तं
५७. एवं मे सुतं – एकं समयं भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे. तत्र खो आयस्मा सारिपुत्तो भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘आवुसो, भिक्खवे’’ति. ‘‘आवुसो’’ति खो ते भिक्खू आयस्मतो सारिपुत्तस्स पच्चस्सोसुं. आयस्मा सारिपुत्तो एतदवोच –
‘‘चत्तारोमे, आवुसो, पुग्गला सन्तो संविज्जमाना लोकस्मिं. कतमे चत्तारो? इधावुसो, एकच्चो पुग्गलो साङ्गणोव समानो ‘अत्थि मे अज्झत्तं अङ्गण’न्ति यथाभूतं नप्पजानाति. इध पनावुसो, एकच्चो पुग्गलो साङ्गणोव समानो ‘अत्थि मे अज्झत्तं अङ्गण’न्ति यथाभूतं पजानाति. इधावुसो, एकच्चो पुग्गलो अनङ्गणोव समानो ‘नत्थि मे अज्झत्तं अङ्गण’न्ति यथाभूतं नप्पजानाति. इध पनावुसो, एकच्चो पुग्गलो अनङ्गणोव समानो ‘नत्थि मे अज्झत्तं अङ्गण’न्ति यथाभूतं पजानाति. तत्रावुसो, य्वायं पुग्गलो साङ्गणोव समानो ‘अत्थि मे अज्झत्तं अङ्गण’न्ति यथाभूतं नप्पजानाति, अयं इमेसं द्विन्नं पुग्गलानं साङ्गणानंयेव सतं हीनपुरिसो अक्खायति. तत्रावुसो, य्वायं पुग्गलो साङ्गणोव समानो ‘अत्थि मे अज्झत्तं अङ्गण’न्ति यथाभूतं पजानाति, अयं इमेसं द्विन्नं पुग्गलानं साङ्गणानंयेव सतं सेट्ठपुरिसो अक्खायति. तत्रावुसो, य्वायं पुग्गलो अनङ्गणोव समानो ‘नत्थि मे अज्झत्तं अङ्गण’न्ति यथाभूतं नप्पजानाति, अयं इमेसं द्विन्नं पुग्गलानं अनङ्गणानंयेव सतं हीनपुरिसो अक्खायति. तत्रावुसो, य्वायं पुग्गलो अनङ्गणोव समानो ‘नत्थि मे अज्झत्तं अङ्गण’न्ति यथाभूतं पजानाति, अयं इमेसं द्विन्नं पुग्गलानं अनङ्गणानंयेव सतं सेट्ठपुरिसो अक्खायती’’ति.
५८. एवं वुत्ते, आयस्मा महामोग्गल्लानो आयस्मन्तं सारिपुत्तं एतदवोच –
‘‘को नु खो, आवुसो सारिपुत्त, हेतु को पच्चयो येनिमेसं द्विन्नं पुग्गलानं साङ्गणानंयेव सतं एको हीनपुरिसो अक्खायति, एको सेट्ठपुरिसो अक्खायति? को पनावुसो सारिपुत्त, हेतु को पच्चयो येनिमेसं द्विन्नं पुग्गलानं अनङ्गणानंयेव सतं एको हीनपुरिसो अक्खायति, एको सेट्ठपुरिसो अक्खायती’’ति?
