६. पाटिहारियकथा
३०. ‘‘तीणिमानि, भिक्खवे [अ. नि. ३.६१ पस्सितब्बा], पाटिहारियानि. कतमानि तीणि? इद्धिपाटिहारियं, आदेसनापाटिहारियं, अनुसासनीपाटिहारियं.
‘‘कतमञ्च, भिक्खवे, इद्धिपाटिहारियं? इध, भिक्खवे, एकच्चो अनेकविहितं इद्धिविधं पच्चनुभोति – एकोपि हुत्वा बहुधा होति, बहुधापि हुत्वा एको होति; आविभावं तिरोभावं…पे… याव ब्रह्मलोकापि कायेन वसं वत्तेति. इदं वुच्चति, भिक्खवे, इद्धिपाटिहारियं.
‘‘कतमञ्च, भिक्खवे, आदेसनापाटिहारियं? इध, भिक्खवे, एकच्चो निमित्तेन आदिसति – ‘एवम्पि ते मनो, इत्थम्पि ते मनो, इतिपि ते चित्त’न्ति. सो बहुं चेपि आदिसति, तथेव तं होति, नो अञ्ञथा. इध पन, भिक्खवे, एकच्चो न हेव खो निमित्तेन आदिसति, अपि च खो मनुस्सानं वा अमनुस्सानं वा देवतानं वा सद्दं सुत्वा आदिसति – ‘एवम्पि ते मनो, इत्थम्पि ते मनो, इतिपि ते चित्त’न्ति. सो बहुं चेपि आदिसति, तथेव तं होति, नो अञ्ञथा. इध पन, भिक्खवे, एकच्चो न हेव खो निमित्तेन आदिसति, नपि मनुस्सानं वा अमनुस्सानं वा देवतानं वा सद्दं सुत्वा आदिसति, अपि च खो वितक्कयतो विचारयतो वितक्कविप्फारसद्दं सुत्वा आदिसति – ‘एवम्पि ते मनो, इत्थम्पि ते मनो, इतिपि ते चित्त’न्ति. सो बहुं चेपि आदिसति, तथेव तं होति, नो अञ्ञथा. इध पन, भिक्खवे, एकच्चो न हेव खो निमित्तेन आदिसति, नपि मनुस्सानं वा अमनुस्सानं वा देवतानं वा सद्दं सुत्वा आदिसति, नपि वितक्कयतो विचारयतो वितक्कविप्फारसद्दं सुत्वा आदिसति, अपि च खो अवितक्कं अविचारं समाधिं समापन्नस्स चेतसा चेतो परिच्च पजानाति – ‘यथा इमस्स भोतो मनोसङ्खारा पणिहिता इमस्स [तथा इमस्स (स्या.), यथा इमस्स (क.) अ. नि. ३.६१ पस्सितब्बा] चित्तस्स अनन्तरा अमुकं नाम वितक्कं वितक्कयिस्सती’ति [वितक्केस्सतीति (स्या.) अ. नि. ३.६१]. सो बहुं चेपि आदिसति, तथेव तं होति, नो अञ्ञथा. इदं वुच्चति, भिक्खवे, आदेसनापाटिहारियं.
‘‘कतमञ्च, भिक्खवे, अनुसासनीपाटिहारियं? इध, भिक्खवे, एकच्चो एवमनुसासति – ‘एवं वितक्केथ, मा एवं वितक्कयित्थ. एवं मनसि करोथ, मा एवं मनसि करित्थ. इदं पजहथ, इदं उपसम्पज्ज विहरथा’ति. इदं वुच्चति, भिक्खवे, अनुसासनीपाटिहारियं. इमानि खो, भिक्खवे, तीणि पाटिहारियानि’’.
३१. नेक्खम्मं इज्झतीति – इद्धि. कामच्छन्दं पटिहरतीति – पाटिहारियं. ये तेन नेक्खम्मेन समन्नागता, सब्बे ते विसुद्धचित्ता अनाविलसङ्कप्पाति – आदेसनापाटिहारियं. ‘‘तं खो पन नेक्खम्मं एवं आसेवितब्बं, एवं भावेतब्बं, एवं बहुलीकातब्बं, एवं तदनुधम्मता सति उपट्ठापेतब्बा’’ति – अनुसासनीपाटिहारियं.
अब्यापादो इज्झतीति – इद्धि. ब्यापादं पटिहरतीति – पाटिहारियं. ये तेन अब्यापादेन समन्नागता, सब्बे ते विसुद्धचित्ता अनाविलसङ्कप्पाति – आदेसनापाटिहारियं. ‘‘सो खो पन अब्यापादो एवं आसेवितब्बो, एवं भावेतब्बो, एवं बहुलीकातब्बो, एवं तदनुधम्मता सति उपट्ठापेतब्बा’’ति – अनुसासनीपाटिहारियं.
