३. ततियवग्गो

१. पसन्नचित्तसुत्तं

२१. वुत्तञ्हेतं भगवता, वुत्तमरहताति मे सुतं –

‘‘इधाहं, भिक्खवे, एकच्चं पुग्गलं पसन्नचित्तं एवं चेतसा चेतो परिच्च पजानामि – ‘इमम्हि चायं समये पुग्गलो कालं करेय्य यथाभतं निक्खित्तो एवं सग्गे’. तं किस्स हेतु? चित्तं हिस्स, भिक्खवे, पसन्नं. चेतोपसादहेतु खो पन, भिक्खवे, एवमिधेकच्चे सत्ता कायस्स भेदा परं मरणा सुगतिं सग्गं लोकं उपपज्जन्ती’’ति. एतमत्थं भगवा अवोच. तत्थेतं इति वुच्चति –

‘‘पसन्नचित्तं ञत्वान, एकच्चं इध पुग्गलं;

एतमत्थञ्च ब्याकासि, बुद्धो भिक्खून सन्तिके.

‘‘इमम्हि चायं समये, कालं कयिराथ पुग्गलो;

सुगतिं उपपज्जेय्य, चित्तं हिस्स पसादितं.

‘‘यथा हरित्वा निक्खिपेय्य, एवमेव तथाविधो;

चेतोपसादहेतु हि, सत्ता गच्छन्ति सुग्गति’’न्ति.

अयम्पि अत्थो वुत्तो भगवता, इति मे सुतन्ति. पठमं.

२. मेत्तसुत्तं

२२. वुत्तञ्हेतं भगवता, वुत्तमरहताति मे सुतं –

‘‘मा, भिक्खवे, पुञ्ञानं भायित्थ. सुखस्सेतं, भिक्खवे, अधिवचनं इट्ठस्स कन्तस्स पियस्स मनापस्स यदिदं पुञ्ञानि [पुञ्ञानन्ति, (अ. नि. ७.६२)]. अभिजानामि खो पनाहं, भिक्खवे, दीघरत्तं कतानं पुञ्ञानं इट्ठं कन्तं पियं मनापं विपाकं पच्चनुभूतं. सत्त वस्सानि मेत्तचित्तं भावेत्वा सत्त संवट्टविवट्टकप्पे नयिमं लोकं पुनरागमासिं. संवट्टमाने सुदं, भिक्खवे, कप्पे आभस्सरूपगो होमि; विवट्टमाने कप्पे सुञ्ञं ब्रह्मविमानं उपपज्जामि.

‘‘तत्र सुदं, भिक्खवे, ब्रह्मा होमि महाब्रह्मा अभिभू अनभिभूतो अञ्ञदत्थुदसो वसवत्ती. छत्तिंसक्खत्तुं खो पनाहं, भिक्खवे, सक्को अहोसिं देवानमिन्दो; अनेकसतक्खत्तुं राजा अहोसिं चक्कवत्ती धम्मिको धम्मराजा चातुरन्तो विजितावी जनपदत्थावरियप्पत्तो सत्तरतनसमन्नागतो. को पन वादो पदेसरज्जस्स!

‘‘तस्स मय्हं, भिक्खवे, एतदहोसि – ‘किस्स नु खो मे इदं कम्मस्स फलं, किस्स कम्मस्स विपाको, येनाहं एतरहि एवंमहिद्धिको एवंमहानुभावो’ति? तस्स मय्हं, भिक्खवे, एतदहोसि – ‘तिण्णं खो मे इदं कम्मानं फलं, तिण्णं कम्मानं विपाको, येनाहं एतरहि एवंमहिद्धिको एवंमहानुभावोति, सेय्यथिदं [सेय्यथीदं (सी. स्या. कं. पी.)] – दानस्स, दमस्स, सञ्ञमस्सा’’’ति. एतमत्थं भगवा अवोच. तत्थेतं इति वुच्चति –

‘‘पुञ्ञमेव सो सिक्खेय्य, आयतग्गं सुखुद्रयं;

दानञ्च समचरियञ्च, मेत्तचित्तञ्च भावये.

‘‘एते धम्मे भावयित्वा, तयो सुखसमुद्दये [सुखसमुद्रये (सी. अट्ठ.)];

अब्यापज्झं [अब्यापज्जं (स्या. क.), अब्याबज्झं (?)] सुखं लोकं, पण्डितो उपपज्जती’’ति.

अयम्पि अत्थो वुत्तो भगवता, इति मे सुतन्ति. दुतियं.