५९. ‘‘तत्रावुसो, य्वायं पुग्गलो साङ्गणोव समानो ‘अत्थि मे अज्झत्तं अङ्गण’न्ति यथाभूतं नप्पजानाति, तस्सेतं पाटिकङ्खं – न छन्दं जनेस्सति न वायमिस्सति न वीरियं आरभिस्सति तस्सङ्गणस्स पहानाय; सो सरागो सदोसो समोहो साङ्गणो संकिलिट्ठचित्तो कालं करिस्सति. सेय्यथापि, आवुसो, कंसपाति आभता आपणा वा कम्मारकुला वा रजेन च मलेन च परियोनद्धा. तमेनं सामिका न चेव परिभुञ्जेय्युं न च परियोदपेय्युं [परियोदापेय्युं (?)], रजापथे च नं निक्खिपेय्युं. एवञ्हि सा, आवुसो, कंसपाति अपरेन समयेन संकिलिट्ठतरा अस्स मलग्गहिता’’ति? ‘‘एवमावुसो’’ति. ‘‘एवमेव खो, आवुसो, य्वायं पुग्गलो साङ्गणोव समानो ‘अत्थि मे अज्झत्तं अङ्गण’न्ति यथाभूतं नप्पजानाति, तस्सेतं पाटिकङ्खं – न छन्दं जनेस्सति न वायमिस्सति न वीरियं आरभिस्सति तस्सङ्गणस्स पहानाय; सो सरागो सदोसो समोहो साङ्गणो संकिलिट्ठचित्तो कालं करिस्सति.
‘‘तत्रावुसो, य्वायं पुग्गलो साङ्गणोव समानो ‘अत्थि मे अज्झत्तं अङ्गण’न्ति यथाभूतं पजानाति, तस्सेतं पाटिकङ्खं – छन्दं जनेस्सति वायमिस्सति वीरियं आरभिस्सति तस्सङ्गणस्स पहानाय; सो अरागो अदोसो अमोहो अनङ्गणो असंकिलिट्ठचित्तो कालं करिस्सति. सेय्यथापि, आवुसो, कंसपाति आभता आपणा वा कम्मारकुला वा रजेन च मलेन च परियोनद्धा. तमेनं सामिका परिभुञ्जेय्युञ्चेव परियोदपेय्युञ्च, न च नं रजापथे निक्खिपेय्युं. एवञ्हि सा, आवुसो, कंसपाति अपरेन समयेन परिसुद्धतरा अस्स परियोदाता’’ति? ‘‘एवमावुसो’’ति. ‘‘एवमेव खो, आवुसो, य्वायं पुग्गलो साङ्गणोव समानो ‘अत्थि मे अज्झत्तं अङ्गण’न्ति यथाभूतं पजानाति, तस्सेतं पाटिकङ्खं – छन्दं जनेस्सति वायमिस्सति वीरियं आरभिस्सति तस्सङ्गणस्स पहानाय; सो अरागो अदोसो अमोहो अनङ्गणो असंकिलिट्ठचित्तो कालं करिस्सति.
‘‘तत्रावुसो, य्वायं पुग्गलो अनङ्गणोव समानो ‘नत्थि मे अज्झत्तं अङ्गण’न्ति यथाभूतं नप्पजानाति, तस्सेतं पाटिकङ्खं – सुभनिमित्तं मनसि करिस्सति, तस्स सुभनिमित्तस्स मनसिकारा रागो चित्तं अनुद्धंसेस्सति; सो सरागो सदोसो समोहो साङ्गणो संकिलिट्ठचित्तो कालं करिस्सति. सेय्यथापि, आवुसो, कंसपाति आभता आपणा वा कम्मारकुला वा परिसुद्धा परियोदाता. तमेनं सामिका न चेव परिभुञ्जेय्युं न च परियोदपेय्युं, रजापथे च नं निक्खिपेय्युं. एवञ्हि सा, आवुसो, कंसपाति अपरेन समयेन संकिलिट्ठतरा अस्स मलग्गहिता’’ति? ‘‘एवमावुसो’’ति. ‘‘एवमेव खो, आवुसो, य्वायं पुग्गलो अनङ्गणोव समानो ‘नत्थि मे अज्झत्तं अङ्गण’न्ति यथाभूतं नप्पजानाति, तस्सेतं पाटिकङ्खं – सुभनिमित्तं मनसि करिस्सति, तस्स सुभनिमित्तस्स मनसिकारा रागो चित्तं अनुद्धंसेस्सति;सो सरागो सदोसो समोहो साङ्गणो संकिलिट्ठचित्तोकालंकरिस्सति.
