१६. गोचरनानत्तञाणनिद्देसो
६७. कथं बहिद्धा ववत्थाने पञ्ञा गोचरनानत्ते ञाणं? कथं बहिद्धा धम्मे ववत्थेति? रूपे बहिद्धा ववत्थेति, सद्दे बहिद्धा ववत्थेति, गन्धे बहिद्धा ववत्थेति, रसे बहिद्धा ववत्थेति, फोट्ठब्बे बहिद्धा ववत्थेति, धम्मे बहिद्धा ववत्थेति.
कथं रूपे बहिद्धा ववत्थेति? रूपा अविज्जासम्भूताति ववत्थेति रूपा तण्हासम्भूताति ववत्थेति, रूपा कम्मसम्भूताति ववत्थेति, रूपा आहारसम्भूताति ववत्थेति, रूपा चतुन्नं महाभूतानं उपादायाति ववत्थेति, रूपा उप्पन्नाति ववत्थेति, रूपा समुदागताति ववत्थेति. रूपा अहुत्वा सम्भूता, हुत्वा न भविस्सन्तीति ववत्थेति. रूपे अन्तवन्ततो ववत्थेति, रूपा अद्धुवा असस्सता विपरिणामधम्माति ववत्थेति. रूपा अनिच्चा सङ्खता पटिच्चसमुप्पन्ना खयधम्मा वयधम्मा विरागधम्मा निरोधधम्माति ववत्थेति. रूपे अनिच्चतो ववत्थेति, नो निच्चतो; दुक्खतो ववत्थेति, नो सुखतो; अनत्ततो ववत्थेति, नो अत्ततो; निब्बिन्दति, नो नन्दति; विरज्जति, नो रज्जति; निरोधेति, नो समुदेति; पटिनिस्सज्जति, नो आदियति. अनिच्चतो ववत्थेन्तो निच्चसञ्ञं पजहति, दुक्खतो ववत्थेन्तो सुखसञ्ञं पजहति, अनत्ततो ववत्थेन्तो अत्तसञ्ञं पजहति, निब्बिन्दन्तो नन्दिं पजहति, विरज्जन्तो रागं पजहति, निरोधेन्तो समुदयं पजहति, पटिनिस्सज्जन्तो आदानं पजहति. एवं रूपे बहिद्धा ववत्थेति.
कथं सद्दे बहिद्धा ववत्थेति? सद्दा अविज्जासम्भूताति ववत्थेति…पे… सद्दा चतुन्नं महाभूतानं उपादायाति ववत्थेति, सद्दा उप्पन्नाति ववत्थेति, सद्दा समुदागताति ववत्थेति. सद्दा अहुत्वा सम्भूता, हुत्वा न भविस्सन्तीति ववत्थेति. सद्दे अन्तवन्ततो ववत्थेति, सद्दा अद्धुवा असस्सता विपरिणामधम्माति ववत्थेति, सद्दा अनिच्चा सङ्खता पटिच्चसमुप्पन्ना खयधम्मा वयधम्मा विरागधम्मा निरोधधम्माति ववत्थेति. सद्दे अनिच्चतो ववत्थेति, नो निच्चतो…पे… एवं सद्दे बहिद्धा ववत्थेति.
कथं गन्धे बहिद्धा ववत्थेति? गन्धा अविज्जासम्भूताति ववत्थेति, गन्धा तण्हासम्भूताति ववत्थेति…पे… एवं गन्धे बहिद्धा ववत्थेति. कथं रसे बहिद्धा ववत्थेति? रसा अविज्जासम्भूताति ववत्थेति, रसा तण्हासम्भूताति ववत्थेति…पे… एवं रसे बहिद्धा ववत्थेति. कथं फोट्ठब्बे बहिद्धा ववत्थेति? फोट्ठब्बा अविज्जासम्भूताति ववत्थेति, फोट्ठब्बा तण्हासम्भूताति ववत्थेति, फोट्ठब्बा कम्मसम्भूताति ववत्थेति, फोट्ठब्बा आहारसम्भूताति ववत्थेति, फोट्ठब्बा उप्पन्नाति ववत्थेति. फोट्ठब्बा समुदागताति ववत्थेति…पे… एवं फोट्ठब्बे बहिद्धा ववत्थेति.
कथं धम्मे बहिद्धा ववत्थेति? धम्मा अविज्जासम्भूताति ववत्थेति, धम्मा तण्हासम्भूताति ववत्थेति, धम्मा कम्मसम्भूताति ववत्थेति, धम्मा आहारसम्भूताति ववत्थेति, धम्मा उप्पन्नाति ववत्थेति, धम्मा समुदागताति ववत्थेति. धम्मा अहुत्वा सम्भूता, हुत्वा न भविस्सन्तीति ववत्थेति. धम्मे अन्तवन्ततो ववत्थेति, धम्मा अद्धुवा असस्सता विपरिणामधम्माति ववत्थेति, धम्मा अनिच्चा सङ्खता पटिच्चसमुप्पन्ना खयधम्मा वयधम्मा विरागधम्मा निरोधधम्माति ववत्थेति. धम्मे अनिच्चतो ववत्थेति, नो निच्चतो; दुक्खतो ववत्थेति, नो सुखतो; अनत्ततो ववत्थेति, नो अत्ततो; निब्बिन्दति, नो नन्दति; विरज्जति, नो रज्जति; निरोधेति, नो समुदेति; पटिनिस्सज्जति, नो आदियति…पे… अनिच्चतो ववत्थेन्तो निच्चसञ्ञं पजहति, दुक्खतो ववत्थेन्तो सुखसञ्ञं पजहति, अनत्ततो ववत्थेन्तो अत्तसञ्ञं पजहति, निब्बिन्दन्तो नन्दिं पजहति, विरज्जन्तो रागं पजहति, निरोधेन्तो समुदयं पजहति, पटिनिस्सज्जन्तो आदानं पजहति. एवं धम्मे बहिद्धा ववत्थेति. तं ञातट्ठेन ञाणं, पजाननट्ठेन पञ्ञा. तेन वुच्चति – ‘‘बहिद्धा ववत्थाने पञ्ञा गोचरनानत्ते ञाणं’’.
गोचरनानत्तञाणनिद्देसो सोळसमो.