३. उभयत्थसुत्तं

२३. वुत्तञ्हेतं भगवता, वुत्तमरहताति मे सुतं –

‘‘एकधम्मो, भिक्खवे, भावितो बहुलीकतो उभो अत्थे समधिगय्ह तिट्ठति – दिट्ठधम्मिकञ्चेव अत्थं सम्परायिकञ्च. कतमो एकधम्मो? अप्पमादो कुसलेसु धम्मेसु. अयं खो, भिक्खवे, एकधम्मो भावितो बहुलीकतो उभो अत्थे समधिगय्ह तिट्ठति – दिट्ठधम्मिकञ्चेव अत्थं सम्परायिकञ्चा’’ति. एतमत्थं भगवा अवोच. तत्थेतं इति वुच्चति –

‘‘अप्पमादं पसंसन्ति, पुञ्ञकिरियासु पण्डिता;

अप्पमत्तो उभो अत्थे, अधिगण्हाति पण्डितो.

‘‘दिट्ठे धम्मे च यो अत्थो, यो चत्थो सम्परायिको;

अत्थाभिसमया धीरो, पण्डितोति पवुच्चती’’ति.

अयम्पि अत्थो वुत्तो भगवता, इति मे सुतन्ति. ततियं.

४. अट्ठिपुञ्जसुत्तं

२४. वुत्तञ्हेतं भगवता, वुत्तमरहताति मे सुतं –

‘‘एकपुग्गलस्स, भिक्खवे, कप्पं सन्धावतो संसरतो सिया एवं महा अट्ठिकङ्कलो अट्ठिपुञ्जो अट्ठिरासि यथायं वेपुल्लो पब्बतोः सचे संहारको अस्स, सम्भतञ्च न विनस्सेय्या’’ति. एतमत्थं भगवा अवोच. तत्थेतं इति वुच्चति –

‘‘एकस्सेकेन कप्पेन, पुग्गलस्सट्ठिसञ्चयो;

सिया पब्बतसमो रासि, इति वुत्तं महेसिना.

‘‘सो खो पनायं अक्खातो, वेपुल्लो पब्बतो महा;

उत्तरो गिज्झकूटस्स, मगधानं गिरिब्बजे.

‘‘यतो च अरियसच्चानि, सम्मप्पञ्ञाय पस्सति;

दुक्खं दुक्खसमुप्पादं, दुक्खस्स च अतिक्कमं;

अरियञ्चट्ठङ्गिकं मग्गं, दुक्खूपसमगामिनं.

‘‘स सत्तक्खत्तुं परमं, सन्धावित्वान पुग्गलो;

दुक्खस्सन्तकरो होति, सब्बसंयोजनक्खया’’ति.

अयम्पि अत्थो वुत्तो भगवता, इति मे सुतन्ति. चतुत्थं.

५. मुसावादसुत्तं

२५. वुत्तञ्हेतं भगवता, वुत्तमरहताति मे सुतं –

‘‘एकधम्मं अतीतस्स, भिक्खवे, पुरिसपुग्गलस्स नाहं तस्स किञ्चि पापकम्मं अकरणीयन्ति वदामि. कतमं एकधम्मं? यदिदं [यथयिदं (सी. स्या. क.), यथायिदं (पी.)] भिक्खवे, सम्पजानमुसावादो’’ति. एतमत्थं भगवा अवोच. तत्थेतं इति वुच्चति –

‘‘एकधम्मं अतीतस्स, मुसावादिस्स जन्तुनो;

वितिण्णपरलोकस्स, नत्थि पापं अकारिय’’न्ति.

अयम्पि अत्थो वुत्तो भगवता, इति मे सुतन्ति. पञ्चमं.

६. दानसुत्तं

२६. वुत्तञ्हेतं भगवता, वुत्तमरहताति मे सुतं –

‘‘एवञ्चे, भिक्खवे, सत्ता जानेय्युं दानसंविभागस्स विपाकं यथाहं जानामि, न अदत्वा भुञ्जेय्युं, न च नेसं मच्छेरमलं चित्तं परियादाय तिट्ठेय्य. योपि नेसं अस्स चरिमो आलोपो चरिमं कबळं, ततोपि न असंविभजित्वा भुञ्जेय्युं, सचे नेसं पटिग्गाहका अस्सु. यस्मा च खो, भिक्खवे, सत्ता न एवं जानन्ति दानसंविभागस्स विपाकं यथाहं जानामि, तस्मा अदत्वा भुञ्जन्ति, मच्छेरमलञ्च नेसं चित्तं परियादाय तिट्ठती’’ति. एतमत्थं भगवा अवोच. तत्थेतं इति वुच्चति –

‘‘एवं चे सत्ता जानेय्युं, यथावुत्तं महेसिना;

विपाकं संविभागस्स, यथा होति महप्फलं.

‘‘विनेय्य मच्छेरमलं, विप्पसन्नेन चेतसा;

दज्जुं कालेन अरियेसु, यत्थ दिन्नं महप्फलं.

‘‘अन्नञ्च दत्वा [दत्वान (स्या.)] बहुनो, दक्खिणेय्येसु दक्खिणं;

इतो चुता मनुस्सत्ता, सग्गं गच्छन्ति दायका.