‘‘तत्रावुसो, य्वायं पुग्गलो अनङ्गणोव समानो ‘नत्थि मे अज्झत्तं अङ्गण’न्ति यथाभूतं पजानाति, तस्सेतं पाटिकङ्खं – सुभनिमित्तं न मनसि करिस्सति, तस्स सुभनिमित्तस्स अमनसिकारा रागो चित्तं नानुद्धंसेस्सति; सो अरागो अदोसो अमोहो अनङ्गणो असंकिलिट्ठचित्तो कालं करिस्सति. सेय्यथापि, आवुसो, कंसपाति आभता आपणा वा कम्मारकुला वा परिसुद्धा परियोदाता. तमेनं सामिका परिभुञ्जेय्युञ्चेव परियोदपेय्युञ्च, न च नं रजापथे निक्खिपेय्युं. एवञ्हि सा, आवुसो, कंसपाति अपरेन समयेन परिसुद्धतरा अस्स परियोदाता’’ति? ‘‘एवमावुसो’’ति. ‘‘एवमेव खो, आवुसो, य्वायं पुग्गलो अनङ्गणोव समानो ‘नत्थि मे अज्झत्तं अङ्गण’न्ति यथाभूतं पजानाति, तस्सेतं पाटिकङ्खं – सुभनिमित्तं न मनसि करिस्सति, तस्स सुभनिमित्तस्स अमनसिकारा रागो चित्तं नानुद्धंसेस्सति; सो अरागो अदोसो अमोहो अनङ्गणो असंकिलिट्ठचित्तो कालं करिस्सति.
‘‘अयं खो, आवुसो मोग्गल्लान, हेतु अयं पच्चयो येनिमेसं द्विन्नं पुग्गलानं साङ्गणानंयेव सतं एको हीनपुरिसो अक्खायति, एको सेट्ठपुरिसो अक्खायति. अयं पनावुसो मोग्गल्लान, हेतु अयं पच्चयो येनिमेसं द्विन्नं पुग्गलानं अनङ्गणानंयेव सतं एको हीनपुरिसो अक्खायति, एको सेट्ठपुरिसो अक्खायती’’ति.
६०. ‘‘अङ्गणं अङ्गणन्ति, आवुसो, वुच्चति. किस्स नु खो एतं, आवुसो, अधिवचनं यदिदं अङ्गण’’न्ति? ‘‘पापकानं खो एतं, आवुसो, अकुसलानं इच्छावचरानं अधिवचनं, यदिदं अङ्गण’’न्ति.
‘‘ठानं खो पनेतं, आवुसो, विज्जति यं इधेकच्चस्स भिक्खुनो एवं इच्छा उप्पज्जेय्य – ‘आपत्तिञ्च वत आपन्नो अस्सं, न च मं भिक्खू जानेय्युं आपत्तिं आपन्नो’ति. ठानं खो पनेतं, आवुसो, विज्जति यं तं भिक्खुं भिक्खू जानेय्युं – ‘आपत्तिं आपन्नो’ति. ‘जानन्ति मं भिक्खू आपत्तिं आपन्नो’ति – इति सो कुपितो होति अप्पतीतो. यो चेव खो, आवुसो, कोपो यो च अप्पच्चयो – उभयमेतं अङ्गणं.
‘‘ठानं खो पनेतं, आवुसो, विज्जति यं इधेकच्चस्स भिक्खुनो एवं इच्छा उप्पज्जेय्य – ‘आपत्तिञ्च वत आपन्नो अस्सं, अनुरहो मं भिक्खू चोदेय्युं, नो सङ्घमज्झे’ति. ठानं खो पनेतं, आवुसो, विज्जति यं तं भिक्खुं भिक्खू सङ्घमज्झे चोदेय्युं, नो अनुरहो. ‘सङ्घमज्झे मं भिक्खू चोदेन्ति, नो अनुरहो’ति – इति सो कुपितो होति अप्पतीतो. यो चेव खो, आवुसो, कोपो यो च अप्पच्चयो – उभयमेतं अङ्गणं.
