५०. इद्धिविधञाणनिद्देसो

१०१. कथं कायम्पि चित्तम्पि एकववत्थानता सुखसञ्ञञ्च लहुसञ्ञञ्च अधिट्ठानवसेन इज्झनट्ठे पञ्ञा इद्धिविधे ञाणं? इध भिक्खु छन्दसमाधिपधानसङ्खारसमन्नागतं इद्धिपादं भावेति, वीरियसमाधिपधानसङ्खारसमन्नागतं इद्धिपादं भावेति, चित्तसमाधिपधानसङ्खारसमन्नागतं इद्धिपादं भावेति, वीमंसासमाधिपधानसङ्खारसमन्नागतं इद्धिपादं भावेति. सो इमेसु चतूसु इद्धिपादेसु चित्तं परिभावेति परिदमेति, मुदुं करोति कम्मनियं. सो इमेसु चतूसु इद्धिपादेसु चित्तं परिभावेत्वा परिदमेत्वा मुदुं करित्वा कम्मनियं कायम्पि चित्ते समोदहति, चित्तम्पि काये समोदहति, कायवसेन चित्तं परिणामेति, चित्तवसेन कायं परिणामेति, कायवसेन चित्तं अधिट्ठाति, चित्तवसेन कायं अधिट्ठाति; कायवसेन चित्तं परिणामेत्वा चित्तवसेन कायं परिणामेत्वा कायवसेन चित्तं अधिट्ठहित्वा चित्तवसेन कायं अधिट्ठहित्वा सुखसञ्ञञ्च लहुसञ्ञञ्च काये ओक्कमित्वा विहरति. सो तथाभावितेन चित्तेन परिसुद्धेन परियोदातेन इद्धिविधञाणाय चित्तं अभिनीहरति अभिनिन्नामेति. सो अनेकविहितं इद्धिविधं पच्चनुभोति.

१०२. एकोपि हुत्वा बहुधा होति, बहुधापि हुत्वा एको होति; आविभावं तिरोभावं; तिरोकुट्टं [तिरोकुड्डं (स्या.)] तिरोपाकारं तिरोपब्बतं असज्जमानो गच्छति, सेय्यथापि आकासे; पथवियापि उम्मुज्जनिमुज्जं करोति, सेय्यथापि उदके; उदकेपि अभिज्जमाने गच्छति, सेय्यथापि पथवियं; आकासेपि पल्लङ्केन कमति [चङ्कमति (स्या.) दी. नि. १.२३८ पस्सितब्बा] सेय्यथापि पक्खी सकुणो इमेपि चन्दिमसूरिये एवंमहिद्धिके एवंमहानुभावे पाणिना परामसति [परिमसति (स्या.)] परिमज्जति; याव ब्रह्मलोकापि कायेन वसं वत्तेति. तं ञातट्ठेन ञाणं, पजाननट्ठेन पञ्ञा. तेन वुच्चति – ‘‘कायम्पि चित्तम्पि एकववत्थानता सुखसञ्ञञ्च लहुसञ्ञञ्च अधिट्ठानवसेन इज्झनट्ठे पञ्ञा इद्धिविधे ञाणं’’.

इद्धिविधञाणनिद्देसो पञ्ञासमो.