आलोकसञ्ञा इज्झतीति – इद्धि. थिनमिद्धं पटिहरतीति – पाटिहारियं. ये ताय आलोकसञ्ञाय समन्नागता, सब्बे ते विसुद्धचित्ता अनाविलसङ्कप्पाति – आदेसनापाटिहारियं. ‘‘सा खो पन आलोकसञ्ञा एवं आसेवितब्बा, एवं भावेतब्बा, एवं बहुलीकातब्बा, एवं तदनुधम्मता सति उपट्ठापेतब्बा’’ति – अनुसासनीपाटिहारियं.
अविक्खेपो इज्झतीति – इद्धि. उद्धच्चं पटिहरतीति – पाटिहारियं. ये तेन अविक्खेपेन समन्नागता, सब्बे ते विसुद्धचित्ता अनाविलसङ्कप्पाति – आदेसनापाटिहारियं. ‘‘सो खो पन अविक्खेपो एवं आसेवितब्बो, एवं भावेतब्बो, एवं बहुलीकातब्बो, एवं तदनुधम्मता सति उपट्ठापेतब्बा’’ति – अनुसासनीपाटिहारियं.
धम्मववत्थानं इज्झतीति – इद्धि. विचिकिच्छं पटिहरतीति – पाटिहारियं. ये तेन धम्मववत्थानेन समन्नागता, सब्बे ते विसुद्धचित्ता अनाविलसङ्कप्पाति – आदेसनापाटिहारियं. ‘‘तं खो पन धम्मववत्थानं एवं आसेवितब्बं, एवं भावेतब्बं, एवं बहुलीकातब्बं, एवं तदनुधम्मता, सति उपट्ठापेतब्बा’’ति – अनुसासनीपाटिहारियं.
ञाणं इज्झतीति – इद्धि. अविज्जं पटिहरतीति – पाटिहारियं. ये तेन ञाणेन समन्नागता, सब्बे ते विसुद्धचित्ता अनाविलसङ्कप्पाति – आदेसनापाटिहारियं. ‘‘तं खो पन ञाणं एवं आसेवितब्बं, एवं भावेतब्बं, एवं बहुलीकातब्बं, एवं तदनुधम्मता सति उपट्ठापेतब्बा’’ति – अनुसासनीपाटिहारियं.
पामोज्जं इज्झतीति – इद्धि. अरतिं पटिहरतीति – पाटिहारियं. ये तेन पामोज्जेन समन्नागता, सब्बे ते विसुद्धचित्ता अनाविलसङ्कप्पाति – आदेसनापाटिहारियं. ‘‘तं खो पन पामोज्जं एवं आसेवितब्बं, एवं भावेतब्बं, एवं बहुलीकातब्बं, एवं तदनुधम्मता सति उपट्ठापेतब्बा’’ति – अनुसासनीपाटिहारियं…पे….
पठमं झानं इज्झतीति – इद्धि. नीवरणे पटिहरतीति – पाटिहारियं. ये तेन पठमेन झानेन समन्नागता, सब्बे ते विसुद्धचित्ता अनाविलसङ्कप्पाति – आदेसनापाटिहारियं. ‘‘तं खो पन पठमं झानं एवं आसेवितब्बं, एवं भावेतब्बं, एवं बहुलीकातब्बं, एवं तदनुधम्मता सति उपट्ठापेतब्बा’’ति – अनुसासनीपाटिहारियं…पे….
अरहत्तमग्गो इज्झतीति – इद्धि. सब्बकिलेसे पटिहरतीति – पाटिहारियं. ये तेन अरहत्तमग्गेन समन्नागता, सब्बे ते विसुद्धचित्ता अनाविलसङ्कप्पाति – आदेसनापाटिहारियं. ‘‘सो खो पन अरहत्तमग्गो एवं आसेवितब्बो, एवं भावेतब्बो, एवं बहुलीकातब्बो, एवं तदनुधम्मता सति उपट्ठापेतब्बा’’ति – अनुसासनीपाटिहारियं.
३२. नेक्खम्मं इज्झतीति – इद्धि. कामच्छन्दं पटिहरतीति – पाटिहारियं. या च इद्धि यञ्च पाटिहारियं, इदं वुच्चति इद्धिपाटिहारियं. अब्यापादो इज्झतीति – इद्धि. ब्यापादं पटिहरतीति – पाटिहारियं. या च इद्धि यञ्च पाटिहारियं, इदं वुच्चति इद्धिपाटिहारियं. आलोकसञ्ञा इज्झतीति – इद्धि. थिनमिद्धं पटिहरतीति – पाटिहारियं…पे… अरहत्तमग्गो इज्झतीति – इद्धि. सब्बकिलेसे पटिहरतीति – पाटिहारियं. या च इद्धि यञ्च पाटिहारियं, इदं वुच्चति इद्धिपाटिहारियन्ति.
पाटिहारियकथा निट्ठिता.