‘‘ठानं खो पनेतं, आवुसो, विज्जति यं इधेकच्चस्स भिक्खुनो एवं इच्छा उप्पज्जेय्य – ‘आपत्तिञ्च वत आपन्नो अस्सं, सप्पटिपुग्गलो मं चोदेय्य, नो अप्पटिपुग्गलो’ति. ठानं खो पनेतं, आवुसो, विज्जति यं तं भिक्खुं अप्पटिपुग्गलो चोदेय्य, नो सप्पटिपुग्गलो. ‘अप्पटिपुग्गलो मं चोदेति, नो सप्पटिपुग्गलो’ति – इति सो कुपितो होति अप्पतीतो. यो चेव खो, आवुसो, कोपो यो च अप्पच्चयो – उभयमेतं अङ्गणं.
‘‘ठानं खो पनेतं, आवुसो, विज्जति यं इधेकच्चस्स भिक्खुनो एवं इच्छा उप्पज्जेय्य – ‘अहो वत ममेव सत्था पटिपुच्छित्वा पटिपुच्छित्वा भिक्खूनं धम्मं देसेय्य, न अञ्ञं भिक्खुं सत्था पटिपुच्छित्वा पटिपुच्छित्वा भिक्खूनं धम्मं देसेय्या’ति. ठानं खो पनेतं, आवुसो, विज्जति यं अञ्ञं भिक्खुं सत्था पटिपुच्छित्वा पटिपुच्छित्वा भिक्खूनं धम्मं देसेय्य, न तं भिक्खुं सत्था पटिपुच्छित्वा पटिपुच्छित्वा भिक्खूनं धम्मं देसेय्य. ‘अञ्ञं भिक्खुं सत्था पटिपुच्छित्वा पटिपुच्छित्वा भिक्खूनं धम्मं देसेति, न मं सत्था पटिपुच्छित्वा पटिपुच्छित्वा भिक्खूनं धम्मं देसेती’ति – इति सो कुपितो होति अप्पतीतो. यो चेव खो, आवुसो, कोपो यो च अप्पच्चयो – उभयमेतं अङ्गणं.
‘‘ठानं खो पनेतं, आवुसो, विज्जति यं इधेकच्चस्स भिक्खुनो एवं इच्छा उप्पज्जेय्य – ‘अहो वत ममेव भिक्खू पुरक्खत्वा पुरक्खत्वा गामं भत्ताय पविसेय्युं, न अञ्ञं भिक्खुं भिक्खू पुरक्खत्वा पुरक्खत्वा गामं भत्ताय पविसेय्यु’न्ति. ठानं खो पनेतं, आवुसो, विज्जति यं अञ्ञं भिक्खुं भिक्खू पुरक्खत्वा पुरक्खत्वा गामं भत्ताय पविसेय्युं, न तं भिक्खुं भिक्खू पुरक्खत्वा पुरक्खत्वा गामं भत्ताय पविसेय्युं. ‘अञ्ञं भिक्खुं भिक्खू पुरक्खत्वा पुरक्खत्वा गामं भत्ताय पविसन्ति, न मं भिक्खू पुरक्खत्वा पुरक्खत्वा गामं भत्ताय पविसन्ती’ति – इति सो कुपितो होति अप्पतीतो. यो चेव खो, आवुसो, कोपो यो च अप्पच्चयो – उभयमेतं अङ्गणं.
