५. दुतियनानातित्थियसुत्तं

५५. एवं मे सुतं – एकं समयं भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे. तेन खो पन समयेन सम्बहुला नानातित्थियसमणब्राह्मणपरिब्बाजका सावत्थियं पटिवसन्ति नानादिट्ठिका नानाखन्तिका नानारुचिका नानादिट्ठिनिस्सयनिस्सिता.

सन्तेके समणब्राह्मणा एवंवादिनो एवंदिट्ठिनो – ‘‘सस्सतो अत्ता च लोको च, इदमेव सच्चं मोघमञ्ञ’’न्ति. सन्ति पनेके समणब्राह्मणा एवंवादिनो एवंदिट्ठिनो – ‘‘असस्सतो अत्ता च लोको च, इदमेव सच्चं मोघमञ्ञ’’न्ति. सन्तेके समणब्राह्मणा एवंवादिनो एवंदिट्ठिनो – ‘‘सस्सतो च असस्सतो च [सस्सतो असस्सतो (सी.)] अत्ता च लोको च, इदमेव सच्चं मोघमञ्ञ’’न्ति. सन्ति पनेके समणब्राह्मणा एवंवादिनो एवंदिट्ठिनो – ‘‘नेव सस्सतो नासस्सतो अत्ता च लोको च, इदमेव सच्चं मोघमञ्ञ’’न्ति. सन्तेके समणब्राह्मणा एवंवादिनो एवंदिट्ठिनो – ‘‘सयंकतो अत्ता च लोको च, इदमेव सच्चं मोघमञ्ञ’’न्ति. सन्ति पनेके समणब्राह्मणा एवंवादिनो एवंदिट्ठिनो – ‘‘परंकतो अत्ता च लोको च, इदमेव सच्चं मोघमञ्ञ’’न्ति. सन्तेके समणब्राह्मणा एवंवादिनो एवंदिट्ठिनो – ‘‘सयंकतो च परंकतो च [सयंकतो परंकतो (सी.)] अत्ता च लोको च, इदमेव सच्चं मोघमञ्ञ’’न्ति. सन्ति पनेके समणब्राह्मणा एवंवादिनो एवंदिट्ठिनो – ‘‘असयंकारो अपरंकारो [असयंकारो च अपरंकारो च (स्या. पी.)] अधिच्चसमुप्पन्नो अत्ता च लोको च, इदमेव सच्चं मोघमञ्ञ’’न्ति. सन्तेके समणब्राह्मणा एवंवादिनो एवंदिट्ठिनो – ‘‘सस्सतं सुखदुक्खं अत्ता च लोको च, इदमेव सच्चं मोघमञ्ञ’’न्ति. सन्ति पनेके समणब्राह्मणा एवंवादिनो एवंदिट्ठिनो – ‘‘असस्सतं सुखदुक्खं अत्ता च लोको च, इदमेव सच्चं मोघमञ्ञ’’न्ति. सन्तेके समणब्राह्मणा एवंवादिनो एवंदिट्ठिनो – ‘‘सस्सतञ्च असस्सतञ्च [सस्सतं असस्सतं (सी.)] सुखदुक्खं अत्ता च लोको च, इदमेव सच्चं मोघमञ्ञ’’न्ति. सन्ति पनेके समणब्राह्मणा एवंवादिनो एवंदिट्ठिनो – ‘‘नेव सस्सतं नासस्सतं सुखदुक्खं अत्ता च लोको च, इदमेव सच्चं मोघमञ्ञ’’न्ति. सन्तेके समणब्राह्मणा एवंवादिनो एवंदिट्ठिनो – ‘‘सयंकतं सुखदुक्खं अत्ता च लोको च, इदमेव सच्चं मोघमञ्ञ’’न्ति. सन्ति पनेके समणब्राह्मणा एवंवादिनो एवदिट्ठिनो – ‘‘परंकतं सुखदुक्खं अत्ता च लोको च, इदमेव सच्चं मोघमञ्ञ’’न्ति. सन्तेके समणब्राह्मणा एवंवादिनो एवंदिट्ठिनो – ‘‘सयंकतञ्च परंकतञ्च [सयंकथं परंकतं (सी.)] सुखदुक्खं अत्ता च लोको च, इदमेव सच्चं मोघमञ्ञ’’न्ति. सन्ति पनेके समणब्राह्मणा एवंवादिनो एवंदिट्ठिनो – ‘‘असयंकारं अपरंकारं अधिच्चसमुप्पन्नं सुखदुक्खं अत्ता च लोको च, इदमेव सच्चं मोघमञ्ञ’’न्ति.

ते भण्डनजाता कलहजाता विवादापन्ना अञ्ञमञ्ञं मुखसत्तीहि वितुदन्ता विहरन्ति – ‘‘एदिसो धम्मो, नेदिसो धम्मो; नेदिसो धम्मो, एदिसो धम्मो’’ति.

अथ खो सम्बहुला भिक्खू पुब्बण्हसमयं निवासेत्वा पत्तचीवरमादाय सावत्थिं पिण्डाय पाविसिंसु. सावत्थियं पिण्डाय चरित्वा पच्छाभत्तं पिण्डपातपटिक्कन्ता येन भगवा तेनुपसङ्कमिंसु; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदिंसु. एकमन्तं निसिन्ना खो ते भिक्खू भगवन्तं एतदवोचुं –

‘‘इध, भन्ते, सम्बहुला नानातित्थियसमणब्राह्मणपरिब्बाजका सावत्थियं पटिवसन्ति नानादिट्ठिका नानाखन्तिका नानारुचिका नानादिट्ठिनिस्सयनिस्सिता.

‘‘सन्तेके समणब्राह्मणा एवंवादिनो एवंदिट्ठिनो – ‘सस्सतो अत्ता च लोको च, इदमेव सच्चं मोघमञ्ञ’न्ति…पे… ते भण्डनजाता कलहजाता विवादापन्ना अञ्ञमञ्ञं मुखसत्तीहि वितुदन्ता विहरन्ति – ‘एदिसो धम्मो, नेदिसो धम्मो; नेदिसो धम्मो, एदिसो धम्मो’’’ति.

‘‘अञ्ञतित्थिया, भिक्खवे, परिब्बाजका अन्धा अचक्खुका; अत्थं न जानन्ति अनत्थं न जानन्ति, धम्मं न जानन्ति अधम्मं न जानन्ति. ते अत्थं अजानन्ता अनत्थं अजानन्ता, धम्मं अजानन्ता अधम्मं अजानन्ता भण्डनजाता कलहजाता विवादापन्ना अञ्ञमञ्ञं मुखसत्तीहि वितुदन्ता विहरन्ति – ‘एदिसो धम्मो, नेदिसो धम्मो; नेदिसो धम्मो, एदिसो धम्मो’’’ति.

अथ खो भगवा एतमत्थं विदित्वा तायं वेलायं इमं उदानं उदानेसि –

‘‘इमेसु किर सज्जन्ति, एके समणब्राह्मणा;

अन्तराव विसीदन्ति, अप्पत्वाव तमोगध’’न्ति. पञ्चमं;