८. विसाखासुत्तं

७८. एवं मे सुतं – एकं समयं भगवा सावत्थियं विहरति पुब्बारामे मिगारमातुपासादे. तेन खो पन समयेन विसाखाय मिगारमातुया नत्ता कालङ्कता होति पिया मनापा. अथ खो विसाखा मिगारमाता अल्लवत्था अल्लकेसा दिवा दिवस्स येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि. एकमन्तं निसिन्नं खो विसाखं मिगारमातरं भगवा एतदवोच –

‘‘हन्द कुतो नु त्वं, विसाखे, आगच्छसि अल्लवत्था अल्लकेसा इधूपसङ्कन्ता दिवा दिवस्सा’’ति? ‘‘नत्ता मे, भन्ते, पिया मनापा कालङ्कता. तेनाहं अल्लवत्था अल्लकेसा इधूपसङ्कन्ता दिवा दिवस्सा’’ति. ‘‘इच्छेय्यासि त्वं, विसाखे, यावतिका [यावतका (?)] सावत्थिया मनुस्सा तावतिके [तावतके (?)] पुत्ते च नत्तारो चा’’ति? ‘‘इच्छेय्याहं, भगवा [इच्छेय्याहं भन्ते भगवा (स्या.)] यावतिका सावत्थिया मनुस्सा तावतिके पुत्ते च नत्तारो चा’’ति.

‘‘कीवबहुका पन, विसाखे, सावत्थिया मनुस्सा देवसिकं कालं करोन्ती’’ति? ‘‘दसपि, भन्ते, सावत्थिया मनुस्सा देवसिकं कालं करोन्ति; नवपि, भन्ते… अट्ठपि, भन्ते… सत्तपि, भन्ते… छपि, भन्ते… पञ्चपि, भन्ते… चत्तारोपि, भन्ते… तीणिपि, भन्ते… द्वेपि, भन्ते, सावत्थिया मनुस्सा देवसिकं कालं करोन्ति. एकोपि, भन्ते, सावत्थिया मनुस्सो देवसिकं कालं करोति. अविवित्ता, भन्ते, सावत्थि मनुस्सेहि कालं करोन्तेही’’ति.

‘‘तं किं मञ्ञसि, विसाखे, अपि नु त्वं कदाचि करहचि अनल्लवत्था वा भवेय्यासि अनल्लकेसा वा’’ति? ‘‘नो हेतं, भन्ते. अलं मे, भन्ते, ताव बहुकेहि पुत्तेहि च नत्तारेहि चा’’ति.

‘‘येसं खो, विसाखे, सतं पियानि, सतं तेसं दुक्खानि; येसं नवुति पियानि, नवुति तेसं दुक्खानि; येसं असीति पियानि, असीति तेसं दुक्खानि; येसं सत्तति पियानि, सत्तति तेसं दुक्खानि; येसं सट्ठि पियानि, सट्ठि तेसं दुक्खानि; येसं पञ्ञासं पियानि, पञ्ञासं तेसं दुक्खानि; येसं चत्तारीसं पियानि, चत्तारीसं तेसं दुक्खानि, येसं तिंसं पियानि, तिंसं तेसं दुक्खानि; येसं वीसति पियानि, वीसति तेसं दुक्खानि, येसं दस पियानि, दस तेसं दुक्खानि; येसं नव पियानि, नव तेसं दुक्खानि; येसं अट्ठ पियानि, अट्ठ तेसं दुक्खानि; येसं सत्त पियानि, सत्त तेसं दुक्खानि; येसं छ पियानि, छ तेसं दुक्खानि; येसं पञ्च पियानि, पञ्च तेसं दुक्खानि; येसं चत्तारि पियानि, चत्तारि तेसं दुक्खानि; येसं तीणि पियानि, तीणि तेसं दुक्खानि; येसं द्वे पियानि, द्वे तेसं दुक्खानि; येसं एकं पियं, एकं तेसं दुक्खं; येसं नत्थि पियं, नत्थि तेसं दुक्खं, असोका ते विरजा अनुपायासाति वदामी’’ति.

अथ खो भगवा एतमत्थं विदित्वा तायं वेलायं इमं उदानं उदानेसि –

‘‘ये केचि सोका परिदेविता वा,

दुक्खा च [दुक्खा व (अट्ठ.)] लोकस्मिमनेकरूपा;

पियं पटिच्चप्पभवन्ति एते,

पिये असन्ते न भवन्ति एते.

‘‘तस्मा हि ते सुखिनो वीतसोका,

येसं पियं नत्थि कुहिञ्चि लोके;

तस्मा असोकं विरजं पत्थयानो,

पियं न कयिराथ कुहिञ्चि लोके’’ति. अट्ठमं;