‘‘ठानं खो पनेतं, आवुसो, विज्जति यं इधेकच्चस्स भिक्खुनो एवं इच्छा उप्पज्जेय्य – ‘अहो वत अहमेव लभेय्यं भत्तग्गे अग्गासनं अग्गोदकं अग्गपिण्डं, न अञ्ञो भिक्खु लभेय्य भत्तग्गे अग्गासनं अग्गोदकं अग्गपिण्ड’न्ति. ठानं खो पनेतं, आवुसो, विज्जति यं अञ्ञो भिक्खु लभेय्य भत्तग्गे अग्गासनं अग्गोदकं अग्गपिण्डं, न सो भिक्खु लभेय्य भत्तग्गे अग्गासनं अग्गोदकं अग्गपिण्डं. ‘अञ्ञो भिक्खु लभति भत्तग्गे अग्गासनं अग्गोदकं अग्गपिण्डं, नाहं लभामि भत्तग्गे अग्गासनं अग्गोदकं अग्गपिण्ड’न्ति – इति सो कुपितो होति अप्पतीतो. यो चेव खो, आवुसो, कोपो यो च अप्पच्चयो – उभयमेतं अङ्गणं.
‘‘ठानं खो पनेतं, आवुसो, विज्जति यं इधेकच्चस्स भिक्खुनो एवं इच्छा उप्पज्जेय्य – ‘अहो वत अहमेव भत्तग्गे भुत्तावी अनुमोदेय्यं, न अञ्ञो भिक्खु भत्तग्गे भुत्तावी अनुमोदेय्या’ति. ठानं खो पनेतं, आवुसो, विज्जति यं अञ्ञो भिक्खु भत्तग्गे भुत्तावी अनुमोदेय्य, न सो भिक्खु भत्तग्गे भुत्तावी अनुमोदेय्य. ‘अञ्ञो भिक्खु भत्तग्गे भुत्तावी अनुमोदति, नाहं भत्तग्गे भुत्तावी अनुमोदामी’ति – इति सो कुपितो होति अप्पतीतो. यो चेव खो, आवुसो, कोपो यो च अप्पच्चयो – उभयमेतं अङ्गणं.
‘‘ठानं खो पनेतं, आवुसो, विज्जति यं इधेकच्चस्स भिक्खुनो एवं इच्छा उप्पज्जेय्य – ‘अहो वत अहमेव आरामगतानं भिक्खूनं धम्मं देसेय्यं, न अञ्ञो भिक्खु आरामगतानं भिक्खूनं धम्मं देसेय्या’ति. ठानं खो पनेतं, आवुसो, विज्जति यं अञ्ञो भिक्खु आरामगतानं भिक्खूनं धम्मं देसेय्य, न सो भिक्खु आरामगतानं भिक्खूनं धम्मं देसेय्य. ‘अञ्ञो भिक्खु आरामगतानं भिक्खूनं धम्मं देसेति, नाहं आरामगतानं भिक्खूनं धम्मं देसेमी’ति – इति सो कुपितो होति अप्पतीतो. यो चेव खो, आवुसो, कोपो यो च अप्पच्चयो – उभयमेतं अङ्गणं.
‘‘ठानं खो पनेतं, आवुसो, विज्जति यं इधेकच्चस्स भिक्खुनो एवं इच्छा उप्पज्जेय्य – ‘अहो वत अहमेव आरामगतानं भिक्खुनीनं धम्मं देसेय्यं…पे… उपासकानं धम्मं देसेय्यं…पे… उपासिकानं धम्मं देसेय्यं, न अञ्ञो भिक्खु आरामगतानं उपासिकानं धम्मं देसेय्या’ति. ठानं खो पनेतं, आवुसो, विज्जति यं अञ्ञो भिक्खु आरामगतानं उपासिकानं धम्मं देसेय्य, न सो भिक्खु आरामगतानं उपासिकानं धम्मं देसेय्य. ‘अञ्ञो भिक्खु आरामगतानं उपासिकानं धम्मं देसेति, नाहं आरामगतानं उपासिकानं धम्मं देसेमी’ति – इति सो कुपितो होति अप्पतीतो. यो चेव खो, आवुसो, कोपो यो च अप्पच्चयो – उभयमेतं अङ्गणं.