‘‘ते च सग्गगता [सग्गं गता (सी. पी. क.)] तत्थ, मोदन्ति कामकामिनो;

विपाकं संविभागस्स, अनुभोन्ति अमच्छरा’’ति.

अयम्पि अत्थो वुत्तो भगवता, इति मे सुतन्ति. छट्ठं.

७. मेत्ताभावनासुत्तं

२७. वुत्तञ्हेतं भगवता, वुत्तमरहताति मे सुतं –

‘‘यानि कानिचि, भिक्खवे, ओपधिकानि पुञ्ञकिरियवत्थूनि सब्बानि तानि मेत्ताय चेतोविमुत्तिया कलं नाग्घन्ति सोळसिं. मेत्तायेव तानि चेतोविमुत्ति अधिग्गहेत्वा भासते च तपते च विरोचति च.

‘‘सेय्यथापि, भिक्खवे, या काचि तारकरूपानं पभा सब्बा ता चन्दिया पभाय कलं नाग्घन्ति सोळसिं, चन्दपभायेव ता अधिग्गहेत्वा भासते च तपते च विरोचति च; एवमेव खो, भिक्खवे, यानि कानिचि ओपधिकानि पुञ्ञकिरियवत्थूनि सब्बानि तानि मेत्ताय चेतोविमुत्तिया कलं नाग्घन्ति सोळसिं, मेत्तायेव तानि चेतोविमुत्ति अधिग्गहेत्वा भासते च तपते च विरोचति च.

‘‘सेय्यथापि, भिक्खवे, वस्सानं पच्छिमे मासे सरदसमये विद्धे विगतवलाहके देवे [नभे (सी.)] आदिच्चो नभं अब्भुस्सक्कमानो [अब्भुग्गममानो (क. अट्ठ.)] सब्बं आकासगतं [आकासं (स्या.)] तमगतं अभिविहच्च [अभिहच्च (स्या.)] भासते च तपते च विरोचति च; एवमेव खो, भिक्खवे, यानि कानिचि ओपधिकानि पुञ्ञकिरियवत्थूनि सब्बानि तानि मेत्ताय चेतोविमुत्तिया कलं नाग्घन्ति सोळसिं, मेत्तायेव तानि चेतोविमुत्ति अधिग्गहेत्वा भासते च तपते च विरोचति च.

‘‘सेय्यथापि, भिक्खवे, रत्तिया पच्चूससमयं ओसधितारका भासते च तपते च विरोचति च; एवमेव खो, भिक्खवे, यानि कानिचि ओपधिकानि पुञ्ञकिरियवत्थूनि सब्बानि तानि मेत्ताय चेतोविमुत्तिया कलं नाग्घन्ति सोळसिं, मेत्तायेव तानि चेतोविमुत्ति अधिग्गहेत्वा भासते च तपते च विरोचति चा’’ति. एतमत्थं भगवा अवोच. तत्थेतं इति वुच्चति –

‘‘यो च मेत्तं भावयति, अप्पमाणं पटिस्सतो;

तनू [तनु (सी.)] संयोजना होन्ति, पस्सतो उपधिक्खयं.

‘‘एकम्पि चे पाणमदुट्ठचित्तो, मेत्तायति कुसलो तेन होति;

सब्बे च पाणे मनसानुकम्पं, पहूतमरियो पकरोति पुञ्ञं.

‘‘ये [यो (सी.)] सत्तसण्डं पथविं विजित्वा, राजिसयो [राजीसयो (सी.)] यजमानानुपरियगा;

अस्समेधं पुरिसमेधं, सम्मापासं वाजपेय्यं निरग्गळं.

‘‘मेत्तस्स चित्तस्स सुभावितस्स, कलम्पि ते नानुभवन्ति सोळसिं;

चन्दप्पभा तारगणाव सब्बे.

‘‘यो न हन्ति न घातेति, न जिनाति न जापये;

मेत्तंसो सब्बभूतेसु, वेरं तस्स न केनची’’ति.

अयम्पि अत्थो वुत्तो भगवता, इति मे सुतन्ति. सत्तमं.

ततियो वग्गो निट्ठितो.

तस्सुद्दानं –

चित्तं मेत्तं [झायी (सी. स्या.), झायि (पी. क.)] उभो अत्थे, पुञ्जं वेपुल्लपब्बतं;

सम्पजानमुसावादो, दानञ्च मेत्तभावना [मेत्तभावञ्च (सी. स्या. पी.), मेत्तवाचञ्च (क.)].

सत्तिमानि च [सत्तिमानिध (सी. क.)] सुत्तानि, पुरिमानि च वीसति;

एकधम्मेसु सुत्तन्ता, सत्तवीसतिसङ्गहाति.

एककनिपातो निट्ठितो.